Tarım ve Su Kirliliği
Özet
Günümüzde tarım alanlarının azalması sonucunda artan nüfusun ihtiyaçlarını karşılayabilmek adına tarımsal uygulamalarda çeşitli gübreleme, ilaçlama gibi uygulamalar kullanılmaktadır. Artan gıda ihtiyacı, tarımda yoğun kimyasal gübre, pestisit kullanımı ve kontrolsüz hayvancılık faaliyetlerini artırmıştır. Tarımsal uygulamalar bilinçli olarak yerine getirilmediğinde su kaynaklarına ve insan sağlığına zarar verebilmektedir. Sınırlı su kaynaklarının kirlenmesi tüm dünya için bir tehlike oluşturmaktadır. Su, sadece iktisadi bir girdi değil, sucul ekosistemlerin ve insan sağlığının temel taşı olduğu için, tarımsal kaynaklı su kirliliği günümüzün en büyük çevre sorunlarından biri haline gelmiştir. Bu çalışma tarımsal faaliyetlerin su kaynakları üzerindeki etkileri bağlamında besin elementi kirliliği, pestisit taşınımı, hayvansal atıklar ile tuzluluk ve drenaj suları kaynaklı kirlilik çeşitleri ele alınmış olup bunun yanı sıra su kirliliğinin çevresel ve toplumssal etkileri; su kirliliğini önleme ve yönetim stratejileri, Türkiye’de tarımın su kirliliği üzerindeki etkileri konuları incelenmiştir. Sonuç olarak, tarımsal su kirliliğinin önlenebilmesi adına bilinçli gübreleme, entegre zararlı yönetimi, modern sulama teknikleri ve sürdürülebilir su politikalarının hayata geçirilmesinin gerekliliği vurgulanmıştır.
In order to meet the needs of the growing population as a result of the reduction in agricultural land, various agricultural practices such as fertilisation and pesticide application are used. The increasing demand for food has led to an increase in the use of intensive chemical fertilisers and pesticides in agriculture, as well as uncontrolled livestock farming. When agricultural practices are not carried out conscientiously, they can harm water resources and human health. The contamination of limited water resources poses a threat to the entire world. Water is not only an economic input but also the cornerstone of aquatic ecosystems and human health, making agricultural water pollution one of the most significant environmental problems of our time. This study examines the effects of agricultural activities on water resources, focusing on nutrient pollution, pesticide transport, animal waste, salinity, and drainage water pollution. It also examines the environmental and societal impacts of water pollution; water pollution prevention and management strategies; the ımpact of agriculture on water pollution in Turkey. In conclusion, it emphasises the necessity of implementing conscious fertilisation, integrated pest management, modern irrigation techniques, and sustainable water policies to prevent agricultural water pollution.
Referanslar
Uzun A, Keleş R, Bal İ. Sapanca Gölü içme suyu havzasında otoyol ve demiryolundan kaynaklanan kirliliğin yağmur suyu sulak alan metoduyla giderilmesi. APJES, 2014;2(1): 9–15.
Akın G. Ekoloji: Çevrebilim ve çevre sorunları. Ankara: Tiydem Yayıncılık. 2009
Caruso BS. Comparative analysis of New Zealand and US approaches for agricultural nonpoint source pollution management. Environmental Management, 2000;25:9–22. https://doi.org/10.1007/s002679910002
Kaplan M, Sönmez S, Tokmak S. Antalya Kumluca yöresi kuyu sularının nitrat içerikleri. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 1999;23, 309–313.
McLay CDA, Dragten R. Sparling G., et al. Predicting groundwater nitrate concentration in a region of mixed agricultural land use: A comparison of three approaches. Environmental Pollution, 2001;115, 191–204. https://doi.org/10.1016/S0269-7491(01)00105-5
Anonymous. Manure production and characteristics. In ASAE standards (45th ed., pp. 646–648). American Society of Agricultural Engineers, St. Joseph, MI. 2000.
