Metastaz ve Hücresel Göç Mekanizmaları
Özet
Metastaz, kanser progresyonunun en kritik ve mortal evresini oluşturmakta olup, kansere bağlı ölümlerin büyük bir kısmından sorumludur. Primer tümörler sıklıkla lokal tedavilerle kontrol altına alınabilse de, metastatik hastalık sistemik yayılım göstermesi nedeniyle tedavisi güç bir tablo ortaya koymaktadır. Metastaz; tümör hücrelerinin primer odaktan ayrılması, invazyon, intravazasyon, dolaşımda hayatta kalma, ekstravazasyon ve uzak dokularda kolonizasyon gibi çok aşamalı ve karmaşık biyolojik süreçleri içermektedir. Bu süreçlerde epitelyal-mezenkimal geçiş (EMT), hücresel göç mekanizmaları, adezyon molekülleri, proteazlar ve çeşitli sinyal yolakları merkezi roller üstlenmektedir. Ayrıca tümör mikroçevresi, stromal ve immün hücrelerle kurulan etkileşimler ile premetastatik nişlerin oluşumu, metastatik hücrelerin hayatta kalmasını ve kolonizasyon yeteneğini önemli ölçüde etkilemektedir. Dolaşımdaki tümör hücreleri (CTC’ler) ve özellikle CTC kümeleri, metastatik başarı açısından kritik öneme sahiptir. Bu derlemede metastazın hücresel ve moleküler temelleri, hücre göç mekanizmaları ve metastatik kolonizasyon süreci güncel literatür ışığında ele alınmıştır. Metastazın karmaşık biyolojisinin daha iyi anlaşılması, gelecekte metastaza özgü tanı ve tedavi stratejilerinin geliştirilmesine katkı sağlayacaktır.
Referanslar
Qian CN, Mei Y, Zhang J. Cancer metastasis: Issues and challenges. Chinese Journal of Cancer. 2017;36(1):38–42.
Gerstberger S, Jiang Q, Ganesh K. Metastasis. Cell. 2023;186(8):1564–1579.
Lambert AW, Pattabiraman DR, Weinberg RA. Emerging biological principles of metastasis. Cell. 2017;168(4):670–691.
Sarkar S, Horn G, Moulton K, et al. Cancer development, progression, and therapy: an epigenetic overview. International Journal of Molecular Sciences. 2013;14(10):21087–21113.
Gupta GP, Massagué J. Cancer metastasis: building a framework. Cell. 2006;127(4):679–695.
Geiger TR, Peeper DS. Metastasis mechanisms. Biochimica et Biophysica Acta-Reviews on Cancer. 2009;1796(2):293–308.
Eccles SA, Welch DR. Metastasis: recent discoveries and novel treatment strategies. The Lancet. 2007;369(9574):1742–1757.
Chaffer CL, San Juan BP, Lim E. EMT, cell plasticity and metastasis. Cancer and Metastasis Reviews. 2016;35(4):645–654.
Heerboth S, Housman G, Leary M, et al. EMT and tumor metastasis. Clinical and Translational Medicine. 2015;4(1):6–19.
Smith BN, Bhowmick NA. Role of EMT in metastasis and therapy resistance. Journal of Clinical Medicine. 2016;5(2):2–17.
David JM, Rajasekaran AK. Dishonorable discharge: the oncogenic roles of cleaved E-cadherin fragments. Cancer Research. 2012;72(12):2917–2923.
Taube JH, Herschkowitz JI, Komurov K, et al. Core epithelial-to-mesenchymal transition interactome gene-expression signature is associated with claudin-low and metaplastic breast cancer subtypes. Proceedings of the National Academy of Sciences. 2010;107(35):15449–15454.
Nieto MA, Huang RYJ, Jackson RA. EMT: 2016. Cell. 2016;166(1):21–45.
Novikov NM, Zolotaryova SY, Gautreau AM. Mutational drivers of cancer cell migration and invasion. British Journal of Cancer. 2021;124(1):102–114.
Alonso-Matilla R, Provenzano PP, Odde DJ. Physical principles and mechanisms of cell migration. NPJ Biological Physics and Mechanics. 2025;2(1):2–9.
Paul CD, Mistriotis P, Konstantopoulos K. Cancer cell motility: lessons from migration in confined spaces. Nature Reviews Cancer. 2017;17(2):131–140.
Chiang SP, Cabrera RM, Segall JE. Tumor cell intravasation. American Journal of Physiology-Cell Physiology. 2016;311(1):C1–C14.
Zavyalova MV, Denisov EV, Tashireva LA, et al. Intravasation as a key step in cancer metastasis. Biochemistry (Moscow). 2019;84(7):762–772.
Bockhorn M, Jain RK, Munn LL. Active versus passive mechanisms in metastasis: do cancer cells crawl into vessels, or are they pushed? The Lancet Oncology. 2007;8(5):444–448.
Sznurkowska MK, Aceto N. The gate to metastasis: key players in cancer cell intravasation. The FEBS Journal. 2022;289(15):4336–4354.
Konstantopoulos K, Thomas SN. Cancer cells in transit: the vascular interactions of tumor cells. Annual Review of Biomedical Engineering. 2009;11(1):177–202.
Fabisiewicz A, Grzybowska E. CTC clusters in cancer progression and metastasis. Medical Oncology. 2017;34(1):12–22.
Sökeland G, Schumacher U. The functional role of integrins during intra-and extravasation within the metastatic cascade. Molecular Cancer. 2019;18(1):12–31.
Ma YHV, Middleton K, You L, et al. A review of microfluidic approaches for investigating cancer extravasation during metastasis. Microsystems & Nanoengineering. 2018;4(1):1–13.
Strell C, Entschladen F. Extravasation of leukocytes in comparison to tumor cells. Cell Communication and Signaling. 2008;6(1):10–23.
Leong HS, Robertson AE, Stoletov K, et al. Invadopodia are required for cancer cell extravasation and are a therapeutic target for metastasis. Cell Reports. 2014;8(5):1558–1570.
Paterlini-Brechot P, Benali NL. Circulating tumor cells (CTC) detection: clinical impact and future directions. Cancer Letters. 2007;253(2):180–204.
Massagué J, Obenauf AC. Metastatic colonization by circulating tumour cells. Nature. 2016;529(7586):298–306.
Cao Z, Ding BS, Guo P, et al. Angiocrine factors deployed by tumor vascular niche induce B cell lymphoma invasiveness and chemoresistance. Cancer Cell. 2014;25(3):350–365.