Çok Disiplinli Bir Bilim Alanı Olarak Etnokoreoloji
Özet
Etnokoreoloji, dans olgusunun kültürel ve toplumsal bağlamda incelenmesini temel alır. Dansın kültürel kodlarının çözümlemesi, birçok açıdan antropoloji, etnoloji, sosyoloji, felsefe, folklor ve koreoloji gibi disiplinlerle kesişim noktalarına sahiptir. Etnokoreolojinin diğer disiplinlerle olan ilişkisini derinlemesine anlamak, geleneksel dans çalışmalarında disiplinler arası analizlerin yapılmasına olanak sağlamaktadır. Bu çalışma, dans araştırmalarında çok disiplinli çalışmaların gerekliliğini vurgulamanın yanı sıra Etnokoreoloji alanının özgünlüğünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu çalışmada, karşılaştırmalı analiz deseniyle etnokoreolojiyi, diğer disiplinlerle ilişki düzeylerini ele alacaktır. Araştırma, dansın bu alanlarda nasıl incelendiğini ve etnokoreolojinin bu bağlamdaki özgün bakış açısını analiz edecektir. Doküman analizi yöntemi kullanılarak teorik çerçevede kültürel bağlam, disiplinler arası analiz ve yapısal yaklaşımlar temel alınacaktır. Dansın temel özelliği ritmik insan hareketlerine dayanmasıdır. Bir dans analizinde, dansı diğer hareket formlarından ayırt edebilmek için, öncelikle sürat, çeviklik, ağırlık, denge gibi, dansın statik ve kinetik olgularının fiziksel özelliklerine odaklanılır. Ancak dans, hoplamak, dönmek, beceri, kuvvet vb. sportif hareket kalıpları özellikleri taşımasına rağmen, “tasarım, anlam ve yaratıcılık” unsurlarını içeren sanatsal bir kültür ürünü olarak, diğer gösteri ya da hareket performanslarından ayrılır. Dans, semboller aracılığıyla ritmik ve estetik olarak şekillendirilen kültürel unsurların, insan davranışlarıyla iletildiği bir sözsüz iletişim aracıdır. (Hanna, Kasım / Aralık 1988, s. 40), (Hanna, 1979, s. 26). Somut bir devinim formuna sahip olmasının yanı sıra, duygu ve hislere yönelik ifade edilmek istenen soyut eylemin amacını, bir bütünlük içinde, birlikte görünür kılar. Dansta, duygu ve düşünceler, semiotik ve paralinguistik bir sistem içerisinde kavramsallaşır. Böylece dans, birey-toplum, doğa-doğaüstü durumlar arasındaki ilişkiyi kuran, iyileştiren, sağaltan işlevler görür. Her kültürde dansın yerel estetik unsurları, o kültürü paylaşan insan topluluğu tarafından kabullenilmiş anlamlar içerir. İnsanoğlu doğa ve doğaüstü olguların etkisi altında kurguladığı dünyevi eğlenceler ve inançsal törenlerinde dansı bir iletişim yöntemi olarak kullanmıştır. Bu tür sosyal iletişim ortamlarında, ortak bir toplumsal bilinç oluşturmak için dansın aracılığına ihtiyaç duymuştur. Doğumdan ölüme, hasat zamanlarında, avda, savaşta, kutlamalarda, toplumun temel birleştirici unsuru dans olmuştur. (Sachs, 1937, s. 4) Walter Abell, bir toplumun kültürünü anlayabilmek için, “sanattaki ortak rüya” yı ortaya çıkaran psikotarihi metodun uygulanmasının kaçınılmaz olduğunu söyler. Bütün sanatlar gibi dansta; tarih, gelenek, mitler vb. bir “Ortak Bilinçaltı” (Abell, 1966, s. 45) düşüncesine dayandırır. Kuşaktan kuşağa aktarılan geleneksel oyunların kadim kökeni, inanç törenlerinde, sosyal uygulamalarda ya da tarihi olaylarda bulunabilir. Dans alanının bilimsel keşfi, sosyoloji, psikoloji, felsefe, vb. gibi farklı disiplinlerden gelen akademisyenlerin ilgisi ile, 19. yüzyılda başlamıştır. Diğer disiplinlerle beslenerek gelişen dans çalışmaları, 20. yüzyıl’ın ikinci yarısında kendi yöntem ve kuramlarını geliştirmeye başlamıştır. Günümüzde Etnokoreoloji disiplini geleneksel dansı kendi yöntemleriyle metodolojik ve kavramsal olarak inceleyen bir bilim alanına evrilmiştir.
