Geleneğin Müzakeresi: Şanlıurfa’da Köyler Arası Halk Oyunları Yarışması
Özet
Şanlıurfa’da, Surkav Vakfı, Valilik iş birliğiyle 2007, 2022 ve 2024 yıllarında Köyler Arası Halk Oyunları Yarışması düzenlendi. Bu yarışma aynı zamanda bir araştırma ve derleme çalışması niteliği taşımaktadır, ve onunla Surkav Vakfı, bölgede oynanan ancak henüz resmî halk oyunları repertuarında yer almayan bazı oyunları derlemiştir. Özellikle Harran Ovası’ndaki Arap köylerinde oynanan, Urfa repertuarına kıyafetleriyle birlikte bazı yeni oyunlar kazandırılmıştır. Söz konusu oyunlar, “Araplaşmış” addedilerek Türk kültürel mirasına ait olmadığı yönündeki değerlendirmeler sebebiyle belirli tartışmalara konu olmuştur. Ama aynı zamanda, bölgedeki daha demokratik bir bakış açısına sahip kesimler tarafından bu derlemeler olumlu karşılanmıştır. Bununla birlikte, bu yarışma, çağdaş bir araştırma projesi olarak tasarlanmak istenmiş olmasına rağmen, amaçlanan modern araştırma yaklaşımı gerçekleştirilememekte ve folklorizm literatüründe sıkça vurgulanan bir eğilimi yeniden üretmektedir; yani dansları, onları icra eden toplulukların gündelik ya da ritüel bağlamlarından kopararak, bağlamsız bir şekilde koleksiyon değeri taşıyan nesneler gibi ele almaktadır. Performans kuraminda, Nahachewsky (1995) ve Turino’nun (2008) geliştirdikleri katılımlı performans ve sununmsal performans arasındaki farktan yola çıkarak (2008), ve halk oyununu semiotik ve bağlamlı bir nesne olarak kabul ederek (Giurchescu 1973, Kaeppler 1985, 2001), yeni dans veya halk oyunu araştırmalarında aynı repertuarda farklı kullanımlar söz konusu olabildiğini biliyoruz. Her kullanımın dansın farklı performatif değerleri ve kodları canlandırdığını ve inşa ettiği ispatlandı. Bu anlamında, dansların ritüel katılımlı kullanım bağlamı, salt koreografik özelliklerin ötesinde, topluluk üyelerinin her birinin danslara nasıl dâhil olması gerektiğini düzenleyen ve topluluğun kendi içerisinde inşa ettiği bir anlamlandırma sistemine dayalı çok katmanlı normatif ve performatif kodlar barındırmaktadır. Bunları metakoreografik içerik olarak adlandırmayı öneriyorum. Bu bağlamda, bu çalışmada bir yandan, söz konusu girişimin yerel/mahallî icra biçimlerine ve bölgesel repertuar çeşitliliğine yönelik dikkati artırdığını ve bu şekilde, miras ve gelenekle ilgili bir dizi müzakereyi daha kapsayıcı ve çoğulcu bir bakış açısıyla tetiklediğini göstermekteyim. Fakat, öte yandan, yarışma formatının etnokoreolojik araştırma açısından yetersizliğini tartışmaktayım; zira metakoreografik nitelikteki bu performatif değer, repertuarın ve katılımlı pratiklerin temel bir parçası olmasına rağmen, “yarışma” bağlamında bütünüyle dışlanmaktadır. Bu araştırma, katılımcı gözlem ve sözlü tanıklıkların toplanmasına dayanan etnografik saha çalışması ile yazılı basın ve arşiv gibi ikincil kaynaklara dayalı etnokoreohistori (Küçük 2024) analizi bir araya getiren nitel bir yöntem kullanmaktadır.
Referanslar
Austin, J. L. (1962). How to do things with words. Cambridge: Harvard University Press.
Bar-Tal, D. (2000). Shared beliefs in a society: Social psychological analysis. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
Barthes, R. (1957). Mythologies. Paris: Éditions du Seuil.
Giurchescu, A. (1973). La danse comme objet sémiotique. Yearbook of the International Folk Music Council, 5, 175–178.
Hanna, J. L. (1979). To dance is human: A theory of nonverbal communication. Austin & London: University of Texas Press.
Hoerburger, F. (1968). Once again: On the concept of “folk dance.” Journal of the International Folk Music Council, 20, 30–32.
Islán Fernández, S. (2022). The commemorative power of Govend dances for a Kurdish community in transition. World of Music, 11(2), 91–112.
Islán Fernández, S. (2024). Performing gender in Riha’s Kurdish communities: The embodiment of patriarchal rule in Govend dances. In S. Mojab (Ed.), Kurdish women through history, culture and resistance (pp. 279–299). Costa Mesa, CA: Mazda Publishers. ISBN 978-1-56859-371-5
Kaeppler, A. L. (1985). Structured movement systems in Tonga. In P. Spencer (Ed.), Society and the dance (pp. 92–118). Cambridge, New York & Melbourne: Cambridge University Press.
Kaeppler, A. L. (2001). Dance and the concept of style. Yearbook for Traditional Music, 33, 49–63.
Kealiinohomoku, J. W. (2001). The study of dance in culture: A retrospective for a new perspective. Dance Research Journal, 33(1), 90. https://doi.org/10.2307/1478861
Küçük, İ. E. (2024). Anadolu Gürcü dans tarihi. İstanbul: Heyamola Yayınları.
Martí, J. (1999). La tradición evocada: Folklore y folklorismo. In Tradición Oral (pp. 81–107). Santander: Universidad de Cantabria, Aula de Etnografía.
Nahachewsky, A. (1995). Participatory and presentational dance as ethnochoreological categories. Dance Research Journal, 27(1), 1–15.
Nahachewsky, A. (2001). Once again: On the concept of “second existence folk dance.” Yearbook for Traditional Music, 33, 17–28.
Ness, S. A. (2004). Being a body in a cultural way: Understanding the cultural in the embodiment of dance. In H. Thomas & J. Ahmed (Eds.), Cultural bodies: Ethnography and theory (pp. 123–144). Malden, Oxford & Victoria: Blackwell Publishing.
Öztürkmen, A. (2002). “I dance folklore.” In A. Saktanber & D. Kandiyoti (Eds.), Fragments of culture: The everyday life of Turkey (pp. 128–146). London & New York: I. B. Tauris.
Shay, A. (1995). Dance and non-dance: Patterned movement in Iran and Islam. Iranian Studies, 28(1–2), 61–78.
Sonesson, G. (2009). Au-delà du langage de la danse: Les significations du corps. Quelques considérations au sujet d’une sémiotique de la danse. Degrés, 139–140, 1–25.
Taylor, D. (2003). The archive and the repertoire: Performing cultural memory in the Americas. Durham: Duke University Press.
Üzümcü, Ş., & Yüzgen, F. (2016). Urfa halk oyunları müziği araştırma ve derleme çalışması. Şanlıurfa: Haliliye Belediyesi.
Zeghmar, L. (2018). Tradition makers: The recognition process of a local dance: From the village to the institutions. In M. Girard, J.-F. Polo & C. Scalbert-Yücel (Eds.), Turkish cultural policies in a global world (pp. 209–232). Basingstoke: Palgrave Macmillan.
