Dijital Dünyada Sportif Rekreasyon Kültürü: Serbest Zamanın Sportifleşmesi ve Toplumsal Yansımaları
Özet
Bu çalışma, dijitalleşme süreciyle birlikte serbest zamanın sportifleşmesini ve sportif rekreasyonun dijital kültür içindeki dönüşümünü sosyolojik bir perspektiften incelemektedir. Modern kapitalist toplumlarda serbest zaman, yalnızca dinlenme ve eğlenme alanı olmaktan çıkarak bireylerin kimlik inşa ettikleri, görünürlük kazandıkları ve toplumsal aidiyet geliştirdikleri bir kültürel performans alanına dönüşmüştür. Sosyal medya platformları, teknoloji temelli fiziksel aktivite uygulamaları ve algoritmik görünürlük mekanizmaları, sportif rekreasyonu estetik normlar, performans, disiplin ve beden temsilleriyle iç içe geçen çok katmanlı bir pratiğe dönüştürmektedir. Çalışmada, sosyal kıyaslama teorisi, katılım kültürü ve gösteri toplumu yaklaşımları çerçevesinde, dijital ortamlarda üretilen sportif beden temsillerinin bireylerin fiziksel aktiviteye yönelimlerini, motivasyonlarını ve benlik sunumlarını nasıl şekillendirdiği tartışılmaktadır. Sosyal medyanın sportif katılımı teşvik eden yönleri kadar, bedenin metalaşması, estetik baskılar ve dışlayıcı normlar üretme potansiyeline de dikkat çekilmektedir. Sonuç olarak sportif rekreasyon, dijital çağda hem bireysel iyi oluşu ve katılımı destekleyen hem de yeni sosyo-kültürel sorun alanları yaratan çelişkili bir kültürel pratik olarak değerlendirilmektedir.
Referanslar
Ahraz, A. O., Çar, B., Cengiz, C. (2021). Fiziksel Aktivitenin Arttırılmasına Yönelik Dijital Teknolojiler Hakkında Literatür Taraması: 2010-2020. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 19(3), 218-232.
Ahrens, J.; Brennan, F.; Eaglesham, S.; Buelo, A.; Laird, Y.; Manner, J.; Newman, E.; Sharpe, H. A. (2022). Longitudinal and Comparative Content Analysis of Instagram Fitness Posts. Int. J. Environ. Res. Public Health, 19, 6845.
Arda, Ü. (2020). Sportif Faaliyetler Açısından Serbest Zaman Etkinliklerinin Sosyal Tabakalaşma Boyutunda İncelenmesi. İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
Bair, C. E., Kelly, N. R., Serdar, K. L., Mazzeo, S. E. (2012). Does the Internet function like magazines? An exploration of image-focused media, eating pathology, and body dissatisfaction. Eating Behaviors, 13, 398–401.
Bessenoff, G. R. (2006). Can the media affect us? Social comparison, self-discrepancy, and the thin ideal. Psychology of Women Quarterly, 30, 239–251
Bourdieu, P. (2015). Ayrım: Beğeni Yargısının Toplumsal Eleştirisi. (Çev: Derya Fırat Şannan ve Ayşe Günce Berkkurt). Ankara: Heretik Yayınları.
Bourdieu, P. (1997). Televizyon Üzerine. (Çev. Turhan Ilgaz). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Büyükmumcu, S. B., Ceyhan, A. A. (2020). Sosyal Medya Kullanıcılarının Sosyal Karşılaştırma Eğilimlerinin İncelenmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 10(1), 273-302.
Debord, G. (1996). Gösteri Toplumu ve Yorumlar. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Fardouly, J., & Vartanian, L. R. (2015). Negative comparisons about one’s appearance mediate the relationship between Facebook usage and body image concerns. Body Image, 12, 82–88.
Frith, E., Loprinzi, P. (2017). Can Facebook Reduce Perceived Anxiety Among College Students? Randomized Controlled Exercise Trial Using the Transtheoretical Model of Behavior Change. JMIR Ment. Heal.
Fitzsimmons-Craft, E. E., Bardone-Cone, A. M., Bulik, C. M., Wonderlich, S. A., Crosby, R. D., Engel, S. G. (2014). Examining an elaborated sociocultural model of disordered eating among college women: The roles of social comparison and body surveillance. Body Image, 11, 488–500.
Godefroy J (2020) Recommending Physical Activity During the COVID-19 Health Crisis. Fitness Influencers on Instagram. Front. Sports Act. Living 2:589813.
Hutchinson, J. L. (1951). Principles of Recreation. New York: Ronald Press.
Jenkins, H. (1992). Textual Poachers Television Fans & Participatory Culture. Routledge.
Karaküçük, S. (2008). Rekreasyon: Boş Zamanları Değerlendirme. Ankara: Gazi Kitabevi.
