Biyolojik Tehditlerin Tespiti, Korunma ve Müdahale Yöntemleri
Özet
Biyolojik tehdit ajanları, yüksek bir ölüm oranı, konakta çoğalma ve nüfus arasında hızla yayılma yeteneği (toksinler hariç) gösterir. Bazı biyolojik tehdit ajanları salındıktan sonra, çevrede önemli bir süre canlı kalabilir ve sürekli bir risk oluşturur. Bu nedenle, biyolojik tehditlerin kontrolü son derece zordur. Biyolojik ajanların silah olarak kullanılabilirliği ve bu nedenle çevreye, insanlara farklı yayılma yolları nedeniyle, biyolojik savunma son derece karmaşıktır. Biyolojik savunmanın temel bileşenleri; caydırma ve imha, korunma (maskeler ve hava filtreleri), saldırıdan sonra dekontaminasyon, tıbbi önlemler (hem saldırıdan önce aşılama hem de saldırıdan sonra tedavi), tespit ve uyarı olarak belirtilebilir. Hem biyolojik silah hem de ortaya çıkan enfeksiyon hastalıkları ajanlarının oluşturduğu tehdit nedeniyle risk altındaki bireyleri tedavi etmek, halk sağlığı gözetimini ve epidemiyolojiyi iyileştirmek için bu ajanları klinik ortamda hızla tanımlamaya ihtiyaç vardır. Bu zorluğun üstesinden gelmek için, klinik teşhis ve çevresel tespitte kullanılmak üzere çok çeşitli analiz stratejileri geliştirilmiştir. Biyolojik tehditlerin erken uyarı sistemleri ile tespiti sonrası olay alanının kontrolü sağlanarak bölgelere ayrılmalı, müdahale ekipleri için uygun kişisel koruyucu ekipman seçilerek gerekli dekontaminasyon işlemleri başlatılmalıdır.
Referanslar
An, T., Liang, Z., Chen, Z. ve Li, G. (2024). Recent progress in online detection methods of bioaerosols. Fundamental Research, 4(3), 442–454. https://doi.org/10.1016/j.fmre.2023.05.012
Ashcroft, J., Daniels, D.J. ve Hart, S.V. (2001). An introduction to biological agent detection equipment for emergency first responders. National Institute of Justice. (NIJ Publication No. 190747). U.S. Temmuz 2025 tarihinde https://www.ojp.gov/pdffiles1/nij/190747.pdf adresinden erişildi.
Baysallar, M. ve Kenar, I. (2006). Biyoterörizm ve dekontaminasyon yönetimi. Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi, 63(1), 115- 128.
Cenciarelli, O., Pietropaoli, S., Gabbarini, V. ve ark. (2014). Use of non-pathogenic biological agents as biological warfare simulants for the development of a stand-off detection system. Journal of Microbial ve Biochemical Technology, 6(7), 375- 380. https://doi.org/10.4172/1948-5948.1000172
Eyre, A.J., Hick, J.L. ve Thorne, C.D. (2016). Personal Protective Equipment. Ciottone's Disaster Medicine, 294–301. https://doi.org/10.1016/B978-0-323-28665-7.00046-7
Gikiewicz, M. ve Bralewska, K. (2021). Personal protective equipment for rescuers involved in CBRN incidents. Case study for selected hazard scenarıos. Zeszyty Naukowe SGSP, 2(80), 57-87. https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.6470
Greenwood, D.P., Jeys, T.H., Johnson, B., Richardson, J.M. ve Shatz, M. P. (2009). Optical Techniques for Detecting and Identifying Biological-Warfare Agents. Proceedings of the IEEE, 97(6), 971-989. https://doi.org/10.1109/JPROC.2009.2013564
Jeys, T.H., Herzog, W.D., Hybl, J.D. ve ark. (2007). Advanced trigger development. Lincoln Laboratory Journal, 17(1), 29-62.
Kumar, V., Goel, R., Chawla, R., ve ark. (2010). Chemical, biological, radiological, and nuclear decontamination: Recent trends and future perspective. Journal of Pharmacy ve Bioallied Sciences, 2(3), 220-238. https://doi.org/10.4103/0975-7406.68505
Lim, D.V., Simpson, J.M., Kearns, E.A. ve Kramer, M.F. (2005). Current and Developing Technologies for Monitoring Agents of Bioterrorism and Biowarfare. Clinical Microbiology Reviews, 18(4), 583- 607. https://doi.org/10.1128/CMR.18.4.583-607.2005
Ludovici, G.M., Gabbarini, V., Cenciarelli, O., ve ark. (2015). A review of techniques for the detection of biological warfare agents. Defence S and T Technical Bulletin, 8(1), 17-26.
