Türk Halk Dansları Sporcularında Algılanan Stres, Psikolojik Sağlamlık ve Dansta Etik Değerler İlişkisi
Özet
Bu araştırmada Türk halk dansları sporcularında algılanan stres, psikolojik sağlamlık ve dansta etik değerler arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Nicel araştırma yöntemlerinden betimsel tarama modeliyle yürütülen çalışmanın örneklemini Türkiye’nin farklı illerinden 416 sporcu (263 kadın, 153 erkek) oluşturmuştur. Veri toplama aracı olarak Algılanan Stres Ölçeği (Cohen, Kamarck & Mermelstein, 1983; Türkçe uyarlama: Eskin vd., 2013), Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği (Smith vd., 2008; Türkçe uyarlama: Doğan, 2015), Dansta Etik Değerler Ölçeği (Demirbatır vd., 2020) ve demografik form kullanılmıştır. Bulgulara göre, kadın sporcuların psikolojik sağlamlık düzeyleri erkeklerden anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur. Eğitim düzeyi ve halk oyunları deneyim yılı arttıkça algılanan stres düzeylerinde yükselme gözlenmiştir. Ölçekler arası ilişkiler incelendiğinde, algılanan stres ile dansta etik değerler arasında zayıf fakat anlamlı bir pozitif ilişki saptanmış; psikolojik sağlamlık ile diğer değişkenler arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Sonuçlar, Türk halk dansları sporcularında stres, dayanıklılık ve etik değerlerin farklı profiller sergilediğini göstermektedir. Bu bağlamda, stres yönetimi, psikolojik sağlamlığın desteklenmesi ve etik farkındalık programlarının geliştirilmesinin dansçıların hem bireysel hem de mesleki gelişimlerine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Referanslar
Boardley, I. D., & Kavussanu, M. (2007). Development and validation of the Moral Disengagement in Sport Scale. Journal of Sport & Exercise Psychology, 29(5), 608–628.
Boardley, I. D., & Kavussanu, M. (2007). Development and validation of the Moral Disengagement in Sport Scale. Journal of Sport & Exercise Psychology, 29(5), 608-628. https://doi.org/10.1123/jsep.29.5.608
Boardley, I. D., & Kavussanu, M. (2008). The Moral Disengagement in Sport Scale—Short. Journal of Sports Sciences, 26(14), 1507–1517.
Cohen, S. (1994). Perceived Stress Scale (PSS-10) Manual. Pittsburgh, PA: Carnegie Mellon University.
Cohen, S., Kamarck, T., & Mermelstein, R. (1983). A global measure of perceived stress. Journal of Health and Social Behavior, 24(4), 385–396.
Connor, K. M., & Davidson, J. R. T. (2003). Development of a new resilience scale: The CD-RISC. Depression and Anxiety, 18(2), 76–82.
Doğan, O. (2011). Halk oyunları çalışmalarının sosyal bütünleşmeye etkisi. Gazi Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 16(3), 23-35.
Doğan, O. (2016). Türk halk oyunlarının beden eğitimi ve spor bilimleri açısından değerlendirilmesi. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 7(1), 1-12.
Dudu, A. (1994). Türk halk oyunlarının eğitim boyutu. Ankara: Özgür Yayınları.
Dwarika, M. S., & Haraldsen, H. M. (2023). Mental health in dance: A scoping review. Frontiers in Psychology, 14, 1090645. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1090645
Dwarika, M. S., & Haraldsen, H. M. (2023). Mental health in dance: A scoping review. Frontiers in Psychology, 14, 1090645. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1090645
Dwarika, M. S., McEwan, S., & Quested, E. (2023). Mental health in dance: A scoping review. Frontiers in Psychology, 14, 1063103.
Fletcher, D., & Sarkar, M. (2012). A grounded theory of psychological resilience and optimal sport performance. Psychology of Sport and Exercise, 13(5), 669–678.
Foster, R. (2025). Ecosocial care ethics in and through dance education. Journal of Dance Education, 25(1), 45-58. https://doi.org/10.1080/15290824.2024.2423230
Gupta, S., McCarthy, P., & Binder, J. (2022). The sporting resilience model: A systematic review and concept analysis. International Review of Sport and Exercise Psychology, 15(1), 22–47.
