Modernleşme Sürecinde Toplumsal Kimliğin Korunmasında Halk Oyunlarının İşlevleri
Özet
Türkiye Cumhuriyeti’nin ilanıyla birlikte başlayan modernleşme süreci, yalnızca siyasal ve ekonomik alanlarda değil, aynı zamanda kültürel yapıda da köklü dönüşümleri beraberinde getirmiştir. Bu dönüşüm, toplumsal yaşamın hemen her alanına yansımış; eğitimden sanata, hukuk düzeninden gündelik hayata kadar geniş bir etki alanı yaratmıştır. Modernleşme, geleneksel kimliği tamamen ortadan kaldırmak yerine onu yeniden tanımlayarak dönüştürmeyi amaçlamış, böylelikle toplumsal hafızanın sürekliliğini sağlayacak bir sentez ortaya çıkarmıştır. Dil, din, sanat ve toplumsal normlarla şekillenen geleneksel kimlik, modernleşmenin etkisiyle farklı bir boyut kazanmış; yerel değerlerle evrensel gelişmeler arasında yeni bir denge kurulmuştur. Bu süreçte halk oyunları, toplumsal kimliğin korunması ve aktarılması bakımından önemli bir araç haline gelmiştir. Halk oyunları yalnızca bir eğlence biçimi değil, aynı zamanda kültürel mirasın yaşatılması, toplumsal dayanışmanın güçlendirilmesi ve milli kimliğin pekiştirilmesi açısından işlevsel olmuştur. Cumhuriyet’in ilk yıllarında Halkevleri ve Köy Enstitüleri aracılığıyla halk oyunları sistematik bir şekilde derlenmiş, belgelenmiş ve eğitim süreçlerine dâhil edilmiştir. Böylelikle hem yerel çeşitlilik korunmuş hem de ortak bir ulusal kimlik inşasına katkı sağlanmıştır. Bireysel çabalar da bu gelişime önemli katkılar sunmuştur. Muzaffer Sarısözen, Ahmet Kutsi Tecer ve Mahmut Ragıp Gazimihal gibi isimler, Anadolu’nun farklı bölgelerinde yürüttükleri derleme faaliyetleriyle Türkiye’nin folklorik zenginliğini kayıt altına almış ve gelecek kuşaklara aktarmıştır. Ayrıca Selim Sırrı Tarcan’ın geliştirdiği “Tarcan Zeybeği”, halk oyunlarının modern koreografi anlayışıyla sentezlenerek ulusal bir sembole dönüşmesine örnek teşkil etmiştir. Bu örnek, halk oyunlarının yalnızca geleneksel bir öğe değil, aynı zamanda modernleşme sürecine uyum sağlayabilen dinamik bir sanat formu olduğunu göstermiştir.1970’lerden itibaren halk oyunları akademik bir disiplin olarak ele alınmaya başlanmış; üniversitelerde ders, seminer ve araştırma konusu haline gelmiştir. Böylece halk oyunları, sadece folklorik bir unsur olmaktan çıkarak bilimsel çalışmalara konu edilen çok boyutlu bir alan hâline gelmiştir. Günümüzde ise halk oyunları, ulusal ve uluslararası etkinliklerde Türkiye’nin kültürel kimliğini temsil eden bir diplomasi aracı olarak kullanılmaktadır. Festivaller, sergiler ve akademik konferanslar aracılığıyla halk oyunları hem Türkiye’nin kültürel mirasını dünyaya tanıtmakta hem de farklı kültürlerle etkileşim kurmasına imkân sağlamaktadır. Sonuç olarak halk oyunları hem geçmişin izlerini taşıyan hem de modernleşme sürecine uyum sağlayan dinamik bir kültürel unsur olarak toplumsal kimliğin korunmasında ve yeniden inşasında merkezi bir rol üstlenmiştir. Bugün de halk oyunları, ulusal birlik ve beraberliğin sembolü olmasının yanı sıra, kültürel sürekliliğin en güçlü taşıyıcılarından biri olarak önemini korumaktadır.
