Ûlu’l-Emr Kavramının Kelâmî Yorumu: Nisâ Sûresi 4/59.Âyeti Bağlamında Sahabe Dönemi Siyasî Olayları

Yazarlar

Raci Tanrıkulu

Özet

-

Referanslar

Akbulut, Ahmet. Sahabe Dönemi İktidar Kavgası. Ankara: Otto Yayınları, 8. Basım, 2020.

Algül, Hüseyi̇n. “Fedek”. TDV İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1995.

Âlûsî, Mahmûd b. Abdullah el-. Ruhû’l-meʻânî. thk. Ali Abdulbari Atiyye. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1415.

Âmidî, Ebü’l-Hüseyin Ali b. Muhammed Seyfeddîn. Ebkâru’l-efkâr fî usûli’d-dîn. thk. Ahmed Ferîd el-Mezîdî. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 2002.

Âmidî, Seyfüddîn Ebü’l-Hasan Alî b. Muhammed. el-İḥkām fī uṣūli’l-aḥkām. thk. Abdürrezzâk Afîfî. 4 Cilt. Riyad: Müessesetü’n-Nûr, 1387.

Âmidî, Seyfüddin Ebü’l-Hasan Ali b. Muhammed. el-İhkâm fî Usûli’l-Ahkâm. thk. Abdürrezzâk Afîfî. 4 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-İslâmî, 1402.

Apak, Âdem. İslam Tarihi. 4 Cilt. İstanbul: Ensar Neşriyat, 19. Basım, 2018.

Ay, Mahmut. “Mu’tezile ve Siyasi Düşüncesi”. İslam Siyasi Düşünceler Tarihi, 267-296.

Ay, Mahmut. “Tanrı Tasavvurlarının Politik Tasarımlara Yansıması”. KADER Kelam Araştırmaları Dergisi 6/2 (15 Ocak 2009), 0-68. https://doi.org/10.18317/kader.19430

Ayyâşî, Muhammed b. Mesʻud. Tefsîru’l-Ayyâşî. Kum: Merkezu Tahkîkâtu Ulûmi’l-İslâmî, ts.

Azimli, Doç Dr Mehmet. “Hz. Peygamber’in Hastalığından Kuran’ın Cemine Kadar Meydana Gelen Bazı Olaylar Üzerine Mülahazalar”. Şarkiyat 1 (01 Nisan 2009), 67-80.

Azimli, Mehmet. “Ğadir-i Hum”. Hazreti Ali, 77-80.

Azimli, Mehmet. “İslam’da Yönetim Sistemi Konusunda Bir Literatür Denemesi”. Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi X/2 (2008), 143-154.

Bâğdadî, Abdülkâhir. el-Fark Beyne’l-Fırak. çev. Ethem Ruhi Fığlalı. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları - İSAM Yayınları, 1. Basım, 1991.

Bâkıllânî, Muhammed b. Tayyib b. Muhammed. Temhîdu’l-evâil fî telhîsu’d-delâil. thk. İmadu’d-Dîn Ahmed Haydar. Lübnan: Müessesetu’l-Kitabı’s-Sekâfeti, 1978.

Bakkal, Ali. “Ebû Beki̇r’i̇n Halîfe Seçi̇lmesi̇nde ‘İmamlar Kureyş’tendi̇r’ Hadîsi̇ni̇n Rolü Üzeri̇ne”. İstem 6 (01 Aralık 2005), 87-103.

Balcı, İsrafil. “‘İmamlar/Halifeler Kureyş’tendir’ İddiasının Kritiği”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 40 (28 Kasım 2016), 5-31.

Begavî, Ebû Muhammed Hüseyin b. Mes’ûd. Meʻâlimu’t-tenzîl fî tefsîri’l-Kur’ân. thk. Komisyon. Beyrut: Dâru Tâyyibe, 1997.

Boynukalın, Mehmet. “Extracting Islamic Law Methodology from the Qur’an: the 59th Verse of Chapter (4) An-Nisa”. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19/2 (15 Aralık 2017). https://doi.org/10.26650/ilahiyat.2017.19.2.0012

Buhârî, Muhammed b. İsmail. Sahîhu’l-Buhârî. thk. Komisyon. 9 Cilt. Beyrût: Tavki’n-Necât, 2. Basım, 1422.