Zhang H, Johnson G, Farm M. Managing phosphorus from animal manure. Oklahoma State University Extension Service, F-2249, USA. 2002
Özgüven NÇ, Katkat AV. Tarımsal uygulamaların su kirliliği üzerine etkileri. Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 1997;13, 165–177.
Carpenter SR, Caraco NF, Correll DL, et al. Nonpoint pollution of surface waters with phosphorus and nitrogen. Ecological Applications, 1998; 8(3):559–568. https://doi.org/10.1890/1051-0761(1998)008[0559:NPOSWW]2.0.CO;2
Mahvi AH, Nouri J, Babaei AA, et al. Agricultural activities impact on groundwater nitrate pollution. International Journal of Environmental Science & Technology, 2005; 2 (1): 41–47.
World Health Organization. Guidelines for drinking-water quality (4th ed.). WHO Press. 2017.
Novotny V. Diffuse pollution from agriculture. Water Science and Technology, 1999; 39 (3): 1–13. https://doi.org/10.2166/wst.1999.0104
Donoso G, Cancino J, Magri A. Effects of agricultural activities on water pollution with nitrates and pesticides in the Central Valley of Chile. Water Science and Technology, 1999; 39 (3): 49–60. https://doi.org/10.2166/wst.1999.0125
Ripa MN, Leone A, Garnier M, et al... Agricultural land use and best management practices to control nonpoint water pollution. Environmental Management, 2006; 38 (2): 253–266. https://doi.org/10.1007/s00267-005-0291-0
Güler Ç, Çobanoğlu Z. Toprak kirliliği. T.C. Sağlık Bakanlığı, Çevre Sağlığı Temel Kaynak Dizisi No. 40, s. 11–14. 1997.
Golfinopoulos SK, Nikolaou AD, Kostopoulou MN, et al.. Organochlorine pesticides in the surface waters of Northern Greece. Chemosphere, 2003;50:507–516. https://doi.org/10.1016/S0045-6535(02)00698-2
Storck V. Karpouzas DG, Martin-Laurent F. Towards a better pesticide policy for the European Union. Science of the Total Environment, 2017;575:1027–1033. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2016.09.167
Bille L, Binato G, Gabrieli,C, et al. First report of a fish kill episode caused by pyrethroids in Italian freshwater. Forensic Science International, 2017;281:176–182. https://doi.org/10.1016/j.forsciint.2017.10.019
Bilen S. Su kirliliği ve topraklar üzerine etkileri. İste Sağlık Dergisi. 2017. https://www.istesaglikdergisi.com.tr/index.php/2017/04/19/su-kirliligi-ve-topraklar-uzerineetkileri/ (Erişim tarihi: 5 Ocak 2026).
Anonymous.. Code of good agricultural practice for the prevention of pollution of water. Department of Agriculture and Rural Development, North Ireland. 2005. ISBN 1-85527-577-5. https://www.scotland.gov.uk
Zahoor I, Mustaq A. Water pollution from agricultural activities. International Journal of Chemical and Biochemical Sciences, 2023;19: 1–13.
Schwarzenbach RP, Egli T, Hofstetter TB. et al. Global water pollution and human health. Annual Review of Environment and Resources, 2010;35:109–136. https://doi.org/10.1146/annurev-environ-100809-125342
Moss B. Water pollution by agriculture. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 2007;363 (1491): 659–666. https://doi.org/10.1098/rstb.2007.2176
Phillips VR, Sneath RW. Inventory of ammonia emission from UK agriculture 1998 (MAFF Contract WA0630). IGER, North Wyke, Devon, UK. 2000
Olhan E, Ataseven Y. Türkiye’de içme suyu havza alanlarında tarımsal faaliyetlerden kaynaklanabilecek kirliliği önleme ile ilgili yasal düzenlemeler. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 2009;161–170.
Nemeth-Konda L, Füleky G, Morovjan G. et al. Sorption behaviour of acetochlor, atrazine, carbendazim, diazinon, imidacloprid and isoproturan on Hungarian agricultural soil. Chemosphere, 2002;48: 545–552. https://doi.org/10.1016/S0045-6535(02)00113-5
Tuncer E. Tarımsal ilaçların çevre kirliliği üzerine etkileri ve alınması gereken önlemler. T.C. Tarım Bakanlığı Zirai Mücadele ve Zirai Karantina Genel Müdürlüğü, Basılmamış seminer notları, Sivas. 1987.
