Nükleer Kazalar ve Anlık Etkileri
Özet
Bu bölümde, nükleer kazaların fiziksel, kimyasal, çevresel ve insan sağlığı üzerindeki anlık ve uzun vadeli etkileri sistematik biçimde ele alınmıştır. Nükleer enerji, yüksek enerji verimliliği ve düşük karbon salımı avantajlarıyla küresel enerji politikalarında önemli bir yer edinmiştir. Ancak, Çernobil (1986), Fukuşima Daiichi (2011) ve Three Mile Island (1979) gibi tarihi kazalar, bu teknolojinin ciddi ve kalıcı riskler barındırdığını açıkça göstermiştir. Reaktör kazaları sırasında çekirdek erimesi, hidrojen patlamaları ve yüksek sıcaklıkta corium (nükleer santral çekirdeğinin eriyik hali) oluşumu gibi fiziksel ve kimyasal süreçler tetiklenir. Bu süreçlerin sonucunda, radyoaktif izotopların atmosferik ve su ortamına yayılımı gerçekleşir. Toprak, su sistemleri ve ekosistemler bu maddelerin kalıcı etkileriyle karşı karşıya kalır. Orman ekosistemlerinde tür çeşitliliği azalırken, besin zincirinde biyolojik birikim ve genetik etkilenmeler gözlemlenmiştir. İnsan sağlığı üzerinde ise akut radyasyon sendromu (ARS), tiroid kanseri ve psikososyal travma en belirgin etkiler arasında yer alır. Özellikle acil müdahale ekipleri, çocuklar ve anneler yüksek risk grubunu oluşturmaktadır. Psikolojik etkiler, kazaların ardından on yıllar boyunca sürebilmekte ve toplumun genel sağlık profilini derinden etkilemektedir. Bu deneyimler, nükleer enerji üretiminde gelişmiş güvenlik sistemleri, güçlü yasal düzenlemeler ve şeffaf risk iletişiminin önemini vurgulamaktadır. Gelecekte nükleer kazaların önlenmesi ve etkilerinin azaltılması için bilim temelli ve toplum katılımcı politikaların hayata geçirilmesi gerekmektedir. Nükleer enerjinin sürdürülebilir geleceği, yalnızca teknolojik gelişmelere değil, aynı zamanda kamu güveninin sağlanmasına da bağlıdır.
Referanslar
Ajanaku, O., Ilori, A.O. ve Ediagbonya, T.F. (2025). Dynamics of radionuclide movement in forests: A review of Chernobyl and Fukushima impact studies. Journal of Environmental Radioactivity, 287, 107723. https://doi.org/10.1016/j.jenvrad.2025.107723
Bilgiç, E. ve Gündüz, O. (2021). Analysis of the impact of various vertical release patterns on the atmospheric dispersion and total deposition of 137Cs from Chernobyl Nuclear Power Plant accident. Environmental Science and Pollution Research, https://doi.org/10.1007/s11356-021-15211-8
Champlin, R.E. ve Chao, N. J. (2024). Mass radiation exposure: Lessons of Chernobyl, transplant center preparations and the Radiation Injury Treatment Network. Transplantation and Cellular Therapy, 30(10), 1037–1041. https://doi.org/10.1016/j.jtct.2024.10.004
Djedidi, S., Yamagata, Y., Ban, T., Ookawa, T., Ohkama-Ohtsu, N. ve Yokoyama, T. (2025). Influence of black Aspergillus-based soil amendments on 137Cs uptake by rice grown in Fukushima-contaminated soils. Biocatalysis and Agricultural Biotechnology, 65, 103552. https://doi.org/10.1016/j.bcab.2025.103552
European Nuclear Society. (2025). Coal equivalent. Euronuclear Glossary https://www.euronuclear.org/glossary/coal-equivalent/
Evangeliou, N., Balkanski, Y., Cozic, A. ve Møller, A.P. (2013). Simulations of the transport and deposition of 137Cs over Europe after the Chernobyl Nuclear Power Plant accident: Influence of varying emission-altitude and model horizontal and vertical resolution. Atmospheric Chemistry and Physics, 13, 7183–7198. https://doi.org/10.5194/acp-13-7183-2013
International Atomic Energy Agency (IAEA). (2018). Regulations for the Safe Transport of Radioactive Material (SSR-6). Vienna: IAEA.
