Ekmeklik Buğdayın Morfolojisi ve Çeşit Tanımlaması Morphology and Variety Description of Bread Wheat
Özet
Bitki ıslah faaliyetleri sonucunda geliştirilen çeşitlerin tanımlanması ile farklılık, yeknesaklık ve durulmuşluk kriterleri bakımından değerlendirilmesi ve ülkelerin ilgili mevzuatları kapsamında tarımsal değerlerinin belirlenmesi, bitki çeşitlerinin kayıt altına alınmasında önemli bir aşamayı oluşturmaktadır. Bununla birlikte, tarımsal üretimde kullanılan tohumluk materyalin genetik potansiyeli yüksek, ismine doğru ve kalite standartlarına uygun olması, üretimin sürdürülebilirliği ve çeşit güvenilirliği açısından kritik öneme sahiptir. Islahçılar ile çiftçiler arasındaki bu sürecin sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi ve tarafların haklarının korunması, yetkili ve hakem kuruluşların etkin rol üstlenmesini gerektirmektedir. Bu çerçevede, Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkez Müdürlüğü’nde uzun yıllar serin iklim tahılları üzerine çalışmış iki yazar tarafından hazırlanan bu yayında; UPOV prensipleri okuyucuya sunulmakta, çeşit tanımlamasında kullanılan karakterler sistematik bir yaklaşımla ele alınmakta ve görsel materyallerle desteklenerek konuya ilgi duyan tüm paydaşlar için bir referans kaynağı oluşturulması amaçlanmıştır. Bitki çeşitlerinin tanımlanmasında deneyim ve uzmanlığın belirleyici olduğu kuşkusuzdur. Bu kapsamda, buğday bitkisinin genel morfolojisi ayrıntıya girilmeden ele alınmış, çeşit tanımlamasında kullanılan karakterler ise imkanlar ölçüsünde fotoğraflarla desteklenmeye çalışılmıştır. Bununla birlikte, bitkinin sahip olduğu morfolojik özelliklerin amatör koşullarda çekilen fotoğraflara doğru ve net bir biçimde yansıtılmasının oldukça güç olduğu, bu çalışma sürecinde açıkça görülmüştür. Bu nedenle, bazı çeşit tanımlama karakterlerinin ifade düzeyleri fotoğraflara tam olarak yansıtılamamış olabilir. Bu tür durumlarda, ilgili karakterlerin ifade düzeyleri metin içerisinde açıklanarak söz konusu eksikliğin giderilmesine gayret edilmiştir. Bu yayının, lisans ve lisansüstü düzeyde öğrenim gören öğrenciler başta olmak üzere, buğday ıslahı üzerine çalışan araştırmacılara, çeşit tescil ve tohumlukların sertifikasyonu üzerine çalışmalar yürütenlere, tarla kontrolörlerine ve tohumluk üretici kuruluşlara yararlı bir kaynak olmasını ümit ediyoruz.
Referanslar
Anonim, (2004). Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun. Resmi Gazete 15/1/2004, Sayı:25347.
Anonim, (2024). Bitki Çeşitlerinin Kayıt Altına Alınması Yönetmeliği. Resmi Gazete 17/09/2024, Sayı:32665.
Dönmez, Ö., Aydemir, T., & Aktaş, B., (2008). Arpada çeşit tanımlaması (Variety description of barley). Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkez Müdürlüğü Yayınları, Ankara.
Geçit, H.H., (2016). Serin iklim tahılları (Buğday, arpa, yulaf, triticale). Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, Yayın No:1640, Ankara.
Hervey-Murray, C.G., (1980). The identification of cereal varieties. Cambridge University Pres. 187 pp., Cambridge.
Kün, E., (1988). Serin iklim tahılları. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, No:1032, Ankara.
Payne, P. I., (1987). Genetics of wheat storage proteins and the effect of allelic variation on bread-making quality. Annual Review of Plant Physiology, 38, 141–153.
Payne, P. I., & Lawrence, G. J., (1983). Catalogue of alleles for the complex gene loci, Glu-A1, Glu-B1 and Glu-D1. Cereal Research Communications, 11, 29–35.
Sanchez-Bragado, R., Molero, G., Araus, J. L., & Slafer, G. A., (2023). Awned versus awnless wheat spikes: does it matter?. Trends in plant science, 28(3), 330-343.
UPOV, (2002). General introduction to the examination of distinctness, uniformity and stability and the development of harmonized descriptions of new varieties of plants (TG/1/3). International Union for the Protection of New Varieties of Plants, Genova.
UPOV, (2015). Examining distinctness (TGP/9/2). International Union for the Protection of New Varieties of Plants, Genova.
UPOV, (2020). Guidance on the use of biochemical and molecular markers in the examination of DUS (TGP/15). International Union for the Protection of New Varieties of Plants, Genova.
UPOV, (2022). Wheat (Triticum aestivum L. emend. Fiori et Paol.) guidelines for the conduct of tests for distinctness, uniformity and stability (TG/3/12). International Union for the Protection of New Varieties of Plants, Geneva.
UPOV, (2025). Development of test guidelines (TGP/7). International Union for the Protection of New Varieties of Plants, Genova.
Warrick, B. E., & Miller, T. D., (1999). Freeze injury on wheat. Texas Agricultural Extension Service The Texas A and M University System, San Angelo, Texas.
Zadoks, J. C., Chang, T. T. and Konzak, C. F., (1974). A decimal code for the growth stages of cereals. Weed Research, 14: pp. 415 to 421.
Yayınlanan
Lisans
LisansBu İnternet Sitesi içeriğinde yer alan tüm eserler (yazı, resim, görüntü, fotoğraf, video, müzik vb.) Akademisyen Kitabevine ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceca Kanunu kapsamında korunmaktadır. Bu hakları ihlal eden kişiler, 5846 sayılı Fikir ve Sanat eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hukuki ve cezai yaptırımlara tabi olurlar. Yayınevi ilgili yasal yollara başvurma hakkına sahiptir.
