Deney Hayvanları Laboratuvarlarında Atık Yönetimi ve Ekolojik Risk Analizi
Özet
Deney hayvanları laboratuvarları (DHL), biyomedikal araştırmaların vazgeçilmez bileşenleri olmakla birlikte biyolojik, kimyasal ve farmasötik nitelikte karmaşık bir atık profili üretmektedir. Bu atıklar uygun şekilde yönetilmediğinde insan sağlığına ek olarak toprak, su ve hava ekosistemleri üzerinde kalıcı çevresel riskler oluşturabilmektedir. Bu kitap bölümü, DHL’lerde oluşan anatomik–patolojik atıklar, kontamine altlıklar, kimyasal/farmasötik atıklar ve kesici–delici materyallerin sınıflandırılmasını yapmakta; bu atıkların çevresel yayılım yollarını ve ekolojik risk mekanizmalarını ekolojik risk analizi (ERA) perspektifiyle değerlendirmektedir. Özellikle farmasötik kalıntıların sucul ekosistemlerde hormonal bozukluklar, davranışsal değişimler ve antimikrobiyal direnç gelişimi üzerindeki etkileri, One Health yaklaşımı çerçevesinde ele alınmaktadır. Bölümde ayrıca Türkiye ve Avrupa Birliği mevzuatı karşılaştırılarak mevcut uygulamaların güçlü ve zayıf yönleri tartışılmakta; 3R prensipleri, sıfır atık vizyonu ve sürdürülebilir atık yönetimi stratejileri vurgulanmaktadır. Sunulan vaka analizi ve operasyonel süreç betimlemeleri, DHL atık yönetiminin yalnızca teknik bir bertaraf süreci değil; çevresel, etik ve yönetsel boyutları olan bütüncül bir alan olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, deney hayvanları laboratuvarlarında atık yönetiminin sürdürülebilir bilim anlayışının temel unsurlarından biri hâline gelmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır.
Referanslar
aus der Beek, T., Weber, F.-A., Bergmann, A., Hickmann, S., Ebert, I., Hein, A., & Küster, A. (2016). Pharmaceuticals in the environment—Global occurrences and perspectives. Environmental Toxicology and Chemistry, 35(4), 823–835. https://doi.org/10.1002/etc.3339
Boxall, A. B. (2004). The environmental side effects of medicines. EMBO reports, 5(12), 1110-1116.
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2003). Guidelines for Environmental Infection Control in Health-Care Facilities: Recommendations of CDC and the Healthcare Infection Control Practices Advisory Committee (HICPAC). MMWR, 52(RR-10).
European Parliament and the Council. (2010). Directive 2010/63/EU of the European Parliament and of the Council of 22 September 2010 on the protection of animals used for scientific purposes. EUR-Lex.
Garcia, L. (2024). Green technologies in animal research facilities. Journal of Environmental Management, 45(2), 112–128.
Johnson, M., et al. (2022). Antimicrobial resistance and laboratory waste. Environmental Health Perspectives, 130(5).
National Research Council. (2011). Guide for the Care and Use of Laboratory Animals. 8th edition. Washington, DC: National Academies Press.
National Research Council. (2011). Guide for the Care and Use of Laboratory Animals. Washington, DC: National Academies Press.
Rau, E. H., ve ark. (2000). Minimization and management of wastes from biomedical research. Environmental Health Perspectives, 108(Suppl 6), 953–977.
T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. (2017). Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği. Resmi Gazete, Sayı: 29959.
United Nations Environment Programme (UNEP). (2022). Environmental dimensions of antimicrobial resistance: Summary for policymakers. UNEP.
World Health Organization (WHO). (2017). Safe management of wastes from health-care activities: A summary (WHO-FWC-WSH-17.05). World Health Organization.
World Health Organization. (2014). Safe management of wastes from health-care activities. 2nd edition. Geneva: WHO Press.