Referanslar
Abell, W. (1966). The Collective Dream in Art: A Psychohistorial Theory of Culture. New York: Schocken Books.
Auge, M., & Colleyn, J.-P. (Ekin-2005). Antropoloji. (İ. Yerguz, Dü.) Ankara: Dost Kitapevi Yayınları.
Bakka, E. (2024). KİMİN DANSLARI KİMİN OTANTİKLİĞİ . İzmir: Yayımlanmamış Ders Notları.
Bakka, E., & Karoblis, G. (2010). Writing "A Dance": Epistemology For Dance Research. 12 2024 tarihinde https://www.jstor.org: https://www.jstor.org/stable/41201384 adresinden alındı
Benesh, R. (1966). The Institute of Choreology. 12 2024 tarihinde https://www.jstor.org: https://www.jstor.org/stable/924352 adresinden alındı
Brinson, P. (1983). Scholastic Task of a Sociology of Dance: Part 2. 12 2024 tarihinde https://www.jstor.org: https://www.jstor.org/stable/1290806?searchText=sociology+of+dance&searchUri=%2Faction%2FdoBasicSearch%3FQuery%3Dsociology%2Bof%2Bdance%26so%3Drel&ab_segments=0%2Fbasic_search_gsv2%2Fcontrol&refreqid=fastly-default%3A5f4067b4bc75ef1687c43ac2524c030b adresinden alındı
Brinson, P. (1983). Sholastic Task of a Sociology of Dance: Part 1. 12 2024 tarihinde https://www.jstor.org: https://www.jstor.org/stable/1290806?searchText=sociology+of+dance&searchUri=%2Faction%2FdoBasicSearch%3FQuery%3Dsociology%2Bof%2Bdance%26so%3Drel&ab_segments=0%2Fbasic_search_gsv2%2Fcontrol&refreqid=fastly-default%3A5f4067b4bc75ef1687c43ac2524c030b adresinden alındı
Buckland, T. J. (2024). DANS OTANTİKLİK VE KÜLTÜREL BİRİKİM KAPSAMI. (O. Utku, Dü.) İzmir: Yayımlanmamış Ders Notları.
Cohen, S. J. (1981). Dance and Philosophy. 12 2024 tarihinde https://www.jstor.org: https://www.jstor.org/stable/1567421 adresinden alındı
Crenshaw, K. (1989). Demarginalizing the Intersection of Race and Sex: A Black Feminist Critique of Antidiscrimination Doctrine,. Feminist Theory and Antiracist Politics(No. 1, Article 8. ).
Foley, C. E. (2012). Ethnochoreology as a Mediating Perspective in Irish Dance Studies. 12 2024 tarihinde https://www.jstor.org: https://www.jstor.org/stable/23266711 adresinden alındı
Girgin Tohumcu, G. (2013). Dansın Disipliner Yol Haritası: Yöntemler, Kuramlar ve Yaklaşımlar. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Matbaası.
Giurchescu, A. (2001). The Power of Dance and Its Social and Political Uses. 12 2024 tarihinde https://www.jstor.org: https://www.jstor.org/stable/1519635 adresinden alındı
Giurchescu, A., & Torp, L. (1991). Theory and Methods in Dance Research: A European Approach to the Holistic Study of Dance. 12 2024 tarihinde https://www.jstor.org: https://www.jstor.org/stable/768392 adresinden alındı
Hanna, J. L. (1979). To Dance is Human: A Theory of Non-verbal Communication. Austin: University o Texas Pres.
Hanna, J. L. (Kasım / Aralık 1988). Dance and Ritual. Journal of Physical Education, Recreation and Dance, 40.