Cabirî, Muahmmed Âbid. Arap-İslam Aklının Oluşumu. çev. İbrahim Akbaba. İstanbul: Kitabevi Yayınları, 2001.

Carullah, Zühdî. el-Mu‘tezile. Beyrût: el-Ehliyyetu Li’n-Neşri ve’t-Tevzî’, 1974.

Cürcanî, Seyyid Şerif. Şerhu’l-Mevâkıf. çev. Ömer Türker. 3 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2021.

Demircan, Adnan. “Ali b. Ebî Tâlib’i, Tahkimi Kabule Zorlayanlar Üzerine”. İSTEM: İslâm San‘at, Tarih, Edebiyat ve Mûsikîsi Dergisi III/6 (2005), 51-58.

Demircan, Adnan. “Hâricî Tarihiyle İlgili İlk Kaynaklar”. İslam Tarihi Araştırmaları Dergisi I/1 (2017), 68-75.

Düzgün, Şaban Ali. “De Facto Siyasal Otoriteden Meşru Siyasal İktidara: Mâtürîdî’nin Ulu’l-Emr Kavramsallaştırması”. Milel ve Nihal: İnanç, Kültür ve Mitoloji Araştırmaları Dergisi 14/1 (29 Haziran 2017), 24-24. https://doi.org/10.17131/milel.324211

Ebû Dâvud, Süleyman b. Davud el-Carud - Muhammed b. Abdülmuhsin. el-Müsned. Kahire: Dâru Hicr, 1419.

Ebû Hanîfe, en-Numân b. Sâbit. el-Fıkhu’l-ekber. el-İmârâtu’l-Arabiyye: Mektebetu’l-Furkan, 1999.

Ebû Yûsuf, Ya‘kūb b. İbrâhîm - Sa‘d, Taha Abdurraûf. el-Harâc. Kahire: el-Mektebetü’l-Ezheriyye li’t-Türâs, ts.

Eşʿarî, Ebü’l-Hasan. el-İbâne ʿan usûli’d-diyâne. thk. Sâlih b. Mukbıl et-Temîmî. Riyâd: Dâru’l-Fadîlet, 2011.

Eşʿarî, Ebü’l-Hasan. Makālâtü’l-İslâmiyyîn - İlk Dönem İslâm Mezhepleri. çev. Ömer Aydın - Mehmet Dalkılıç. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2019.

Fığlalı, Ethem Ruhi. Çağımızda Îtikâdî İslâm Mezhepleri. Ankara: Selçuk Yayınları, 1. Basım, 1980.

Fığlalı, Ethem Ruhi. Günümüz İslâm Mezhepleri. İzmir: İzmir İlâhiyât Vakfı Yayınları, 2008.

Fîrûzâbâdî, Mecdu’d-dîn Ebû Tâhir Muhammed b. Ya’kûb. el-Kāmûs’l-muhît. thk. Muhammed N’aîm el-’Arkusûsî. Beyrût: Muessesetu’r-Risâle, 2005.

Gaznevî, Ahmed b. Muhammed. Kitâbu usûlud’dîn. thk. Ömer Vefîk ed-Dâûk. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 1998.

Gazzâlî, Ebû Hâlid Muhammed b. Muhammed. el-İktisâd fi’l-iʻtikâd. thk. Abdullah Muhammed el-Halîlî. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 2004.

Gazzâlî, Ebû Hâmid. İtikadda Orta Yol. İstanbul: Klasik Yayınları, 2012.

Gümüşoğlu, Hasan. İslam Mezhepleri Tarihi. İstanbul: Kayıhan Yayınları, 2009.

Hatiboğlu, Mehmed Said. Hilafetin Kureyşiliği. Ankara: Otto Yayınları, 2. Basım, 2011.

İbn Abdürabbih, Ebû Ömer Şehâbeddîn Ahmed b. Muhammed. el-ʿIḳdü’l-ferîd. thk. Ahmed Emîn - Ahmed ez-Zeyn. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübü’l-İlmiyye, 1404.

