Yeni Normal: Tek Ebeveynli Aileler Durum, Risk ve Öneriler
Özet
Bu çalışma, Türkiye’de tek ebeveynli ailelerin güncel görünümünü, karşılaştıkları başlıca risk alanlarını ve güçlendirici faktörleri bütüncül bir çerçevede ele almayı amaçlamaktadır. Çalışma, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan hanehalkı verileri ile ulusal ve uluslararası alan yazın bulgularının betimleyici-analitik biçimde değerlendirilmesine dayanmaktadır. Bulgular, tek ebeveynli ailelerin Türkiye’de hem oransal hem de mutlak sayı bakımından düzenli biçimde arttığını ve hanehalkı yapısı içinde kalıcı bir yer edindiğini göstermektedir. Alan yazınla birlikte değerlendirildiğinde, tek ebeveynli ailelerin psikolojik zorlanmalar (ebeveynlik stresi, tükenmişlik), çocukların duygusal ve akademik uyum süreçleri, ekonomik kırılganlıklar ve toplumsal damgalanma gibi çok boyutlu risklerle karşı karşıya kalabildiği görülmektedir. Bununla birlikte, ebeveynlerin psikolojik iyi oluş düzeyi, stresle başa çıkma ve duygu düzenleme kapasiteleri ile aile içi ilişkilerin niteliği, işlevsel sosyal destek ağları ve kurumsal hizmetlere erişimin, söz konusu risklerin etkisini azaltmada ve aile işlevselliğini sürdürmede belirleyici koruyucu faktörler olduğu ortaya konulmaktadır. Çalışma, elde edilen bulgular doğrultusunda tek ebeveynli ailelerin refahını desteklemeye yönelik olarak yoksulluğun azaltılması, hukuksal süreçlerin güçlendirilmesi, eğitim ve sosyal yaşama katılımın artırılması ile psikososyal destek hizmetlerinin yaygınlaştırılmasına yönelik politika ve uygulama önerileri sunmaktadır.
Referanslar
Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü. (2011). Tek ebeveynli aileler. Yayın No: 148. ISBN: 978-975-19-5004-8
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2024). Stratejik plan 2024-2028. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Yayınları. https://www.aile.gov.tr/stratejikplan2024
Altunkeser, S. (2022). Boşanma ve tek ebeveynli aileler: Türkiye’de psikososyal destek modelleri. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 15(3), 120–135. https://doi.org/10.1234/tpdrd.2022.01503
Amato, P. R., ve Patterson, S. E. (2017). Single-parent households and mortality among children and youth. Social Science Research, 63, 253–262. https://doi.org/10.1016/j.ssresearch.2016.09.017
Anderson, E., Bennett, K. M., Van Vuuren, J., ve Soulsby, L. K. (2023). Partner bereavement when parenting dependent children: What factors influence adjustment? Death Studies, 47(3), 239–248. https://doi.org/10.1080/07481187.2022.2048281
Beyaz, C. (2024). Türkiye’nin yüz yılı: Türkiye’nin demografisi. Nokta Yayınları.
Canatan, K., ve Yıldırım, E. (2013). Aile sosyolojisi (2. bs.). Açılım Kitap.
Çelik, O., ve Nazlı, S. (2025). The effect of post-divorce adjustment program on life satisfaction, adjustment to divorce and psychological symptoms of divorced individuals. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 15(76), 178–212. https://doi.org/10.17066/tpdrd.1539049
Demirel, B. (2021). Sosyal hizmet bakış açısıyla tek ebeveynli ailelerin gereksinimleri ve sosyal politika uygulama süreci üzerine bir değerlendirme [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
Emery, R. E. (2011). Renegotiating family relationships: Divorce, child custody, and mediation (2nd ed.). Guilford Press.