Stoyanova H, Harizanova H. Impact of Agriculture on Water Pollution. AGROFOR International Journal, 2019;4 (1): 111-118.
Tomar A. Toprak ve su kirliliği ve su havzalarının korunması. TMMOB İzmir Kent Sempozyumu Bildiriler Kitabı s. 333–345. 2009
Doğan FN. Karpuzcu ME. Türkiye’de tarım kaynaklı pestisit kirliliğinin durumu ve alternatif kontrol tedbirlerinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 2019; 25 (6): 734–747. https://doi.org/10.5505/pajes.2019.10925
Kırımhan S. Sürdürülebilir tarım ve uygulamaları. In Türkiye’nin tarım politikası ve çevre s. 33–43. Türkiye Çevre V. Yayını, Ankara. 1997.
Menteşe S. Çevresel sürdürülebilirlik açısından toprak, su ve hava kirliliği: Teorik bir inceleme. Journal of International Social Research, 2017;10 (53): 497–506.
Wang Y, Bian J, Lao W. et al. Assessing the impacts of best management practices on nonpoint source pollution considering cost-effectiveness in the source area of the Liao River, China. Water, Switzerland, 2019;11 (6): 1241. https://doi.org/10.3390/w11061241
Zhang X, Zhang M. Modeling effectiveness of agricultural BMPs to reduce sediment load and organophosphate pesticides in surface runoff. Science of the Total Environment, 2011; 409 (10): 1949–1958. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2011.02.012
Foley JA. Ramankutty N, Brauman KA, et al. Solutions for a cultivated planet. Nature, 2011; 478 (7369): 337–342. https://doi.org/10.1038/nature10452
Fernández-Pascual E, Bork M, Hensen B, et al. Hydrological tracers for assessing transport and dissipation processes of pesticides in a model constructed wetland system. Hydrology and Earth System Sciences, 2020;24 (1): 41–60. https://doi.org/10.5194/hess-24-41-2020
Vymazal J, Březinová T. The use of constructed wetlands for removal of pesticides from agricultural runoff and drainage: A review. Environment International, 2015;75:11–20. https://doi.org/10.1016/j.envint.2014.10.026
Delipınar Ş, Karpuzcu M. Policy, legislative and institutional assessments for integrated river basin management in Turkey. Environmental Science and Policy, 2017;72:20–29. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2017.02.002
Engindeniz S. Economic analysis of agrochemical use for weed control in field-grown celery: A case study for Turkey. Crop Protection, 2008;27(3–5):377–384. https://doi.org/10.1016/j.cropro.2007.06.002
Zamani AA, Yaftian MR, Parizanganeh A. Multivariate statistical assessment of heavy metal pollution sources of groundwater around a lead and zinc plant. Iranian Journal of Environmental Health Sciences and Engineering, 2012; 9 (29): 1–10. https://doi.org/10.1186/1735-2746-9-29
Kerestecioğlu M. Ek 9: Çevre ve sürdürülebilir kalkınma. In Çevre ve sürdürülebilir kalkınma paneli son raporu. Uluslararası Birleşmiş Müşavirler Müşavirlik Hizmetleri A.Ş., TÜBİTAK Vizyon 2023. 2001.
Sönmez İ, Kaplan M, Sönmez S. Kimyasal gübrelerin çevre kirliliği üzerine etkileri ve çözüm önerileri. Derim, 2008;25 (2): 24–34.
Carver R E, Nelson N.O, Roozeboom KL, Kluitenberg G.J, Tomlinson P.J, Kang Q, Abel D.S. Cover crop and phosphorus fertilizer management impacts on surface water quality from a no-till corn-soybean rotation. Journal of Environmental Management. 2022; 301: 113818.
Yeşilyurt S, Sertkahya M. Organik Gübreler: Sürdürülebilirliğin Temeli p.210. Solucan Gübresi. p,65-92. ISBN: 978-625-375-017-6. publisher by Akademisyen Yayınevi/ Ankara. 2024.
