Nükleer Tehditlere Karşı Erken Uyarı ve Korunma Sistemleri
Özet
Nükleer tehditler, günümüz uluslararası güvenlik ortamında karmaşıklığı ve yıkıcılığı en yüksek olan risklerden biri olarak öne çıkmaktadır. Bu tehditler sadece askeri çatışmalarda değil, aynı zamanda kazalar, doğal afetler, terör saldırıları ve teknolojik arızalar gibi geniş bir senaryo yelpazesinde toplumların güvenliğini tehdit etmektedir. Erken uyarı sistemleri, bu tehditlerin zamanında algılanması, değerlendirilmesi ve etkili müdahale stratejilerinin geliştirilmesi açısından kritik rol oynamaktadır. Bu bölüm, nükleer tehditlere karşı geliştirilen erken uyarı ve korunma sistemlerini hem teknolojik hem de yönetsel düzeyde incelemektedir. Uydu sistemleri, radar teknolojileri, sensör ağları ve yapay zekâ tabanlı analiz sistemleri gibi teknolojik altyapılar; kriz anı iletişim protokolleri, sığınaklar, dekontaminasyon uygulamaları ve halk bilgilendirme mekanizmaları ile entegre edilmiştir. Erken uyarı sistemlerinin başarısı, yalnızca fiziksel altyapı ile değil, aynı zamanda eğitimli insan gücü, etkin iletişim stratejileri ve toplumun krizlere karşı duyarlılığı ile doğrudan ilişkilidir. Avrupa Birliği (AB) ve Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO) gibi uluslararası örgütlerin çok aktörlü yapıları içinde geliştirilen örnekler, bu sistemlerin ne kadar çok katmanlı ve disiplinler arası bir yapıya sahip olması gerektiğini göstermektedir. Bu kitap bölümü, önce nükleer tehditlerin stratejik boyutlarını, ardından erken uyarı sistemlerinin bileşenlerini, korunma yöntemlerini ve ulusal/uluslararası örnekleri detaylı şekilde ele almaktadır. Ulusal düzeyde mevcut kapasite, karşılaşılan zorluklar ve politika önerileri de kapsamlı bir şekilde değerlendirilmektedir. Çalışma, teknik, operasyonel ve yönetsel önlemlerin bütünsel bir yapıda ele alınması gerektiğini savunmakta ve gelecekte olası tehditlere karşı toplumsal direnci artırmayı hedefleyen politika önerileri sunmaktadır.
Referanslar
Ayaz, O., İleri G., Çabuk, B., Konukbay, A. ve Koluman, A. (2020). Radyasyon ve Nükleer Savunmaya Yönelik Sığınaklar: Yeni Malzeme Yaklaşımları, 2nd International Disaster ve Resilience Congress (idRc), Eskişehir.
Bruusgaard, K. V. (2021). Russian nuclear strategy and conventional inferiority. Survival, 62(6), 7–32. https://doi.org/10.1080/00396338.2021.2005431
Caruso, G. (2018). IAEA’s nuclear safety and nuclear security worldwide. In International Cooperation for Enhancing Nuclear Safety, Security, Safeguards and Non-proliferation–60 Years of IAEA and EURATOM: Proceedings of the XX Edoardo Amaldi Conference, Accademia Nazionale dei Lincei, Rome, Italy, October 9-10, 2017 (pp. 7-13). Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg.
Dağdaş, R. (2020). Afetler Sırasında Hasta ve Yaralılara Müdahalede Sığınak Görevi Yapan Yer Altı Hastanelerine Genel Bir Bakış. Resilience, 4(1), 55–63.
Ekinci, C.E. (2019). Savunma ve sığınma yapılarında KBRN tehditlerine karşı betonların zırhlanması. Engineering Sciences, 14(3), 119-153.
Eren, T. ve Dost, A. (2024). Bir üniversite hastanesinde çalışan hemşirelerin kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer tehlikeler hakkındaki bilgi, tutum ve öz-yeterliliklerinin belirlenmesi: Tanımlayıcı Araştırma. Türkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences, 16(4), 1039-1047.
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.(2022). Kimyasal Biyolojik Radyoaktif ve Nükleer (KBRN) Olayları Bilgilendirme Rehberi (Doküman No: KBR.RH.01; Revizyon No: 00). Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Eğitim, Uygulama ve Araştırma Hastanesi. https://hastane.ogu.edu.tr/Storage/hastane/Uploads/KBR.RH.01-Kimyasal-Biyolojik-Radyoaktif-ve-N%C3%BCkleer-KBRN-Olaylar%C4%B1-Rehberi.pdf
Günaydın, G. (2016). Trabzon İlindeki Kamu Çalışanlarının Sığınaklar Konusundaki Farkındalığı. Yüksek Lisans Tezi. Gümüşhane Üniversitesi.
IAEA Nuclear Security Series. (2022). Preventive measures for nuclear and other radioactive material out of regulatory control (Publication No. PUB1855). https://www-pub.iaea.org/MTCD/Publications/PDF/PUB1855_web.pdf
IAEA. (2023). Emergency preparedness and response standards. Vienna: International Atomic Energy Agency. https://www.iaea.org
International Atomic Energy Agency. (2019). The IAEA Nuclear Security Series: Scope and Structure. IAEA.
International Atomic Energy Agency. (2020). Nuclear Security Series: Detection in a State’s Interior of Nuclear and Other Radioactive Material out of Regulatory Control. IAEA.
International Atomic Energy Agency. (2023). Nuclear Security Series: Updates on Standards and Integration. IAEA.
Nemeth, C., Sedehi, J., Rule, G., Di Pietrantonio, J., Laufersweiler, D., Keeney, N. ve Clark, R. (2024). Decision support for CBRN avoid and protect missions. Cognition, Technology ve Work, 26(3), 375-384.
Parlak, Y., Uysal, B., Kıraç, F. S., Kovan, B., Demir, M., Ayan, A. ve ark. (2020, August). Radyasyon güvenliği kılavuzu: genel tanımlar ve nükleer tıp uygulamalarında radyasyondan korunma kuralları. In Nuclear Medicine Seminars. Nuclear Medicine Seminars.
Sağlık Bakanlığı. (2022). Sağlık Bakanlığı KBRN Yönergesi.
Sarıaslan, H. (2024). Uçaklarda KBRN tehditleri algılama ve müdahale teknolojileri ve taşımacılıktaki yeni konseptler: Havayolu endüstrisinde risk analizi ve değerlendirmesi. Journal of Aerospace Science and Management, 2(2), 84–97.
Şahin, F. ve Cengiz, S. (2021). Kbrn Olaylarinda Müdahil Bazi Kurum Personellerinin Konu Hakkindaki Bilgi, Beceri, Deneyim ve Görüşlerinin Derinlemesine Mülakat Tekniği Ile Ölçülmesi: Gümüşhane ve Erzurum Ili Örneği. Global Journal of Economics and Business Studies, 10(20), 81-101.
Tarapata, Z., Antkiewicz, R., Najgebauer, A. ve Pierzchała, D. (2021). Risk analysis and alert system for CBRN threats: features and functions. In Proceedings of the 37th International Business Information Management Association Conference (pp. 10998-11008).
