Uluslararası Sağlık Hayırseverliği Bağlamında Mogadişu Somali Türkiye Recep Tayyip Erdoğan Eğitim ve Araştırma Hastanesi Örneği
Özet
Uluslararası sağlık hayırseverliği, bireysel katkının ötesinde, yalnızca bir tıbbi müdahale biçimi değil aynı zamanda devletler, kurumlar ve toplumlar tarafından organize edilen uzun vadeli, sürdürülebilir bir toplumsal sorumluluğu ve küresel vicdanı ifade etmektedir. Türkiye, son yıllarda bu alanda izlediği stratejik yönelimlerle, yalnızca sağlık hizmeti sunmakla kalmamış; aynı zamanda dayanışma, empati ve mesleki adanmışlık ekseninde yeni bir sağlık diplomasisi dili inşa etmiştir. Bu çalışmada, Somali’nin başkenti Mogadişu’da yer alan ve Türkiye Cumhuriye ti tarafından kurulan Mogadişu Somali Türkiye Recep Tayyip Erdoğan Eğitim ve Araştırma Hastanesi örneğinden hareketle, uluslararası sağlık hayırseverliğinin sahadaki karşılıkları ele alınmaktadır. Çalışmada resmî raporlar ve istatistikî verilerin analiz edilmesinin yanında hastanede görev yapmış Türk sağlık çalışanlarının mesleki deneyimleri de yer almaktadır. Hayırseverlik temelli görev sürecinde, sağlık çalışanlarının karşılaştıkları güçlükler, çözüm üretme pratikleri ve bireysel dönüşüm süreçleri ele alınmaya çalışılmıştır. Çalışmada, ilgili bakanlıkların sunduğu istatistiki verilerden hareketle Somali Türkiye Hastanesi’nin kapasitesi, hizmet alanları ve topluma etkisi somutlaştırılmıştır. Sağlık çalışanlarının deneyimlerine dayalı nitel veriler ile resmi sayısal bulgular bir arada değerlendirilmiş bu sentez üzerinden uluslararası hayırseverliğin mesleki, insani ve politik boyutları analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, gönüllülük temelli sağlık hizmetlerinin yalnızca hedef ülkede değil, hizmet sunan uzmanların mesleki kimliğinde de derin izler bıraktığını göstermektedir. Bu deneyimler, sağlık çalışanları açısından birer mesleki gelişim fırsatına, kültürlerarası öğrenme alanına ve çoğu zaman da içsel dönüşüm sürecine evrilmektedir.
Bu çalışma, uluslararası hayırseverliğin sahada nasıl somutlaştığını ve bir hastanenin ötesine geçerek ülkeler bazında nasıl bir sosyal misyon üstlendiğini görünür kılmayı amaçlamaktadır. Aynı zamanda sosyal hizmet ve sosyal politika perspektifinden yola çıkarak, Türkiye'nin sağlık alanındaki küresel insani duruşuna dair düşünsel bir katkı sunmayı hedeflemektedir. Çalışmada ayrıca gönüllülük ve hayırseverlik kavramları arasındaki farklara dikkat çekilerek, insan kaynağı temelli hizmetlerle finansal sermaye gerektiren yapısal yatırımların ayrıştırılmasının politika geliştirme açısından önemi vurgulanmaktadır.
Referanslar
Abdi, I. I., Nas, Ç., & Taşçı, F. (2021). Somali örneğinde Türkiye kalkınma yardımı modeli. Toplumsal Politika Dergisi, 2(2), 61–83.
Alexander, C. (2018). The soft power of development: Aid and assistance as public diplomacy activities. In J. Servaes (Ed.), Handbook of Communication for Development and Social Change (pp. 140–148). Singapore: Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-10-7035-8_74-1
Aslan, H. (2023). Gönüllülük alanında kullanılan temel teoriler ve gönüllü faaliyetlerde teori-pratik ilişkisi. Current Perspectives in Social Sciences, 27(1), 1–10.
Bakır, N., & Özcan, A. (2025). Sağlık çalışanlarının iş yaşam dengesi, sessiz istifa ve tükenmişlik düzeylerinin araştırılması. Atlas Üniversitesi Tıp ve Yaşam Bilimleri Dergisi, 5(12), 1–11.
Bekar, M. (2024). Kültürel alçak gönüllülük: Bütünsel sağlık yaklaşımının önemli bir boyutu. Sağlık Hizmetleri Araştırma Dergisi, 1(1), 37–44.
Clary, E. G., & Snyder, M. (1999). The motivations to volunteer: Theoretical and practical considerations. Current Directions in Psychological Science, 8(5), 156–159. https://doi.org/10.1111/1467-8721.00037
Clary, E. G., Snyder, M., Ridge, R. D., Copeland, J., Stukas, A. A., Haugen, J., & Miene, P. (1998). Understanding and assessing the motivations of volunteers: A functional approach. Journal of Personality and Social Psychology, 74(6), 1516–1530. https://doi.org/10.1037/0022-3514.74.6.1516
Donabedian, A. (1980). The definition of quality and approaches to its assessment. Exploration in quality assessment and monitoring (Vol. 1). Ann Arbor: Health Administration Press.
Erdoğan, E., Uyan-Semerci, P., Yentürk, N., & Yurttagüler, L. (2020). Türkiye’de gönüllülük: Deneyimler, sınırlılıklar ve yeni açılımlar. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Fidler, D. P. (2001). The globalization of public health: The first 100 years of international health diplomacy. Bulletin of the World Health Organization, 79(9), 842–849.
Gedik, M. (2020). Sosyal hizmetlerde “hak temelli” yaklaşım. İZÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 8(16), 1–20.