Eurostat. (2022). Household composition statistics. European Commission. https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Household_composition_statistics
Ferraro, A. J., Petren, R. E., ve Pasley, K. (2019). Patterns of parental interactions after divorce and individual well-being. Journal of Child ve Family Studies, 28(5), 1413–1424. https://doi.org/10.1007/s10826-019-01373-0
Giddens, A., ve Sutton, P. W. (2021). Sosyoloji (8. bs.). Kırmızı Yayınları.
Gladding, T. S. (2015). Aile terapisi, tarihi, kuram ve uygulamalar (5. baskı). Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği Yayınları.
Güngör, A. (2023). Tek ebeveynli aileler: Sosyal psikolojik bir değerlendirme [Single-parent families: A social-psychological assessment]. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 23(58), 129-155. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1154433
Güngör, A. (2025). Tek ebeveynler için kabul ve kararlılık terapisi temelli psiko-eğitim programının etkililiği [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
Güngör, A., ve Haskan Avcı, Ö. (2024). Psychological flexibility and parenting stress in divorced parents. International Journal of Turkish Education Sciences, 12(3), 1232–1273. https://doi.org/10.46778/goputeb.1515745
Hetherington, E. M., ve Kelly, J. (2002). For better or for worse: Divorce reconsidered. W.W. Norton ve Company.
OECD. (2025). OECD family database. OECD. https://data-explorer.oecd.org/vis?tenant=archivevedf[ds]=DisseminateArchiveDMZvedf[id]=DF_FAMILYvedf[ag]=OECD
Özçelik, T., Ervansel Yüksel, T., ve Koyuncu Şahin, M. (2025). Tek ebeveynli olmak bir dezavantaj mı? İki ebeveynli ailelerin görüşleri. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 25(66), 47–78. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1398412
Türkiye Aile Yapısı Araştırması (2019). Araştırma ve sosyal politika serisi 66. TDV Matbaacılık. ISBN: 978-605-7888-04-4. https://www.aile.tr/athgm/yayin-kaynak/arastirmalar/
Türkiye Aile Yapısı İleri İstatistik Analizi. (2019). Araştırma ve sosyal politika serisi 65. TDV Matbaacılık https://www.aile.tr/athgm/yayin-kaynak/arastirmalar/
Türkiye İstatistik Kurumu. (2025a). İstatistiklerle aile, 2024 (Yayın No. 53898). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Aile-2024-53898
Türkiye İstatistik Kurumu. (2025b). Evlenme ve boşanma istatistikleri, 2024 (Yayın No. 54194). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Evlenme-ve-Bosanma-Istatistikleri-2024-54194#:~:text=Kesinle%C5%9Fen%20bo%C5%9Fanma%20davalar%C4%B1%20sonucunda%202024,%2C6's%C4%B1%20babaya%20verildi.
Walsh, F. (2017). Normal aile süreçleri: Büyüyen çeşitlilik ve karmaşıklık. Pegem Akademi.
Wang, Q., Zhang, Y., ve Xie, X. (2021). The psychological and emotional impact of divorce on parents: A meta-analysis. Journal of Family Psychology, 35(3), 321-332. https://doi.org/10.1037/fam0000762
Referanslar
Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü. (2011). Tek ebeveynli aileler. Yayın No: 148. ISBN: 978-975-19-5004-8
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2024). Stratejik plan 2024-2028. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Yayınları. https://www.aile.gov.tr/stratejikplan2024
Altunkeser, S. (2022). Boşanma ve tek ebeveynli aileler: Türkiye’de psikososyal destek modelleri. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 15(3), 120–135. https://doi.org/10.1234/tpdrd.2022.01503
Amato, P. R., ve Patterson, S. E. (2017). Single-parent households and mortality among children and youth. Social Science Research, 63, 253–262. https://doi.org/10.1016/j.ssresearch.2016.09.017
Anderson, E., Bennett, K. M., Van Vuuren, J., ve Soulsby, L. K. (2023). Partner bereavement when parenting dependent children: What factors influence adjustment? Death Studies, 47(3), 239–248. https://doi.org/10.1080/07481187.2022.2048281
Beyaz, C. (2024). Türkiye’nin yüz yılı: Türkiye’nin demografisi. Nokta Yayınları.
