Kültürel Kodlardan Terapi Modeline: G-Mdr Yöntemi ile Prozodik Okuma ve Ritim Eğitimi Üzerine Bir Öneri
Özet
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ile Özgül Öğrenme Güçlüğü (ÖÖG), çocukluk çağında yaygın olarak birlikte görülen ve bireylerin dikkat, hafıza, okuma, yazma ve koordinasyon gibi temel becerilerini olumsuz etkileyen iki önemli nörogelişimsel bozukluktur. Bu çocuklarda en sık rastlanan güçlüklerden biri, okuma sürecinde ritim, vurgu ve tonlamayı kapsayan prozodik okuma yetersizliğidir. Prozodik okuma becerisinin gelişimi, yalnızca akademik performansı değil aynı zamanda çocuğun sosyal iletişim ve kültürel etkileşim düzeyini de doğrudan etkilemektedir. G-MDR terapisi, DEHB ve ÖÖG birlikteliği olan çocuklarda prozodik okuma becerisini geliştirmeyi hedefleyen yenilikçi bir müdahale olarak tasarlanmıştır. Bu yaklaşım, müzik terapisi ile dans terapi arasındaki entegrasyonu kurarak ses, ritim, vurgu ve bedensel ifade gibi alanları bütüncül bir çerçevede bir araya getirmeyi amaçlamaktadır. Katılımcıların bedensel farkındalığını artırırken doğru nefes kontrolü, istikrarlı vurgu yapısı, tonlama ve ritim akışını güçlendirmeyi amaçlamakta; bu süreç, prozodik hataların temel belirleyicileri olan dil-motor entegrasyonunu hedefleyen bir modül olarak işlev görmektedir. Yöntemin temel yaklaşımı, Türk halk oyunlarının ritmik yapıları, deme çevirme geleneği ve yerel çalgıların (asma davul, bendir, darbuka vb.) bütüncül bir şekilde kullanılması üzerine kuruludur. G-MDR’nin ayırt edici yönü, prozodik okuma becerisini geliştirmeyi birincil hedef olarak belirlemesi ve bu hedefi kültürel kodlarla harmanlanmış müzik-dans-ritim bütünleşmesi aracılığıyla desteklemesidir. Program, sekiz haftalık oturumlar şeklinde yapılandırılmıştır ve her seans; ısınma egzersizleri, deme çevirme uygulamaları ve canlı müzik eşliğinde dans-ritim çalışmalarını içermektedir. Ayrıca ebeveyn katılımı ve ev ödevleri ile öğrenmenin pekiştirilmesi amaçlanmaktadır. Yöntem, Nordoff-Robbins, Orff-Schulwerk, Dalcroze ve Kodály gibi müzik pedagojisi ve terapi modellerinden esinlenmekle birlikte, kültürel aidiyet kazandırma boyutuyla ayrışmaktadır. Bu yönüyle GMDR, yalnızca bilişsel ve akademik gelişime değil, aynı zamanda çocuğun kültürel kimliğini güçlendirmesine ve toplumsal aidiyet duygusunun pekişmesine katkı sağlamayı hedeflemektedir. Alanyazında yer alan dans-hareket terapisi ve müzik temelli uygulamalardan farklı olarak, Türk halk oyunlarının sözlü ve ritmik yapısını doğrudan prozodik okuma gelişimine uyarlaması açısından özgün bir katkı sunmaktadır. Çalışmanın ilerleyen aşamalarında, önerilen seans protokolünün uygulanması ve ön test-son test değerlendirmeleriyle yöntemin etkililiğinin sınanması planlanmaktadır. DEHB ve ÖÖG tanılı çocuklara yönelik kültürel temelli, bütüncül ve yenilikçi bir destekleyici eğitim yaklaşımı sunmakta ve eğitim, terapi ve müzik alanında disiplinlerarası bir model önerisi getirmektedir.
Referanslar
Amerikan Psikiyatri Birliği. (2013). Ruhsal bozuklukların tanı ve istatistik el kitabı (5. baskı). Amerikan Psikiyatri Yayınları.
Aniruddh, D. P., & Daniele, J. R. (2003). An empirical comparison of rhythm in language and music. Cognition, 87(1), B35–B45. https://doi.org/10.1016/S0010-0277(02)00187-7
Avcı, B. N., Altunbaş Yavuz, S. (2023). Okuma güçlüğü olan öğrencilerin fonolojik farkındalık düzeylerinin gelişmesinde müzik eğitiminin kullanılması. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(4), 737–750. https://doi.org/10.17556/erziefd.1339485
Bağcı, H., Toy, A. (2020). Piyano çalışma alışkanlıkları ölçeği geliştirme çalışması. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 15(21), 583–603. https://doi.org/10.26466/opus.621102
Bayramlı, E. (2023). Türkiye'de dezavantajlı gruplarla çalışan sanat terapistlerinin sanat terapisi üzerine görüşleri ve uygulamaları. Toplum ve Sosyal Hizmet, 34(3), 553–577. https://doi.org/10.33417/tsh.1033861
Bijsterbosch, J. D., Lee, K. H., Hunter, M. D., Tsoi, D. T., Lankappa, S., Wilkinson, I. D., ... & Woodruff, P. W. R. (2011). The role of the cerebellum in sub- and supraliminal error correction during sensorimotor synchronization: Evidence from fMRI and TMS. Journal of Cognitive Neuroscience, 23(5), 1100–1112. https://doi.org/10.1162/jocn.2010.21506
Chen, J. L., Zatorre, R. J., & Penhune, V. B. (2006). Interactions between auditory and dorsal premotor cortex during synchronization to musical rhythms. NeuroImage, 32(4), 1771–1781. https://doi.org/10.1016/j.neuroimage.2006.04.207
Doğan, F. Z., Akel, B. S. (2021). Disleksili çocuklarda dans hareket terapisinin praksis üzerindeki etkisi: Vaka serisi çalışması. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 9(1), 41–48. https://doi.org/10.30720/ered.595912
Dowhower, S. L. (1991). Speaking of prosody: Fluency’s unattended bedfellow. Theory Into Practice, 30(3), 165–175. https://doi.org/10.1080/00405849109543497
Ercan, E. S., et al. (2013). Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health, 7(1), 30. http://www.capmh.com/content/7/1/30
Eren, B. (2012). Müzik eğitiminde kaynaştırma uygulamaları ve Orff-Schulwerk. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(2), 14–25.