İbn Asâkir, Ebu’l-Kâsım Ali b. el-Hasen. Tebyînu’l-kizbi’l-müfterî fîmâ nesebi ilâ el-İmâm Ebi’l-Hasen el-Eşʻarî. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, 1404.

İbn Atiyye el-Endelûsî, Ebû Muhammed Abdulhak. el-Muharreru’l-vecîz fî tefsîri’l-kitabi’l-azîz. thk. Abdusselâm Abduşşâfî Muhammed. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1422.

İbn Ebî Hâtim, Ebû Muhammed Abdurrahmân. Tefsîru’l-Kur’âni’l-azîm. thk. Es’ad Muhammed et-Tayib. 13 Cilt. Suudi Arabistan: Mektebetu Nezâr, 1419.

İbn Ebî Zemenîn, Ebû Abdullah Muhammed. Usûlu’s-sunne. thk. Abdullah b. Muhammed Abdurrahman b. Hüseyn el-Buhârî. Medine: Mektebetu’l-Gurebâ, 1415.

İbn Ebü’ş-İz, Ebu’l-Hasen Sadruddîn Alî. Şerhu’l-ʻakîdeti’l-Tahaviyye. thk. Ahmed Şâkir. Riyad: Mektebetu’r-Riyâd, 1418.

İbn Fâris, Ahmed. Muʿcem mekāyîsu’l-luğa. thk. Abdusselâm Muhammed Harûn. Daru’l-Fikir, 1979.

İbn Haldûn, Abdurahman. Dîvânü’l-mübtedâ ve’l-haber fî târihî’l-Arab ve’l-Berber. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 2000.

İbn Hazm, Ebû Muhammde Ali b. Ahmed. el-Fasl fi’l-milel. Kahire: Mektebetu’l-Hânicî, ts.

İbn Hazm, Ebû Muhammed Alî b. Ahmed b. Saîd. el-Fasl: Dinler ve Mezhepler Tarihi. çev. Halil İbrahim Bulut. 3 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2017.

İbn Hazm, Ebû Muhammed Alî b. Ahmed b. Saîd. el-Fasl: Dinler ve Mezhepler Tarihi. çev. Halil İbrahim Bulut. 3 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2017.

İbn Hişâm, Ebû Muhammed Cemâlüddîn Abdülmelik. es-Sîretü’n-nebeviyye. thk. Mustafa vd. es-Sakkâ. 2 Cilt. Mısır: Şeriketü Mektebeti ve Matbaati Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1375.

İbn Kesîr, Ebu’l-Fidâ. Tefsîru’l-Kur’âni’l-azîm. thk. Sâmi b. Muhammed Selâme. Dâru’l-Tayyibe: b.y., 1999.

İbn Manzûr, Cemâleddîn. Lisânu’l-ʻArab. Beyrut: Dâr Sadr, 1414.

İbn Teymiyye, Takiyuddîn. es-Siyâsetu’ş-şeriʻa. Suudi Arabistan: Vizâretu’ş-Şuûni’l-İslâmiyye, 1418.

İbn Teymiyye, Taḳiyyüddîn Ebü’l-ʿAbbâs Aḥmed b. ʿAbdülḥalîm. el-Îmân. thk. Muḥammed Nâṣıruddîn el-Elbânî. Ammân: el-Mektebü’l-İslâmî, 1416.

İbnu Seyyidih, Ebu’l-Hasen Ali b. İsmail. el-Muhkem ve’l-muhîti’l-aʻzam. thk. Abdulhamid Hindâvî. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 2000.

İbnu’l-Cevzî, Cemuluddîn Ebu’l-Ferec. Zâdu’l-mesîr fî ʻilmi’t-tefsîr. thk. Abdurrezzâk el-Mehdî. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-Arabî, 1422.

İbnu’l-Esîr, İzzuddîn Alî b. Muhammed el-Cezerî,. el-Kâmil fî’t-Târîh. çev. Ömer Abdussellam Tedmirî,. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-Arabiyye, 1997.

İsfahânî, Ebu’l-Kâsım el-Hüseyin b. Muhammed Râğıb. el-Müfredât fî ğarîbi’l-Kur’ân. thk. Safvân Adnân ed-Dâvudî. Beyrût: Daru’l-Kalem, 1412.