Erdoğan, C. Entegre Zararlı Yönetimi Programlarında Kullanılacak Bitki Koruma Ürünlerinin Risk Değerlendirmesi ve Seçimi. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi. 2024; 21(1): 277-284.
Doğan F.N, Karpuzcu M.E. En İyi Yönetim Uygulamalarının Pestisit Kirliliğinin Kontrolünde Kullanımı. Çevre İklim ve Sürdürülebilirlik. 2023: 24(1): 25-32.
Wei T, Jiang Y, Zhang X, Chen Y, Ma Q, Hou, J., et al. Evaluation of best management practices for controlling water pollution in an arid irrigation district. Agricultural Water Management. 2025; 312:109462.
Yeşilyurt S, Gurgan M, An Evaluation of Fertilizer-Based Disturbances of Agricultural Lands and Their Remediation. Nova Science Publishers, Inc.. ISBN: 979-8-89113-000-5. Nova Science Publishers. 2023.
Akkuzulu H, Helvacı İ. Mersin İli Silifke İlçesinde Organik Üretim Yapan Çiftçilerin Organik Üretimi Seçme/Seçmeme Sebepleri ve Sürdürme/Vazgeçme Eğilimleri Hakkında Bir Araştırma. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2025;18(3): 875-893.
Chalov S.R, Moreido V, Urošev M, Golosov V, Zlatić M, Kasimov N. Advances in catchment and river erosion and pollutants’ transport studies: from monitoring to modelling to management. Geography, Envıronment, Sustaınabılıty. 2025; 17(4), 6-9.
Yu Y, Xu J, Zhang P, Meng, Y, Xiong, Y. Controlled irrigation and drainage reduce rainfall runoff and nitrogen loss in paddy fields. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2021; 18(7), 3348.
Liu D, Yao Z, Yang X, Xiong C, Nie Q. Research progress and trend of agricultural non-point source pollution from non-irrigated farming based on bibliometrics. Water. 2023; 15(8): 1610.
Ayteğin A.; Özcan, M. Akarsu Kirliliğinin Azaltılmasında Fitoremediasyon Yaklaşımının Kullanımı. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi. 2025; 21(1): 285-302.
Khan A.U, Khan A.N, Waris A, Ilyas, M, Zamel, D. Phytoremediation of pollutants from wastewater: A concise review. Open Life Sciences 2022; 17(1): 488–496.
Yinanç A, Adiloğlu S. Use of Plants in Water Treatment: Models and Pilot Study Case in Kozan District. Journal of Tekirdag Agricultural Faculty. 2017;14(1): 114-124.
Yeşilyurt S, Adiloğlu A, 2024. Book title: Tarımsal Yapılar ve Sulama. p.71. Chapter title: Phytoremediation and Plants Used in Wastewater Pollution. Editörs: Prof.Dr. Ahmet ERTEK. publisher by YAZ Yayınları. Publications. Turkey. E_ISBN 978-625-6171-10-7. pages: 54-71
Gupta P.K, Gandhi M. Bioremediation of organic pollutants in soil–water system: A review. BioTech 2023; 12(2), 36.
Coelho, L. M., Rezende, H. C., Coelho, L. M., De Sousa, P. A., Melo, D. F., & Coelho, N. M. Bioremediation of polluted waters using microorganisms. Advances in bioremediation of wastewater and polluted soil 2015; 10(10.5772), 60770.
Bhalla G, Bhalla B, Kumar V, Sharma, A. Bioremediation and phytoremediation of pesticides residues from contaminated water: a novel approach. In Pesticides remediation technologies from water and wastewater (pp. 339-363). Elsevier. 2022.
Monjardin-Armenta SA, Plata-Rocha W, Quintero-Morales M.A, Mora-Ramírez M.A. Soil Degradation: Causes, Impacts, and Mitigation Strategies in the Context. Climate Change, Land Degradation, and Sustainability: Insight Towards Innovative Solutions, 1. 2026.
