Biyolojik Riskler ve Yaralanmalar
Özet
Deney hayvanlarıyla yürütülen bilimsel araştırmalar, önemli biyomedikal kazanımlar sağlamakla birlikte, çalışanlar açısından çeşitli biyolojik riskler ve yaralanmalar da barındırmaktadır. Bu kitap bölümünde, deney hayvanları uygulama laboratuvarlarında karşılaşılan biyolojik riskler; zoonotik ajanlar, bulaşma yolları ve mesleki maruziyetler çerçevesinde ele alınmıştır. Öncelikle zoonotik ajanlar; etiyolojik özellikleri, rezervuar–konak ilişkileri, yaşam döngüleri, bulaşma yolları ile laboratuvar ve mesleki risk düzeylerine göre sınıflandırılmıştır. Ardından deney hayvanlarından insanlara bulaşabilen enfeksiyonlar; hayvan kaynaklı, biyolojik materyal kaynaklı, aerosol yoluyla, vektör aracılığıyla ve kontamine yüzeyler üzerinden bulaşan enfeksiyonlar başlıkları altında değerlendirilmiştir. Bölümde ayrıca, deney hayvanlarının türüne göre taşıdıkları başlıca enfeksiyon etkenleri ve bulaş yolları tablo halinde sunularak risk değerlendirmesine katkı sağlanmıştır. Isırma, tırmalama ve doğrudan temas sonucu oluşan biyolojik yaralanmalar ile kan ve vücut sıvılarıyla temas riskleri ayrıntılı olarak ele alınmış; bu maruziyetlerin enfeksiyon gelişimi açısından taşıdığı önem vurgulanmıştır. Son bölümde ise biyolojik risklere karşı korunma stratejileri; risk değerlendirmesi, mühendislik kontrolleri, kişisel koruyucu ekipman kullanımı, eğitim, sağlık izlemi ve kurumsal sorumluluk başlıkları altında bütüncül bir yaklaşımla tartışılmıştır. Bu bölümün, deney hayvanlarıyla çalışan araştırmacılar için biyogüvenlik farkındalığını artırmaya ve güvenli çalışma ortamlarının oluşturulmasına katkı sağlaması amaçlanmaktadır.
Referanslar
Açıkgöz, S., & Gül, İ. (2023). Zoonozlar ve zoonotik hastalıkların sınıflandırılması. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 32(2), 150–154.
Arabacı, Ç., Şimşek, F., & Türköz, İ. (2016). Önemli zoonozların laboratuvar tanısı. Okmeydanı Tıp Dergisi, 32(Ek sayı), 55–64. https://doi.org/10.5222/otd.2016.055
Baker, D. G. (Ed.). (2007). Flynn’s parasites of laboratory animals (2nd ed.). Blackwell Publishing.
National Research Council. (1997). Occupational health and safety in the care and use of research animals. National Academies Press. https://doi.org/10.17226/5140
Percy, D. H., & Barthold, S. W. (2007). Pathology of laboratory rodents and rabbits (3rd ed.). Blackwell Publishing.
Polat, E., Bostan Yörü, H., Kalay, Y., & Akça, S. (2024). The importance of screening programs in laboratory animals and investigation of several important viral agents. Journal of Laboratory Animal Science and Practices, 4(2), 91–100. https://doi.org/10.62425/jlasp.1484805
Quesenberry, K. E., & Carpenter, J. W. (2012). Ferrets, rabbits, and rodents: Clinical medicine and surgery (3rd ed.). Elsevier Saunders.
Quinn, P. J., Markey, B. K., Leonard, F. C., FitzPatrick, E. S., Fanning, S., & Hartigan, P. J. (2011). Veterinary microbiology and microbial disease (2nd ed.). Wiley-Blackwell.
Türkiye Klinikleri. (2022). Zoonotik hastalıklar: Tanımlar ve sınıflandırma. Turkiye Klinikleri Pediatric Infectious Diseases – Special Topics, 3(2), 1–5.
U.S. Department of Health and Human Services. (2020). Biosafety in microbiological and biomedical laboratories (6th ed.). Centers for Disease Control and Prevention & National Institutes of Health.
World Organisation for Animal Health. (2022). Manual of diagnostic tests and vaccines for terrestrial animals.