Kaeppler, A. L. (1991). American Appoaches to the Sduty of Dance. 12 2024 tarihinde https://www.jstor.org: https://www.jstor.org/stable/pdf/768393.pdf?refreqid=fastly-default%3A20078f56cbfd71ad5cbbcf7981106e8d&ab_segments=0%2Fbasic_search_gsv2%2Fcontrol&initiator=&acceptTC=1 adresinden alındı
Kaeppler, A. L. (2000). Dance Etnology and the Anthropology of Dance. 12 2024 tarihinde https://www.jstor.org: https://www.jstor.org/stable/768393?searchText=dance+and+american&searchUri=%2Faction%2FdoBasicSearch%3FQuery%3Ddance%2Band%2Bamerican%26so%3Drel&ab_segments=0%2Fbasic_search_gsv2%2Fcontrol&refreqid=fastly-default%3A9045d4a5e96fd63b4a0a8fd19e907f8e adresinden alındı
Kealiinohomoku, J. W. (2001). The Study of Dance in Culture: A Retrospective for a New Perspective. 12 2024 tarihinde https://www.jstor.org: https://www.jstor.org/stable/1478861 adresinden alındı
Kurath, G. P. (1956). Choreology and Antropology. 12 2024 tarihinde https://www.jstor.org: https://www.jstor.org/stable/665737?searchText=Choreology+and+Anthropology adresinden alındı
Kurath, G. P. (1956). Dance Relatives of Mid-Europe and Middle America: A Venture in Comparative Choreology. 12 2024 tarihinde https://www.jstor.org: Dance Relatives of Mid-Europe and Middle America: A Venture in Comparative Choreology adresinden alındı
Kurtişoğlu, B. O. (2006). Dans ve Dans Etnografyası [Dance and dance ethnography] Folklor/Edebiyat Dergisi, 1(45), 173–180.
Küçük, İ. E. (2014). Giresun Yöresi Halk Oyunlarının Etnokoreolojik Yönden Değerlendirilmesi. İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Halk Oyunları Ana Bilim Dalı.
Özbilgin, M. Ö. (2016). The Production And Archiving oftThe Educational Audiovıiual Ethnographic Dance Recordings. L. M. Ivanka Velea içinde, Music And Dance In Southeastern Europe (s. 247-254). Blagoevgrad, Bulgaria: Univrstity Publishing House " Neofit Rilski.
Rakočević, S. (2015). Ethnochoreology as an Interdiscipline in a Postdisciplinary Era: A Historiography of Dance Scholarship in Serbia. 12 2024 tarihinde https://www.jstor.org: https://www.jstor.org/stable/10.5921/yeartradmusi.47.2015.0027 adresinden alındı
Reynolds, W. C. (1974). Foundations for the Analysis of the Structure and Form of Folk Dance: A Syllabus. 12 2024 tarihinde https://www.jstor.org: https://www.jstor.org/stable/767728 adresinden alındı
Sachs, C. (1937). World History of the Dance. New York: W.W.Norton and Co.
Tohumcu, G. G. (2013). Dansın Disipliner Yol Haritası: Yöntemler, Kuramlar ve Yaklaşımlar. A. Öztürkmen içinde, Müzik, Dans, Gösterim: Tarihsel ve Kuramsal Tartışmalar (s. 83-93). İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Matbaası.
Ünlü, Ö. B. (2009). Dans Tiyatrosunun Oluşumunda Dans Antropolojisinden Yararlanma Yolları ve Anadolu Danslarından Model Önerileri. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Sahne Sanatları Anasanat Dalı (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
Valery, P. (1976). Philosophy of the Dance. 12 2024 tarihinde https://www.jstor.org: https://www.jstor.org/stable/40546919?searchText=Philosophy+of+the+Dance&searchUri=%2Faction%2FdoBasicSearch%3FQuery%3DPhilosophy%2Bof%2Bthe%2BDance%26so%3Drel&ab_segments=0%2Fbasic_search_gsv2%2Fcontrol&refreqid=fastly-default%3A4d24fe3cb56e2494f1dc6c1e8 adresinden alındı