Fusco, N., Germano, G. D., & Capellini, S. A. (2015). Efficacy of a perceptual and visual-motor skill intervention program for students with dyslexia. CoDAS, 27(2), 128–134. Sociedade Blasileria de Fonoaudiologia.
Gerek, Z., Yıldırımer, E., Açılmış, H. (2021). Dans ve müzik eğitimi alan konservatuvar öğrencilerinin işitsel ve görsel ritim algılarının incelenmesi. Uluslararası Egzersiz Psikolojisi Dergisi, 3(2), 60–67. https://doi.org/10.51538/intjourexerpsyc.1037878
Grahn, J. A., & Brett, M. (2007). Rhythm and beat perception in motor areas of the brain. Journal of Cognitive Neuroscience, 19(5), 893–906. https://doi.org/10.1162/jocn.2007.19.5.893
Grahn, J. A., & Rowe, J. B. (2009). Feeling the beat: Premotor and striatal interactions in musicians and nonmusicians during beat perception. Journal of Neuroscience, 29(23), 7540–7548. https://doi.org/10.1523/JNEUROSCI.2018-08.2009
Ho, R. T. H., Cheung, J. K. K., Chan, W. C., Cheung, I. K. M., & Lam, L. C. W. (2015). A 3-arm randomized controlled trial on the effects of dance movement intervention and exercises on elderly with early dementia. BMC Geriatrics, 15(1), 127.
Intveen, A. (2007). Musical instruments in anthroposophical music therapy with reference to Rudolf Steiner’s model of the threefold human being. Voices: A World Forum for Music Therapy, 7(3). https://doi.org/10.15845/voices.v7i3.547
Janet, L. P., & Anderson, M. E. (1980). Eye and head movements in reading-disabled and normal children. American Journal of Occupational Therapy, 34(12), 801–808. https://doi.org/10.5014/ajot.34.12.801
Lee, H. J., Jang, S. H., Lee, S. Y., & Hwang, K. S. (2015). Effectiveness of dance/movement therapy on affect and psychotic symptoms in patients with schizophrenia. The Arts in Psychotherapy, 45, 64–68.
Marchand-Krynski, M.-È., Morin-Moncet, O., Bélanger, A.-M., Beauchamp, M. H., & Leonard, G. (2017). Shared and differentiated motor skill impairments in children with dyslexia and/or attention deficit disorder: From simple to complex sequential coordination. PLoS ONE, 12(5), e0177490. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0177490
Mayer-Benarous, H., Benarous, X., Vonthron, F., & Cohen, D. (2021). Music therapy for children with autistic spectrum disorder and/or other neurodevelopmental disorders: A systematic review. Front Psychiatry, 12, 643234. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.643234
Sarıkaya, A. N., Ayhan, C. H., Sukut, Ö. (2017). Farklı gruplarda dans ve hareket terapisinin kullanımı ve etkileri. G.O.P. Taksim E.A.H. Derleme / JAREN, 3(Ek sayı), 1–5.
Röhricht, F., Papadopoulos, N., & Priebe, S. (2013). An exploratory randomized controlled trial of body psychotherapy for patients with chronic depression. Journal of Affective Disorders, 151(1), 85–91.
Schwanenflugel, P. J., Hamilton, Marie A., Kuhn, Melanie. R., Wisenbaker, J. M., & Stahl, S. A. (2004).. Journal of Educational Psychology, 96(1), 119–129.
Vitola, E. S., Bau, C. H., Salum, G. A., Horta, B. L., Quevedo, L., Barros, F. C., Pinheiro, R. T., Kieling, C., Rohde, L. A., & Grevet, E. H. (2017). Exploring DSM-5 ADHD criteria beyond young adulthood: Phenomenology, psychometric properties and prevalence in a large three-decade birth cohort. Psychological Medicine, 47(4), 744–754. https://doi.org/10.1017/S0033291716002853
Zatorre, R. J., Chen, J. L., & Penhune, V. B. (2007). When the brain plays music: Auditory–motor interactions in music perception and production. Nature Reviews Neuroscience, 8(7), 547–558. https://doi.org/10.1038/nrn2152