Kādî Abdülcebbâr, Ebi’l-Hüseyin. Şerhu’l-usûli’l-Hamse: Muʿtezile’nin Beş İlkesi. çev. İlyas Çelebi. 2 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2013.

Kandemir, M. Yaşar. Hubâb b. Münzir. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1998. https://islamansiklopedisi.org.tr/hubab-b-munzir

Kılıç, Ünal. “Kûfelilerin Hz. Osman’ a Muhalefet Etmelerinin Sebepleri”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/2 (15 Aralık 2002), 239-260.

Mâturîdî, Ebû Mansûr el-. Tefsîru’l-Mâturîdî (Te’vilâtu Ehli’s-Sunne). thk. Mecdi Baslum. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 2005.

Mâtürîdî, Ebû Manṣûr Muḥammed b. Muḥammed b. Maḥmûd. Kitâbü’t-tevḥîd. thk. Fetḥullâh Ḫalîf. İskenderiye: Dâru’l-Câmiʿâti’l-Mıṣriyye, ts.

Mâtürîdî, Muhammed b. Muhammed b. Mahmûd, Ebû Mansûr. Tefsîru’l-Maturîdî: Te’vîlâtu Ehli’s-Sünne. thk. Mecdî Bâslûm. 10 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 2005.

Mâverdî, Ebu’l-Hasen Alî b. Muhammed. Ahkâmu’s-sultâniyye. Kahire: Dâru’l-Hadîs, ts.

Mâverdî, Ebu’l-Hasen Alî b. Muhammed. en-Nuketu ve’l-ʻuyûn. thk. İbn Abdulmaksût b. Abdurrahmân. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, ts.

Mâverdî, Ebü’l-Hasan Alî b. Muhammed b. Muhammed. el-Ahkâmü’s-Sultâniyye. Kahire: Dâru’l-Hadîs, ts.

Minkari, Nasır ibn Muzahim. Vak’atu Sıffin. Kahire: Dar’ül-Cil, 1962.

Muhammed Abduh. Tefsîru’l-menâr. Mısır: Hey’tu’l-Mısriyye, 1990.

Nevbahtî, Hasan b. Mûsâ en-. Fıraku’ş-Şia. çev. Hasan Onat vd. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 1. Basım, 2004.

Nisâbûrî, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc b. Müslim el-Kuşeyrî. Muslim. çev. Mehmet Sofuoğlu. İstanbul: İrfan Yayınevi, 2014.

Onat, Hasan. “Şii İmamet Nazariyesi”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 32/1-2 (01 Haziran 1992), 89-110.

Öner, Abdulkerim. “Hz. Ömer Döneminde Şûrâ Uygulamaları”. Ekev Akademi Dergisi 84 (27 Aralık 2020), 1-20.

Öz, Mustafa. Başlangıçtan Günümüze Şiilik ve Kolları. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2011.

Özaktan, Fatih. “İmamet Düşüncesi Özelinde Ayyâşî Tefsiri ile Râzî Tefsirinin Karşılaştırılması”. Amasya İlahiyat Dergisi 17 (Aralık 2021), 259-293.

Özarslan, Selim. “Kelâm Açısından İtaat Kavramı Ve Çerçevesi”. Diyanet İlmi Dergi 54/1 (16 Nisan 2018), 93-112. https://doi.org/10.61304/did.420811

Özarslan, Selim. “Kelami açıdan İtaat Kavramı ve Çerçevesi”. Diyanet İlmi Dergi 54/1 (2018), 93-112.

Öztürk, Mustafa. “İslam Tefsir Geleneğinde Yorum Manipülasyonu”: İslamiyât 3/3 (ts.), 79-98.

Öztürk, Mustafa. “İslam Tefsir Geleneğinde Yorum Manipülasyonu: ‘Ulû’l-Emr’ Kavramı Örneği”. İslâmiyât 3/3 (200M.S.), 79-98.

Râzî, Ebû Abdullah Muhammed b. ’Ömer Fahreddîn. Mefâtîhu’l-ğayb. 32 Cilt. Beyrût: Dâru İhyâ’u’t-Turâs’i’l-‘Arâbî, 1420.