Referanslar
And, M. (1977). Oyun ve Bügü: Türk Kültüründe Oyun Kavramı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Aytaç, A. (2006). Cumhuriyet Döneminde Halk Oyunları ve Halkevleri. Milli Folklor, 18(71), 29–37.
Berkes, N. (1964). The Development Of Secularism İn Turkey. Mcgill University Press.
Çelik, A. (2012). Cumhuriyet Dönemi Halk Kültürü ve Modernleşme. Türk Kültürü Dergisi, 77, 72-85.
Ergin, A. (2015). Cumhuriyetin Kültürel Reformları ve Toplumsal Değişim. Toplumsal Yapı, 12(2), 120-130.
Demirtaş, H. (2016). Halk Oyunlarının Eğitsel İşlevi ve Gençlik Üzerindeki Etkileri. Gazi Üniversitesi Yayınları.
Eisenstadt, S. N. (2000). Modernleşme ve Toplumsal Değişim. Kültürel Yayım.
Gazimihal, M. R. (1952). Türk Halk Oyunları Kılavuzu. Ankara: Maarif Matbaası.
Giddens, A. (1990). The Consequences Of Modernity. Polity Press.
Göle, N. (1997). Modern Mahrem: Medeniyet ve Örtünme. Metis Yayınları.
Habermas, J. (1987). The Theory Of Communicative Action (Vol. 2). Beacon Press.
Habermas, J. (1987). The Theory Of Communicative Action (Vol. 2). Beacon Press.
Inglehart, R., & Baker, W. E. (2000). Modernization, Cultural Change, And The Persistence Of Traditional Values. American Sociological Review, 65(1), 19-51.
Mardin, Ş. (1973). Süleymanın Yeri: Türkiye’de Modernleşme ve Toplumsal Değişim. İletişim Yayınları.
Köse, D. (2020). Türk Dil Kurumu ve Dildeki Modernleşme Süreçleri. Dil Araştırmaları Dergisi, 35(1), 12-27.
Küçük, M. (2018). Cumhuriyet Dönemi Türk Halk Müziği ve Modernleşme Süreci. İstanbul Üniversitesi Yayınları.
Mardin, Ş. (2000). The Genesis Of Young Ottoman Thought: A Study İn The Modernization Of Turkish Political İdeas. Syracuse University Press.
Özdemir, M. (2015). Cumhuriyet Dönemi Halk Oyunları ve Kültürel Kimlik. Ankara Üniversitesi Yayınları.
Öztürkmen, A. (1998). Türkiye’de Folklor ve Milliyetçilik. İstanbul: İletişim Yayınları.
Smith, A. D. (1991). National İdentity. University Of Nevada Press.
Hobsbawm, E. J. (1983). Ulusların İcadı: Milliyetçilik Üzerine Denemeler. Cambridge University Press.
Turan, M. (2013). Kültürel Miras Bağlamında Halk Oyunlarının Korunması Ve Aktarımı. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
Yardımcı, M. (2010). Geleneksel Kültürden Sahne Sanatına: Halk Oyunlarında Dönüşüm. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
Gök, F. (2005). Türkiye’de Öğretmen Yetiştirme Politikaları ve Köy Enstitüleri. Eğitim Bilim Toplum Dergisi, 3(12), 34–45.
Kocabaş, K. (2025). Köy Enstitüleri ve halk oyunları. Milas Önder.
Akyüz, Y. (2014). Türk Eğitim Tarihi: M.Ö. 1000- M.S. 2014 (20. baskı). Ankara: Pegem Akademi.
Gür, B. S. (2012). Köy Enstitüleri: Eğitimde Fırsat Eşitliği ve Sosyal Adalet. Sosyoekonomi Dergisi, 17(3), 85–102.
Varış, F. (1976). Eğitimde Planlama. Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayınları.
