Radyolojik Tehditlere Karşı Korunma Teknikleri
Özet
Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer (KBRN) tehditler halk sağlığı, ulusal güvenlik, çevre ve altyapı açısından ciddi sonuçlar doğurabileceğinden hazırlık, tespit ve müdahale sistemleri kritik öneme sahiptir. Radyolojik tehditlerin insanlara, hayvanlara ve çevreye zarar verebilecek radyoaktif maddelerin salınması veya salınma ihtimali olarak tanımlanması göz önüne alındığında; bu tehditler nükleer tesislerdeki kazalardan, tıbbi veya endüstriyel radyoaktif kaynakların uygunsuz şekilde kullanılmasından ya da kötü niyetli eylemler kaynaklı ortaya çıkabilmektedir. İster kazara meydana gelen salınımlar ister terörizm ya da savaş kaynaklı olsun, insan sağlığı, çevresel denge ve ulusal güvenlik açısından önemli riskler oluşturmaktadır. Nükleer patlamaların aksine, radyolojik olaylar genellikle yaygın yıkım yerine yerel düzeyde radyasyon maruziyetine ve kontaminasyona yol açar. Radyasyon hastalığı gibi akut sağlık etkilerine ve kanser gibi uzun vadeli risklere neden olabilmektedir ve tehlikenin derecesi; radyasyonun türü ve miktarına, maruz kalma süresi ile kaynağa olan mesafeye bağlı olarak değişiklik göstermektedir. Genel olarak, koruyucu, müdahale ve hafifletme stratejilerinin temel amacı, radyasyona maruz kalma veya kontaminasyon durumlarında insan sağlığı ve çevre üzerindeki zararı en aza indirmektir. Bu kapsamda kişisel koruyucu ekipman kullanımı, dekontaminasyon uygulamaları ve barınma protokolleri önemli rol oynar. Etkili bir radyolojik acil durum müdahalesi için ise tahliye planları, acil durum iletişim sistemleri ve tıbbi önlemler hayati öneme sahiptir. Bu bilgiler doğrultusunda bölüm içerisinde, radyolojik tehditlerin sebep olabileceği olumsuz sağlık etkilerini ve çevresel kirlenmeyi en aza indirmek için hazırlık, hızlı müdahale ve etkili hafifletme konusunda hem bireysel hem de toplumsal düzeyde radyolojik tehditleri önlemeye, tespit etmeye ve etkilerini hafifletmeye yönelik disiplinler arası stratejiler ve teknolojiler yer almaktadır. Nükleer teknolojinin yaygınlaştığı ve jeopolitik gerilimlerin arttığı bir dünyada radyolojik tehditlere karşı hazırlıklı olmanın giderek daha önemli hale geldiği vurgulanmaktadır.
Referanslar
Alkış, A. (2023). Nuclear Security for Nuclear Newcomers: Exploring Türkiye’s Readiness. 14 Mayıs 2025 tarihinde https://www.stimson.org/2023/nuclear-security-for-nuclear-newcomers-exploring-turkiyes-readiness adresinden erişildi.
Garcia-Sayan, E., Jain, R., Wessly, P., Mackensen, G.B., Johnson, B. ve Quader, B. (2024). Radiation Exposure to the Interventional Echocardiographers and Sonographers: A Call to Action. Journal of the American Society of Echocardiography, 37(7), 698–705.
Gaurav, T., Anupam S., Srikanta R., Dipendu B. ve Mukund L. (2021). Radiation Shielding Concrete with alternate constituents: An approach to address multiple hazards. Journal of Hazardous Materials, 404, Part B, 124201.
IAEA (2025). International Atomic Energy Agency. Communication with the Public in a Nuclear or Radiological Emergency. 10 Haziran 2025 tarihinde https://www.iaea.org/services/education-and-training/training-courses/epr/communication-with-the-public-in-a-nuclear-or-radiological-emergency adresinden erişildi.
International Atomic Energy Agency (2025) (IAEA). Security During the Lifetime of a Nuclear Facility, Implementing Guide. 18 Mayıs 2025 tarihinde https://www.iaea.org/publications/12363/security-during-the-lifetime-of-a-nuclear-facility adresinden erişildi.
Nathaniel, J. (2025). Senior Research Analyst. Shielding the Future: Top 7 Trends in Radiation Detection, Monitoring, and Safety Equipment Market. 25 Mayıs 2025 tarihinde https://www.verifiedmarketreports.com/blog/top-7-trends-in-radiation-detection-monitoring-and-safety-equipment-market adresinden erişildi.
Physical Protection (2025). The U.S. Nuclear Regulatory Commission. 26 Mayıs 2025 tarihinde https://www.nrc.gov/security/domestic/phys-protect.html adresinden erişildi.
Protective Action Guide (PAGs), US EPA (2025). 12 Mayıs 2025 tarihinde https://www.epa.gov/radiation/protective-action-guides-pags adresinden erişildi.
Radiation Emergencies, Office of Emergency Management, Prince William, Virginia. 3 Haziran 2025 tarihinde https://www.pwcva.gov/department/office-emergency-management/radiation-emergencies adresinden erişildi.
Radiation Emergency Preparedness and Response (2025). Overview, Occupational Safety and Health Administration. 17 Mayıs 2025 tarihinde https://www.osha.gov/emergency-preparedness/radiation adresinden erişildi.
Radiation Safety, Exposure Limits, Center for Nondestructive Evaluation, Iowa State University, United States. 10 Haziran 2025 tarihinde https://www.nde-ed.org/NDEEngineering/RadiationSafety/safe_use/exposure.xhtml adresinden erişildi.
Radioactive Waste Management (2025), Penn State. 10 Haziran 2025 tarihinde https://ehs.psu.edu/radioactive-waste-management/overview adresinden erişildi.
Radyasyon Acil Durumlarının Yönetimi Hakkında Yönetmelik (2023). 9 Nisan 2025 tarihinde https://mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=40229veMevzuatTur=7veMevzuatTertip=5 adresinden erişildi.
Saint Louis University (2025). Radioactive Waste Packaging Instructions for Laboratories, Missouri, p. 10. (https://www.slu.edu/research/faculty-resources/research-integrity-safety/environmental-health-safety/-pdf/radioactive-waste-packaging-instructions-for-labs.pdf)
Toxigon (2025). Advances in Radiation Detection Technology: A Deep Dive. 22 Mayıs 2025 tarihinde https://toxigon.com/advances-in-radiation-detection-technology adresinden erişildi.
Uffmann M. ve Schaefer-Prokop C. (2009). Digital Radiography: The Balance Between Image Quality and Required Radiation Dose. European Journal of Radiology, 72(2), 202–208.
Vetter, K., Barnowski, R., Cates, J. W., Haefner, A., Joshi, T. H. Y., Pavlovsky, R. ve Quiter, B. J. (2019). Advances in Nuclear Radiation Sensing: Enabling 3-D Gamma-Ray Vision. Sensors, 19(11), 2541.
Wieder J. (2018). Communication, Education and Public Information for Radiological Emergencies: What Is Next? Health Physics, 114(2), 204–205.