IAEA (International Atomic Energy Agency). (2004). Definitions and Terminology for Nuclear Safety. IAEA Safety Standards Series No. SF-1. Vienna: IAEA. https://www.iaea.org/publications/7456/safety-glossary
Kashparov, V., Levchuk, S., Zhurba, M., Protsak, V. ve Beresford, N. A. (2020). Spatial radionuclide deposition data from the 60 km radial area around the Chernobyl Nuclear Power Plant: Results from a sampling survey in 1987. Earth System Science Data, 12, 1861–1875. https://doi.org/10.5194/essd-12-1861-2020
Kobashi, Y., Takebayashi, Y., Tsubokura, M., Ohira, T., Sakai, A., Okazaki, K., Shimabukuro, M., Ohto, H. ve Yasumura, S. (2025). Longitudinal health checkup access pattern following a triple disaster using latent class growth analysis: The Fukushima Health Management Survey. Public Health, 244, 105755. https://doi.org/10.1016/j.puhe.2025.105755
Li, H., Chen, D., Nie, B. ve Wang, D. (2025). Numerical modeling and parameters analysis of marine radionuclide dispersion under the Fukushima Daiichi nuclear accident. Progress in Nuclear Energy, 184, 105716. https://doi.org/10.1016/j.pnucene.2025.105716
Lönartz, M.I., Pöml, P., Colle, J.Y., Manara, D. ve Burakov, B. E. (2023). Characterization of black and brown Chernobyl “lava” matrices: The formation process reviewed. Progress in Nuclear Energy, 163, 104796. https://doi.org/10.1016/j.pnucene.2023.104796
Makarenko, E.S., Volkova, P.Y. ve Geras’kin, S. A. (2024). The pollen quality of woody and herbaceous plants from the Chernobyl exclusion zone. Journal of Environmental Radioactivity, 278, 107504. https://doi.org/10.1016/j.jenvrad.2024.107504
Malá, H., Rulík, P., Bečková, V., Mihalík, J. ve Slezáková, M. (2013). Particle size distribution of radioactive aerosols after the Fukushima and the Chernobyl accidents. Journal of Environmental Radioactivity, 126, 92–98. https://doi.org/10.1016/j.jenvrad.2013.07.016
Mietelski, J.W., Mróz, T., Brudecki, K., Janowski, P. ve Dziedzic, B. (2022). On a risk of inhalation exposure during visits in Chernobyl exclusion zone. Journal of Environmental Radioactivity, 251–252, 106972. https://doi.org/10.1016/j.jenvrad.2022.106972
Mikami, S., Tansaka, H., Matsuda, H., Sato, S., Hoshide, Y., Okuda, N. ve ark. (2019). The deposition densities of radiocesium and the air dose rates in undisturbed fields around the Fukushima Dai-ichi Nuclear Power Plant; their temporal changes for five years after the accident. Journal of Environmental Radioactivity, 210, 105941. https://doi.org/10.1016/j.jenvrad.2019.03.017
Manaka, T., Ohashi, S., Sakashita, W., Imamura, N. ve Inagaki, Y. (2025). Sorption experiments using stemflow: Reproduction and understanding of radiocesium dynamics on the forest floor during the early stage after the Fukushima nuclear accident. Journal of Environmental Radioactivity, 286, 107695. https://doi.org/10.1016/j.jenvrad.2025.107695
Kumar, R., Ahmed, Z., Xu, R., Sharma, A. K., Yokoyama, R., Miwa, S., Suzuki, S. ve Okamoto, K. (2025). Investigation of aerosol particle dispersion and removal via non-reacting gas for Fukushima Daiichi plant decommissioning. Journal of Environmental Chemical Engineering, 13, 117246. https://doi.org/10.1016/j.jece.2025.117246
Ripon, R.I., Begum, Z.A., Takata, H. ve Rahman, I.M.M. (2025). Fukushima Daiichi Nuclear Power Plant’s radioactive water: A decade of treatment and the road ahead? Radiation Physics and Chemistry, 233, 112683. https://doi.org/10.1016/j.radphyschem.2025.112683
Sakuma, K., Kurikami, H., Wainwright, H., Tanimori, S., Nagao, F., Ochi, K., Sanada, Y. ve Saito, K. (2024). Integrated radiation air dose rate maps over the 80 km radius of the Fukushima Daiichi Nuclear Power Plant and the entire Fukushima Prefecture during 2011–2022. Journal of Environmental Radioactivity, 280, 107554. https://doi.org/10.1016/j.jenvrad.2024.107554
Saito, K., Mikami, S., Andoh, M., Matsuda, N., Kinase, S., Tsuda, S., Yoshida, T., Sato, T., Seki, A., Yamamoto, H., Sanada, Y., Wainwright, H. M. ve Takemiya, H. (2019). Summary of temporal changes in air dose rates and radionuclide deposition densities in the 80 km zone over five years after the Fukushima Nuclear Power Plant accident. Journal of Environmental Radioactivity, 210, 105878. https://doi.org/10.1016/j.jenvrad.2018.12.020
Sanada, Y., Urabe, Y., Sasaki, M., Ochi, K. ve Torii, T. (2018). Evaluation of ecological halflife of dose rate based on airborne radiation monitoring following the Fukushima Daiichi nuclear plant accident. Journal of Environmental Radioactivity, 192, 417–425. https://doi.org/10.1016/j.jenvrad.2018.07.016
Tichý, O., Evangeliou, N., Selivanova, A. ve Šmídl, V. (2025). Inverse modeling of 137Cs during Chernobyl 2020 wildfires without the first guess. Atmospheric Pollution Research, 16, 102419. https://doi.org/10.1016/j.apr.2025.102419
Tsutsui, Y., Ujiie, T., Takaya, R., Uchida, H., Odagiri, Y., Tominaga, M. ve Takahara, M. (2024). 11-year trends of psychological impact on Fukushima mothers and children post-nuclear accident. Journal of Applied Developmental Psychology, 95, 101727. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2024.101727
World Nuclear Association. (2025). Nuclear power in the world today. https://world-nuclear.org/information-library/current-and-future-generation/nuclear-power-in-the-world-today.aspx