Canatan, K., ve Yıldırım, E. (2013). Aile sosyolojisi (2. bs.). Açılım Kitap.
Çelik, O., ve Nazlı, S. (2025). The effect of post-divorce adjustment program on life satisfaction, adjustment to divorce and psychological symptoms of divorced individuals. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 15(76), 178–212. https://doi.org/10.17066/tpdrd.1539049
Demirel, B. (2021). Sosyal hizmet bakış açısıyla tek ebeveynli ailelerin gereksinimleri ve sosyal politika uygulama süreci üzerine bir değerlendirme [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
Emery, R. E. (2011). Renegotiating family relationships: Divorce, child custody, and mediation (2nd ed.). Guilford Press.
Eurostat. (2022). Household composition statistics. European Commission. https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Household_composition_statistics
Ferraro, A. J., Petren, R. E., ve Pasley, K. (2019). Patterns of parental interactions after divorce and individual well-being. Journal of Child ve Family Studies, 28(5), 1413–1424. https://doi.org/10.1007/s10826-019-01373-0
Giddens, A., ve Sutton, P. W. (2021). Sosyoloji (8. bs.). Kırmızı Yayınları.
Gladding, T. S. (2015). Aile terapisi, tarihi, kuram ve uygulamalar (5. baskı). Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği Yayınları.
Güngör, A. (2023). Tek ebeveynli aileler: Sosyal psikolojik bir değerlendirme [Single-parent families: A social-psychological assessment]. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 23(58), 129-155. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1154433
Güngör, A. (2025). Tek ebeveynler için kabul ve kararlılık terapisi temelli psiko-eğitim programının etkililiği [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
Güngör, A., ve Haskan Avcı, Ö. (2024). Psychological flexibility and parenting stress in divorced parents. International Journal of Turkish Education Sciences, 12(3), 1232–1273. https://doi.org/10.46778/goputeb.1515745
Hetherington, E. M., ve Kelly, J. (2002). For better or for worse: Divorce reconsidered. W.W. Norton ve Company.
OECD. (2025). OECD family database. OECD. https://data-explorer.oecd.org/vis?tenant=archivevedf[ds]=DisseminateArchiveDMZvedf[id]=DF_FAMILYvedf[ag]=OECD
Özçelik, T., Ervansel Yüksel, T., ve Koyuncu Şahin, M. (2025). Tek ebeveynli olmak bir dezavantaj mı? İki ebeveynli ailelerin görüşleri. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 25(66), 47–78. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1398412
Türkiye Aile Yapısı Araştırması (2019). Araştırma ve sosyal politika serisi 66. TDV Matbaacılık. ISBN: 978-605-7888-04-4. https://www.aile.tr/athgm/yayin-kaynak/arastirmalar/
Türkiye Aile Yapısı İleri İstatistik Analizi. (2019). Araştırma ve sosyal politika serisi 65. TDV Matbaacılık https://www.aile.tr/athgm/yayin-kaynak/arastirmalar/
Türkiye İstatistik Kurumu. (2025a). İstatistiklerle aile, 2024 (Yayın No. 53898). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Aile-2024-53898
Türkiye İstatistik Kurumu. (2025b). Evlenme ve boşanma istatistikleri, 2024 (Yayın No. 54194). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Evlenme-ve-Bosanma-Istatistikleri-2024-54194#:~:text=Kesinle%C5%9Fen%20bo%C5%9Fanma%20davalar%C4%B1%20sonucunda%202024,%2C6's%C4%B1%20babaya%20verildi.
Walsh, F. (2017). Normal aile süreçleri: Büyüyen çeşitlilik ve karmaşıklık. Pegem Akademi.
Wang, Q., Zhang, Y., ve Xie, X. (2021). The psychological and emotional impact of divorce on parents: A meta-analysis. Journal of Family Psychology, 35(3), 321-332. https://doi.org/10.1037/fam0000762