Martinez, K.F., Rao, C.Y. ve Burton, N.C. (2004). Exposure assessment and analysis for biological agents. Grana, 43(4), 193-208. https://doi.org/10.1080/00173130410000794
Mirski, T., Bartoszcze, M., Bielawska-Drózd, A. ve ark. (2014). Review of methods used for identification of biothreat agents in environmental protection and human health aspects. Annals of Agricultural and Environmental Medicine: AAEM, 21(2), 224- 234. https://doi.org/10.5604/1232-1966.1108581
O’Brien, C., Varty, K. ve Ignaszak, A. (2021). The electrochemical detection of bioterrorism agents: a review of the detection, diagnostics, and implementation of sensors in biosafety programs for Class A bioweapons. Microsystems ve Nanoengineering, 7(16). https://doi.org/10.1038/s41378-021-00242-5
Peruski, A.H. ve Peruski, L.F. (2003). Immunological methods for detection and identification of infectious disease and biological warfare agents. Clinical and Diagnostic Laboratory Immunology, 10(4), 506- 513. https://doi.org/10.1128/CDLI.10.4.506-513.2003
Primmerman, C. A. (2000). Detection of biological agents. Lincoln Laboratory Journal, 12(1), 3-32.
Rastogi, M. ve Singh, S.K. (2019). Advances in molecular diagnostic approaches for biothreat agents. In: Singh S, Kuhn J. (eds.) Defense Against Biological Attacks. Volume II. Springer Cham p. 281–310. https://doi.org/10.1007/978-3-030-03071-1_13
Rodriguez, L., Zhang, Z. ve Wang, D. (2023). Recent advances of Raman spectroscopy for the analysis of bacteria. Analytical Science Advances, 4, 81–95. https://doi.org/10.1002/ansa.202200066
Romay, F.J., Roberts, D.L., Marple, V.A., Liu, B.Y.H. ve Olson, B.A. (2002). A high-performance aerosol concentrator for biological agent detection. Aerosol Science and Technology, 36(2), 217–226. https://doi.org/10.1080/027868202753504074
Rowland, C.E., Brown, C.W., Delehanty, J.B. ve ark. (2016). Nanomaterial-based sensors for the detection of biological threat agents. Materials Today, 19(8), 464-477. https://doi.org/10.1016/j.mattod.2016.02.018
Sapsforda, K.E., Bradburneb, C., Delehantyb, J.B. ve ark. (2008). Sensors for detecting biological agents. Materials Today, 11(3), 38- 49. https://doi.org/10.1016/S1369-7021(08)70018-X
Simeonova, L. (2015). Decontamination in the event of CBRN incident. The Science for Population Protection. 2, 1–6.
Simeonova, L. ve Hylak, C. (2015). Personal Protective Equipment (PPE) in CBRN Incidents. The Science for Population Protection, 1, 1–10.
Švábenská, E. (2012). Systems for detection and identification of biological aerosols. Defence Science Journal, 62(6), 404- 411. https://doi.org/10.14429/dsj.62.1251
Szklarski, Ł. (2024). The threat of CBRN terrorism: an overview and improvised use of chemical, biological, radiological and nuclear materials. Zeszyty Naukowe SGSP, 2(91), 39-62. https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.7565
Tekin, E. ve Aslan, Ş. (2016). Emergency and first aid in cases of the use of chemical, biological, radiation, and nuclear weapons. Eurasian Journal of Emergency Medicine, 15(2), 90- 93. https://doi.org/10.5152/eajem.2016.24633
Titus, E., Lemmer, G., Slagley, J. ve ark. (2019). A review of CBRN topics related to military and civilian patient exposure and decontamination. American Journal of Disaster Medicine, 14(2), 137–149. https://doi.org/10.5055/ajdm.2019.0324
Xu, Z., Wei, K., Wu, Y., Shen, F., Chen, Q., Li, M. ve Yao, M. (2013). Enhancing bioaerosol sampling by Andersen impactors using mineral-oil-spread agar plate. PloS One, 8(2), e56896. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0056896
Yanofsky, N., Volchek, K., Blinov, V. ve ark. (2014). Science-based CBRN decontamination guidance. In Proceedings of the 37th AMOP Technical Seminar on Environmental Contamination and Response (pp. 137–144). Environment Canada.
Yüksel, O. ve Erdem, R. (2016). Biyoterörizm ve sağlık. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 19(2), 203-222. https://doi.org/10.21020/husbfd.288502
