Geleneksel Danslarda Akış Deneyimi: Diyarbakır Halay Başı Örneği
Özet
Bu çalışmanın amacı, sosyal sahne ortamında geleneksel dans icra eden bireylerin yaşadığı yoğun ‘an’ deneyimini incelemek; bu deneyimin akış kuramıyla ilişkilenen kendinden geçme hâlini ve kolektif uyum süreçlerini anlamlandırmaktır. Dans eden bireylerin genellikle sosyal sahne ortamında yaşadıkları derin odaklanma, zaman algısının farklılaşması ve benliğin sınırlarını aşma hâli, Mihaly Csikszentmihalyi’nin akış kuramı aracılığıyla açıklanabilmektedir. Akış deneyimi, bireyin zorluk ile beceri arasında denge kurduğu ‘anda’ var olduğu ve kendinden geçerek eylemle bütünleştiği özel bir süreci ifade eder. Bu sürecin gerçekleşebilmesinde dans ortamını oluşturan çeşitli unsurlar etkili olmaktadır. Dans eden bireyin ‘an’a odaklanarak akış deneyimini yaşadığı süreçte, zaman ve mekân algısında belirgin bir dönüşüm yaşanmakta; artan farkındalıkla birlikte bedenin çevredeki diğer ögelerle kurduğu temas farklı bir boyut kazanmaktadır. Yoğun bir şekilde performansa kendini kaptıran birey için, bedende çeşitli yansımalar gözlemlenmektedir. Derin bir konsantrasyonla gerçekleşen odaklanma, çoğu zaman doğaçlama performansların gelişmesine zemin hazırlamaktadır. Doğaçlama sürecin yaratımında, geleneksel dans ortamını oluşturan müzisyen, izleyici, dans eden bireyler ve mekân, akışa girmeyi etkileyen unsurlar olup doğaçlama sürecini de şekillendirmektedir. Bu kapsamda özellikle Diyarbakır halay başları üzerine gerçekleştirilen gözlem ve görüşmelerden elde edilen verilere yer verilmiştir. Bu veriler, çalışmanın kuramsal çerçevesiyle ilişkilendirilerek değerlendirilmiştir. Bu amaçla bu çalışma geleneksel dans performanslarında ‘an’ deneyimini, akış kuramı perspektifinden tartışarak geleneksel dans alanına farklı bir bakış açısı geliştirmeyi hedeflemektedir.
Referanslar
Csikszentmihalyi, M. (2020a). Akış: Mutluluk bilimi (Satılmış. B, Çev.). İstanbul: Buzdağı Yayınları.
Csikszentmihalyi, M. (2020b). Liderlik, akış ve anlam yaratma: Good Business (Tümay. N, Çev.). İstanbul: Optimist Yayın Grubu.
Demiral, G. (2023). Üniversite öğrencilerinde rekreasyonel akış deneyiminin mutluluk üzerine etkisi [Yüksek lisans tezi, Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü].
Esmer Sansar, Diyarbakır 2000, Lise Mezunu, Halaybaşı. (Görüşme: 15.10.2024).
Kalay, A. (2013). Ritme dayalı müzik öğretim programının, öğrencilerin akış deneyimleri, müzik dersi başarıları ve müzik dersine yönelik tutumları üzerindeki etkileri (Yüksek Lisans Tezi). Akdeniz Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Antalya.
Lucznik, K. (2018). Shared creativity and flow in dance improvisation practice [Doctoral dissertation, University of Plymouth]. PEARL Repository.
Mehmet Dursun, Diyarbakır, İlkokul Mezunu, Çiftçi. (Görüşme: 05.09.2024).
Nihat Bilici, Diyarbakır 1984, Lisans Mezunu, Türk Halk Oyunları Usta Öğretici. (Görüşme: 08.10.2024).
Özalp, U. (2021). Bilsem öğrencilerinin müzikal yaratıcılıklarının ve akış deneyimlerinin uzaktan eğitim uygulaması üzerinden değerlendirilmesi (Doktora Tezi). Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Burdur.
Özkara, B. Y., & Özmen, M. (2016). Akış deneyimine ilişkin kavramsal bir model önerisi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 11(3), 71–100.
Temel, E. (2021). Akış deneyimi: S-O-R paradigması temelinde online impulsif satın alma davranışı [Doktora tezi, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
Turan, N. (2019). Akış deneyimi üzerine genel bir literatür taraması. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 8(3), 184–189.
Yıldız, Z. (2025). Kolektif liderlik: Halay başı / sergovend [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü].
Yılmaz Kardaş, Diyarbakır 1983, Üniversite Mezunu, Müzik Öğretmeni. (Görüşme: 12.12.2024).
Yi, G., & Zhang, B. (2024). Investigating the relationship between dance flow and improvisation. Art and Society, 3(5), 72–76.
