Cumhuriyet Sonrası Silvan’da Giyim-Kuşam Kültürünün Halk Oyunları Kostümlerine Yansımaları
Özet
Bu bildiri, Diyarbakır’ın Silvan ilçesinde Cumhuriyet sonrası dönemde giyim-kuşam kültüründe yaşanan dönüşümlerin halk oyunları kostümlerine nasıl yansıdığını incelemektedir. Silvan’a özgü halk oyunları yalnızca bir sahneleme pratiği değil; toplumsal cinsiyet, yaş ve statü kodlarını görünür kılan bir kültürel bellek alanıdır. Çalışma, yerel bilgiye sahip dört katılımcı ile gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler; sahada çekilen ve aile/köy arşivlerinden derlenen yaklaşık yetmiş fotoğrafın görsel dokümantasyonu ve tematik çözümleme üzerine kuruludur. Analiz birimleri erkek-kadın kostüm bileşenleri, başlık-takı repertuarı, yerel el sanatları ve yardımcı nesneler olarak sınıflandırılmıştır. Bulgular, erkek kostümlerinde “kıras-heşo” tipolojisinin kırsal işlevselliği modernleşme etkileriyle kaynaştırdığını; kadın kostümlerinde “fistan-bin kıras” ikilisinin mahremiyet, yaşam evreleri ve aidiyeti kodladığını göstermektedir. Başlık ve takılarda yaş, evlilik durumu ve toplumsal statüye ilişkin sembolik göstergeler belirgindir. Yerel el işi ürünler (ör. savatlı boncuk kemerler) ile ithal kumaşların birlikte kullanımı sahne estetiğini zenginleştirirken kültürel katmanları derinleştirmektedir. Cumhuriyet sonrası eğitim, askerlik, kentleşme ve medya etkileri gündelik repertuvarı sadeleştirmiş; buna karşın tören bağlamlarında geleneksel kombinasyonlar korunmuştur. Sonuç olarak Silvan halk oyunları kostümleri estetik unsurların ötesinde kimlik, toplumsal bellek ve kültürel sürekliliğin taşıyıcısıdır. Çalışma, sözlü tarih ile görsel arşivlerin bütüncül biçimde kayda geçirilmesini ve yerel zanaatkârlığın desteklenmesini, somut olmayan kültürel mirasın korunması için önermektedir.
Referanslar
Bali, A. (2017). Halk oyunları üzerine halkbilimsel bir araştırma: Mersin ili Silifke ilçesi örneği. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, (33), 78-91.
Barthes, R. (1983). The fashion system (M. Ward & R. Howard, Trans.). New York: Hill and Wang.
Bektaş, İ. (2024). Geleneksel Türk Giysileri. ITU Press.
Eroğlu, T., & Yatman, E. (2008). Türk halk oyunlarında giysi sorunu ve geleneksellik. Halk Kültürü’nde Giyim-Kuşam ve Süslenme Uluslararası Sempozyumu Bildirileri, 37.
Koçkar, M. T. (Ed.). (2008). Halk Kültürü’nde Giyim–Kuşam ve Süslenme: Uluslararası Sempozyumu Bildirileri. Eskişehir: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Yayınları.
Koçu, R. E. (1969). Türk giyim, kuşam ve süslenme sözlüğü. Ankara: Sümerbank Kültür Yayınları.
Koraltan, A. (2020). Halk oyunlarının karakteristik yapısının incelenmesi (Diyarbakır Örneği). (Yüksek Lisans Tezi). Bartın Üniversitesi.
Nolan, E. H. (2017). You are what you wear: Ottoman costume portraits in the Elbise-i Osmaniyye. Ars Orientalis, 47, 1–27.
UNESCO. (2003/2022). Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. Paris: UNESCO.