Harbison, I. (2020). Dance as psychosocial support: Stress reduction and resilience through folk dance. Arts in Psychotherapy, 71, 101711. https://doi.org/10.1016/j.aip.2020.101711
Harbison, I. (2020). Dance as psychosocial support: Stress reduction and resilience through folk dance. Arts in Psychotherapy, 71, 101711. https://doi.org/10.1016/j.aip.2020.101711
Jochum, R. (2024). The effects of folk dance in schools on physical and mental wellbeing. Journal of Physical Education and Sport, 24(2), 233-240.
Jochum, R. (2024). The effects of folk dance in schools on physical and mental wellbeing. Journal of Physical Education and Sport, 24(2), 233-240.
Kavussanu, M. (2012). Moral behavior in sport. In S. Murphy (Ed.), The Oxford Handbook of Sport and Performance Psychology (pp. 364–383). Oxford University Press.
Kavussanu, M. (2017). Moral behavior in sport. Current Opinion in Psychology, 16, 185–192.
Kavussanu, M., & Boardley, I. D. (2009). The Prosocial and Antisocial Behavior in Sport Scale. Journal of Sport & Exercise Psychology, 31(1), 97–117.
Kavussanu, M., & Boardley, I. D. (2009). The prosocial and antisocial behavior in sport scale. Journal of Sport & Exercise Psychology, 31(1), 97-117. https://doi.org/10.1123/jsep.31.1.97
Klaperski-van der Wal, A. (2025). Dance and stress regulation: A multidisciplinary narrative review. Psychology of Sport and Exercise, 72, 102293. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2025.102293
Klaperski-van der Wal, A. (2025). Dance and stress regulation: A multidisciplinary narrative review. Psychology of Sport and Exercise, 72, 102293. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2025.102293
Klaperski-van der Wal, S., et al. (2025). Dance and stress regulation: A multidisciplinary narrative review. Psychology of Sport and Exercise. (Erken çevrimiçi). PubMed
Özdemir, S. (2022). Halk oyunlarının gençler üzerindeki psikososyal etkileri. ASR Journal of Sport Research, 4(2), 55-70.
Sabri, I. (2024). The ethical considerations and impact of children taking part in dance competitions. Children, Youth and Environments, 34(2), 115-132. https://doi.org/10.1177/09710973251316355
Sarkar, M., & Fletcher, D. (2014). Psychological resilience in sport performers: A review of stressors and protective factors. Journal of Sports Sciences, 32(15), 1419–1434.
Smith, B. W., Dalen, J., Wiggins, K., Tooley, E., Christopher, P., & Bernard, J. (2008). The Brief Resilience Scale: Assessing the ability to bounce back. International Journal of Behavioral Medicine, 15(3), 194–200.
Smith, L., & Brown, T. (2025). Exploring the role of dance in psychological healing. Journal of Dance Therapy, 43(1), 15-29. https://doi.org/10.1007/s10465-025-09312-4
Spruit, A., Samuelsen, M., Cillessen, A. H. N., & Shulman, E. P. (2019). The moral climate of sports and moral behavior of young athletes: A meta-analysis. Journal of Youth and Adolescence, 48(9), 1751–1768.
Vallerand, R. J., Brière, N. M., Blanchard, C., & Provencher, P. (1997). Development and validation of the Multidimensional Sportspersonship Orientation Scale (MSOS). Journal of Sport & Exercise Psychology, 19(2), 197–206.
van Winden, D. P., van Rijn, R. M., Richardson, A., Savelsbergh, G. J. P., & Oudejans, R. R. D. (2021). The association between stress and injury among first-year contemporary dance students. Frontiers in Psychology, 12, 728446.
Yıldırım, H. (2018). Altı hafta uygulanan zeybek oyunlarının fiziksel uygunluğa etkisi. Akademik Spor Araştırmaları Dergisi, 6(1), 45-60.
Zhang, L., Ni, H., Ren, P., & Miao, D. (2018). Chronic stress and moral decision-making: An exploration with the CNI model. Frontiers in Psychology, 9, 1711.
