Biyolojik Savaş Ajanları ve Biyoterörizm
Özet
Biyolojik savaş, patojen mikroorganizmaların veya toksinlerin savaş aracı olarak kasıtlı biçimde kullanılmasıdır. Tarihsel süreçte veba, çiçek hastalığı, şarbon ve botulinum toksini gibi etkenler, askeri operasyonlarda düşman unsurları etkisiz hale getirmek amacıyla kullanılmıştır. Bu tür kullanımlar, biyolojik silahların kitlesel etki potansiyelini ortaya koymuş ve uluslararası güvenlik açısından ciddi tehditler oluşturmuştur. Biyoterörizm ise, bireyler veya örgütler tarafından politik, ideolojik ya da dini motivasyonlarla gerçekleştirilen ve sivilleri hedef alan biyolojik ajanların kullanımıdır. Devlet dışı aktörlerin bu tür ajanlara erişim sağlaması ve bunları toplumsal panik yaratmak amacıyla kullanması, ulusal ve uluslararası güvenlik mekanizmaları açısından kaygı verici bir durumdur. 2001 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde meydana gelen şarbon mektupları vakası, biyoterörizmin günümüzdeki somut örneklerinden biridir. Modern biyoteknolojik gelişmeler, genetik mühendislik, sentetik biyoloji ve yapay zekâ gibi alanlarla birleştiğinde, biyolojik ajanların modifikasyonunu ve hedefe yönelik silah haline getirilmesini mümkün kılmaktadır. Bu durum, yalnızca savaş alanlarında değil, sivil yaşamda da büyük ölçekli biyolojik tehditlerin ortaya çıkmasına neden olabilecek bir potansiyel taşımaktadır. Bu çerçevede, biyogüvenlik ve biyosavunma politikalarının güncellenmesi, uluslararası denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi ve çok disiplinli iş birliği modellerinin teşvik edilmesi kritik önem arz etmektedir. Küresel sağlık krizlerine hazırlıklı olmak, yalnızca sağlık sistemlerinin değil, aynı zamanda bilimsel araştırmaların, etik kurulların ve yönetişim yapılarının ortak sorumluluğudur. Bu çalışmanın amacı, biyolojik savaşın tarihsel gelişimini, kullanılan ajanların türlerini, etkilerini ve uluslararası hukuki düzenlemeleri inceleyerek, bu silahların oluşturduğu risklerin anlaşılmasını sağlamak ve savunma stratejilerinin geliştirilmesine katkıda bulunmaktır.
Referanslar
Akçalı A. (2005). Biyolojik Silah Olarak Virüsler. Mikrobiyoloji Bülteni, 39: 383-397.
Aksoy, Ü.Ç. ve Özkan, A. T., (2006). Biyolojik silah olarak paraziter ajanlar. Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi, 63 (1): 79-84.
Atlas, R.M. (1998). The medical threat of biological weapons. Critical Reviews in Microbiology, 24(3), 157-168.
Atlas R.A. (2001). Bioterrorism before and after September 11. Critical Reviews in Microbiology, 4: 355–79.
Bellamy, C. ve Freedman, L. (2001). Biological warfare. Cambridge University Press.
Berger, T., Eisenkraft, A., Bar-Haim, E., Kassirer, M., Aran, A.A. ve Fogel, I. (2016). Toxins as biological weapons forterror—characteristics, challeng esandmedical countermeasures: a mini-review. Disaster and Military Medicine, 2(1): 1-7.
Christopher, G.W., Chieslak, T.J., Pavlin, J.A. ve Eitzen, E.M. (1997). Biological warfare, a historical perpective. JAMA, 278: 4 1 2 - 7.
Conlan W. (2004). Vaccines against Francisella tularensis–past, presentand future. Expertreview of Vaccines, 3(3), 307-314.
Derbes V.J. (1996). De Mussis and the great plague of 1348: a forgotten episode of bacteriological war. JAMA, 196: 59 – 62.
Durham B. (2002). The background and history of manmade disasters.Advanced Emergency Nursing Journal, 24: 1-14.
Erkekoğlu, P. ve Gümüşel, B. (2018). Tarihte biyolojik savaş ve biyoterörizm: Geçmişten günümüze bir değerlendirme. Uluslararası Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(2), 45–52.
Esvelt, K.M. (2018). Inoculating Science against Potential Pandemics. Health Security, 16(6): 419–428.
Franz, D.R., Jahrling, P.B., Friedlander, A.M., McClain, D.J., Hoover, D.L., Bryne, W.R. ve Huggins, J.W. (1997). Clinical recognition and management of patients exposed to biological warfare agents. JAMA, 278(5): 399–411.