Gutierrez-Aguilar, O., Duche-Pérez, A., & Chicana-Huanca, S. (2025). Formation and knowledge sharing in altruism-mediated learning performance: In the context of social network experiences. In Á. Rocha (Ed.), Information Technology and Systems (pp. 140–148). Cham: Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-93103-1_14
Güngör Ketenci, P., & Sur, H. (2023). Sağlık diplomasisi bağlamında Türkiye’nin Sudan ve Somali’de yaptığı çalışmaların değerlendirilmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(1), 175–192. https://doi.org/10.51763/uid.1323468
Gür, G. N. (2023). Göçmen Sağlığı Hizmetlerinin Yönetimi: Avrupa Birliği ve Türkiye Örneği. Sağlık Bilimleri Üniversitesi.
Hammer, M. R. (2015). The Intercultural Development Inventory: A new frontier in assessment and development of intercultural competence. International Journal of Intercultural Relations, 48, 1–12. https://doi.org/10.1016/j.ijintrel.2015.03.001
Hosseini Divkolaye, N. S., Radfar, M. H., Seighali, F., & Burkle, F. M. Jr. (2016). When health diplomacy serves foreign policy: Use of soft power to quell conflict and crises. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 10(5), 724–727.
Kadıoğlu, M., & Ankara, H. G. (2023). Türkiye’nin sağlık diplomasisi faaliyetlerinin değerlendirilmesi: Somali, Sudan ve Afganistan örnekleri. Uluslararası İlişkiler ve Diplomasi Dergisi, 6(2), 30–49. https://doi.org/10.51763/uid.1323468
Kırılmaz, H., & Kırılmaz, S. K. (2015). Erken Cumhuriyet Dönemi Türk Kamu Yönetimi: Anayasal Sistem, Yönetim Yapısı, Bürokrasi ve Reform Uygulamaları. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 40, 25–44.
Kuşku Özdemir, E. (2023). Sağlık iletişiminde dil ve iletişim becerilerinin rolüne ilişkin algılar: Sağlık çalışanlarına yönelik nitel bir değerlendirme. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Özel Sayı 1, 1529–1549.
Lange, F., & Rieger, A. (2025). A minute can only be spent once: Validating a behavioral paradigm to study societally relevant time allocation conflicts. Behavior Research Methods, 57, 246. https://doi.org/10.3758/s13428-025-02769-1
Lee, Y. W. (2011). Soft power as productive power. In S. J. Lee & J. Melissen (Eds.), Public diplomacy and soft power in East Asia (pp. 33–49). New York: Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9780230118447_3
Nye, J. S. (2004). Soft power: The means to success in world politics. New York: PublicAffairs.
Öztürk, Z., Çelik, G., & Örs, E. (2020). Sağlık çalışanlarında tükenmişlik ve iş doyumu ilişkisi: Bir kamu hastanesi örneği. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 6(2), 328–349.
Pearce, J. L. (1993). Volunteers: The organizational behavior of unpaid workers. London: Routledge.
Penner, L. A. (2002). Dispositional and organizational influences on sustained volunteerism: An interactionist perspective. Journal of Social Issues, 58(3), 447–467. https://doi.org/10.1111/1540-4560.00270
Salamon, L. M. (2014). New Frontiers of Philanthropy: A Guide to the New Tools and Actors Reshaping Global Philanthropy and Social Investing. Oxford University Press.
T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2022). İnsani diplomasi: Müşfik güç Türkiye. Ankara: T.C. Dışişleri Bakanlığı.
T.C. İletişim Başkanlığı. (2021). Türkiye’nin dost eli: İnsani diplomasi. Ankara: T.C. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı.
T.C. Sağlık Bakanlığı. (2023). Somali Mogadişu Türkiye Recep Tayyip Erdoğan Eğitim ve Araştırma Hastanesi. Ankara: Sağlık Bakanlığı.
T.C. Sağlık Bakanlığı. (2024). 2024 yılı faaliyet raporu. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı.
Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA). (2021). Somali Türkiye Eğitim ve Araştırma Hastanesi Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından hizmete açıldı. Ankara: TİKA.
Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA). (2021). Türkiye’nin kalkınma yardımları raporu 2021. Ankara: TİKA.
Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA). (2023). Afrika’da Sağlık Diplomasisi: Türkiye’nin Sağlık Alanındaki Yardım Faaliyetleri. Ankara: TİKA.
Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA). (2023). Recep Tayyip Erdoğan Hastanesi Somalilere Şifa Dağıtıyor. TİKA.
United Nations Development Programme (UNDP). (2021). UNDP Annual Report 2020. New York: UNDP.
United Nations Development Programme. (2020). Local Capacity Strategy. UNDP.
United Nations Development Programme. (2023). Türkiye’de Demokratik Yerel Yönetişimin Geliştirilmesi İçin Sivil Katılımın Güçlendirilmesi Projesi. UNDP Türkiye.
United Nations Volunteers. (2020). UNV Annual Report 2020: Volunteering during a global crisis. UNV.
United Nations Volunteers. (2021). State of the World’s Volunteerism Report 2021: Volunteering and the 21st Century Social Contract. Bonn: UNV.
World Health Organization. (1946). Constitution of the World Health Organization. Geneva: WHO.
World Health Organization. (1978). Declaration of Alma-Ata. International Conference on Primary Health Care, Alma-Ata, USSR, 6–12 September 1978.
World Health Organization. (2010). Monitoring the building blocks of health systems: A handbook of indicators and their measurement strategies. Geneva: WHO.
World Health Organization. (2010). The world health report: Health systems financing: The path to universal coverage. Geneva: WHO.
World Health Organization. (2023). Billions left behind on the path to universal health coverage. Geneva: WHO.