Râzî, Fahreddîn. Ana Meseleleriyle Kelâm ve Felsefe: el-Muhassal. çev. Eşref Altaş. İstanbul: Klasik Yayınları, 2019.

Râzî, Fahreddîn. Meʿâlimü usûli’d-dîn-Kelâm İlminin Esasları. çev. Muhammet Altaytaş. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2019.

Râzî, Fahreddîn er-. Me‘âlimü usûli’d-dîn-Kelâm İlminin Esasları. çev. Muhammet Altaytaş. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2019.

Râzî, Fahreddîn Mefâtihu’l-gayb (Tefsîru’l-kebîr). Beyrut: Dâru İhyau’t-Turâsi’l-Arabî, 1420.

Sa’lebî, Ebû İshâk Ahmed b. Muhammed. el-Keşf ve’l-beyân. thk. Ebû Muhammed b. Âşûr. Beyrut: Dâru İhyâ, 2002.

Şehristânî. Milel ve Nihal. çev. Mustafa Öz. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2011.

Şehristânî, Ebü’l-Feth Tâcüddîn Muhammed b. Abdülkerim. el-Milel ve’n-Nihal. çev. Mustafa Öz. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 1. Basım, 2015.

Şerif, Mian Muhammed. İslam Düşüncesi Tarihi. 4 Cilt. İstanbul: İnsan Yayınları, 4. Basım, 2022.

Şevkânî, Muhammed b. Ali. Fethu’l-Kadîr. Beyrut: Dâr İbn Kesîr, 1414.

Taberî, İbn Cerîr et-. Câmiuʻl-beyân fî te’vili’l-Kur’ân. ed. Ahmed Muhamed Şâkir. Kahire: Müessesetü’r-Risâle, 2000.

Taberî, Muhammed b. Cerîr. Târîhu’r-rusul ve’l-mülûk. thk. Muhammed Ebu’l-Fadl İbrâhîm. 11 Cilt. Mısır: Dâru’l-Meʿârif, 2. Basım, 1967.

Taşdelen, Mehmet. “İmam Mâtürîdî’de Ülü’l-emr Kavramı”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 5/2 (30 Aralık 2021), 355-383. https://doi.org/10.32711/tiad.1008026

Teftâzânî. el-Makāsıd: Kelâm İlminin Maksatları. ed. Ahmet Kaylı. çev. İrfan Eyibil. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2019.

Türcan, Talip. “Ülü’l-Emr”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 42/295-297. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2012.

Vâkıdî, Muhammed b. Ömer. Futûhu’ş-Şâm. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1997.

Watt, W. Montgomery. İslam Düşüncesinin Teşekkül Devri. çev. Ethem Ruhi Fığlalı. Ankara: Sarkaç Yayınları, 3. Basım, 2010.

Ya’kûb bin Abdüllatîf. İslâm Mezhepleri ve Kelâmı. ed. Halil İbrahim Bulut vd. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 1. Baskı., 2019.

Zebîdî, Muhammed b. Muhammed. Tâcu’l-ʻarûs. thk. Komisyon. b.y.: Dâru’l-Hidâye, t.s.

Zeccâc, Ebû İshâk. Me’âni’l-Kur’ân ve i’râbuh. thk. Abdulcelîl Abduh Şelbî. Beyrut: Âlemu’l-Kutub, 1988.

Zemahşerî, Ebu’l-Kâsım Mahmud b. Ömer. el-Keşşâf ʻan hakâiki gavâmidi’t-tenzîl. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-Arabî, 1407.

Yayınlanan

30 Mart 2026

Lisans

Lisans

Bu İnternet Sitesi içeriğinde yer alan tüm eserler (yazı, resim, görüntü, fotoğraf, video, müzik vb.) Akademisyen Kitabevine ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceca Kanunu kapsamında korunmaktadır. Bu hakları ihlal eden kişiler, 5846 sayılı Fikir ve Sanat eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hukuki ve cezai yaptırımlara tabi olurlar. Yayınevi ilgili yasal yollara başvurma hakkına sahiptir.

Mevcut yayın biçimiyle ilgili ayrıntılar: PDF

PDF

ISBN-13 (15)

978-625-375-780-9

Publication date (01)

2025

Fiziksel Boyutlar