Karavelioğlu, B. (2024). Teknolojinin Spor ve Sportif Rekreasyon Üzerine Etkisi: Bir Derleme Makalesi. Spor ve Bilim Dergisi, 2(2), 60-72.
Kaya, S. (2021). Sosyal Medya Kullanıcılarının Dijital Kimlik İnşası Sürecinde Kültürel Faaliyet ve Sanat ile İlgili Paylaşımlarının Rolü. The Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 11 (4), 1403-1419
Kırmızıoğlu, P., Çeviker, A. (2017). Sportif Rekreasyon Kavramına Antropolojik Bir Bakış. Journal of Social Humanities Sciences Research (SHSR Journal, vol.4, no.5, 1061-1068.
Kızılgüneş, M., Özturk, P. (2024). Kamusal Alan Olarak Instagram: Serbest Zaman Fiziksel Aktivite Katılımcısı Kadınlar ve Temsil. Spor Bilimleri Dergisi, 34(4), 168-184.
Kraus, R. (1998). Recreation and Leisure in Modern Society. Canada: Jones and Bartlett Publishers. Epub.
Li, J., Shao, W. (2022). Influence of Sports Activities on Prosocial Behavior of Children and Adolescents: A Systematic Literature Review. Int. J. Environ. Res. Public Health, 19, 1-20.
Myers, T. A, Crowther, J. H. (2009). Social comparison as a predictor of body dissatisfaction: A meta-analytic review. Journal of Abnormal Psychology, 118, 683–698.
Opstoel, K., Chapelle, L., Prins, F. J., Meester, A. D., Martelaer, K. D. (2019). Personal and social development in physical education and sports: A review study. Eur. Phys. Educ. Rev., 26, 1-17.
Özbey, S. ve Çelebi, M. (2014). Rekreasyon. İçinde: Spor Bilimlerine Giriş. Nevzat Mirzeoğlu (Ed.). Ankara: Spor Yayınevi ve Kitabevi.
Özdemir, Z. (2015). Sosyal Medyada Kimlik İnşasında Yeni Akım: Selfie Kullanımı. Maltepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi. (2), 112-1331.
Petkovic, J., Duench, S., Trawin, J., Dewidar, O., Pardo Pardo, J., Simeon, R., DesMeules, M., Gagnon, D., Hatcher Roberts, J., Hossain, A. (2021). Behavioural Interventions Delivered through Interactive Social Media for Health Behaviour Change, Health Outcomes, and Health Equity in the Adult Population. Cochrane Database of Systematic Reviews 5.
Tiggemann, M., Zaccardo, M. (2018). “Exercise to be fit, not skinny”: The effect of fitspiration imagery on women’s body image. Body Image, (15), 61-67.
Tiggemann, M., McGill, B. (2004). The role of social comparison in the effect of magazine advertisements on women's mood and body dissatisfaction. Journal of Social and Clinical Psychology, 23, 23–44.
Torkildsen, G. (2016). Leisure and Recreation Management. Newyork: Taylor & Francis ELibrary.
Tricas-Vidal, H. F., Beltran-Carrillo, V. J., Gonzalez-Cutre, D., Garcia-Martínez, M. (2022). Impact of Fitness Influencers on the Level of Physical Activity Performed by Instagram Users in the United States of America. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(21).
Tutal, N., Ertem, Y. (2020). Dikkat Ekonomisi Aracılığıyla Sosyal Medyayı Yeniden Düşünmek. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, (5), 94-122.
Vurguncu, K. (2019). Bireylerin Rekreasyonel Aktivite Tercihine Sosyal Medya Etkisi. Hacı Bayram Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
Widdows, H. (2018). Perfect Me: Beauty as an Ethical Ideal. Princeton University Press.
Yalçınkaya, N., Karadağ, M. (2024). Dijital Pazarlama ve Dikkat Ekonomisi, İçinde: Dikkat Ekonomisi Dijital Dünyada Pazarlamanın Evrimi. Ankara: Serüven Yayınevi.
Yüksel, M. (2012). Sosyal Tabakalaşma ve Spor İlişkisi: İstanbul Örneği. Marmara Üniversitesi Sağlik Bilimleri Enstitüsü. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Dan: M. Tayfun Amman.
Yiannakis, A. (1975) A Theory of Sport Stratification. In: Sport Sociology Bulletin 4, 23- 32.
Yeşilyurt, C. ve Akgündüz, Y. (2024). Sosyal Karşılaştırma ve Medyanın Rekreasyon Faaliyetlerine Katılıma ve Psikolojik İyi Oluşa Etkisi Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 35 (2): 205- 221.
Zorba, E., Bakır, M. (2004). Serbest Zaman Kavramı. Sporda Sosyal Alanlar Seçme Konular 1 (Ed: Ramazanoğlu F.), Bıçaklar Kitabevi: Ankara.