Frischknecht, F. (2003). The history of biological warfare: human experimentation, modern nightmares and lone madmen in the twentieth century. EMBO Reports, 4(S1), 47–52.
Harris, S.H. (2002). Factories of Death: Japanese Biological Warfare, 1932–45 and the American Cover-Up. Routledge.
Geissler, E. ve Haynes, R.H., (1991). Prevention of a Biological and Toxin Arms Race and the Responsibility of Scientists. Akademie-Verlag Berlin.
Henderson, D.A., Inglesby, T.V., Barlett, J.G., Ascher, M.S., Eitzen, E., Jahrling, P.B., Hauer, J. ve ark. (1999). Smallpox as a biological weapon. JAMA, 281: 2127-37.
Jernigan, D.B., Raghunathan, P.L., Bell, B.P., Brechner, R., Bresnitz, E.A. ve ark. (2002). Investigation of bioterrorism-related anthrax, United States, 2001: Epidemiologic findings. Emerging Infectious Diseases, 8(10): 1019–1028.
Kılıç, S. (2006). Biyolojik silah olarak toksinler. Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi, 63(1), 85-106.
Koblentz, G.D. (2021). The Era of Synthetic Biology: Perspectives on the Threat of Engineered Biological Weapons. Health Security, 19(3), 275–284.
Kortepeter, M.G., Martin, J.W., Rusnak, J.M., Cieslak, T.J., Warfield, K.L. ve Anderson, E.L. (1999). Managing potential laboratory exposures to agents of bioterrorism. Clinical Infectious Diseases, 38(4), 445–454.
Leitenberg, M., Zilinskas, R.A. ve Kuhn, J.H. (2012). The Soviet Biological Weapons Program: A History. Harvard University Press.
Oğuz, F. ve Taşkesen, H. (2021). Rajneeshee tarikatının Oregon'daki biyolojik saldırısı. Halk Sağlığı Araştırmaları Dergisi, 14(3), 150–158.
Okumura T. ve ark., (1996). The Tokyo subway sarin attack: disaster management, Part 1. Academic Emergency Medicine, 3(6), 486-492.
Pakdemirli, M. ve Dülger, H. (2021). Antik çağlarda biyolojik savaş uygulamaları. Tarih ve Bilim Dergisi, 9(1): 88–97.
Rotz, L.D., Khan, A.S., Lillibridge, S.R. ve ark., (2002). Public health assessment of potential biological terrorism agents. Emerging Infectious Diseases, 8(2), 225-230.
Sidell, F.R., Takafuji, E.T. ve Franz, D.R. (1997). USAMRIID’s Medical Aspects of Chemical and Biological Warfare. ed. Borden Institute, Washington D.C. 415-66.
Spencer, R.C. ve Wilcox, M.H. (1993). Agents of biological warfare. Reviews in Medical Microbiology. 4: 138-43.
Stephenson J.(1997). Confronting a biological Armageddon: experts tackle prospect of bioterrorism. JAMA. 276: 349 – 51.
Tercan, S. (2020). Antik dönemden modern çağa biyolojik silahların kullanımı. Askeri Tarih Araştırmaları, 11(2), 100–115.
Török, T.J., Tauxe, R.V., Wise, R.P., Livengood, J.R., Sokolow, S., Mauvais, S., Birkness, K.A., Skeels, M.R., Horan, J.M. ve Foster, L.R. (1997). A large community outbreak of salmonellosis caused by intentional contamination of restaurant salad bars. JAMA, 278(5), 389-395.
Verma, S. ve Varma, R.K. (2019). Recent emerging diseases likely to cause major epidemcs. Indian Journal of Drugs, 7(2), 49-51.
Von Lubitz, D.K.J.E. (2003). Bioterrorism: Field Guide to Disease Identification and Initial Patient Management (1st ed.). CRC Press. https://doi.org/10.1201/9780203491386.
United Nations. (1972). Convention on the Prohibition of the Development, Production and Stockpiling of Bacteriological (Biological) and Toxin Weapons and on their Destruction.
Uyar, Y. ve Akçalı, A. (2006). Biyolojik Silah Olarak Viral Ajanlar. Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi, 63(1), 67-78.
Wein, L.M., Craft, D.L., Kaplan, E.H., (2003). Emergency response to an anthrax attack. Proceeding of the National Academy Sciences. 100: 4346 – 51 .
Wheelis, M. (2002). Biological warfare before 1914. In Biological and Toxin Weapons: Research, Development and Use from the Middle Ages to 1945, ed. E. Geissler and J.E. van Courtland Moon.
Wheelis, M., Rózsa, L. ve Dando, M. (2006). Deadly Cultures: Biological Weapons since 1945. Harvard University Press.
World Health Organization (WHO). (1970). Report of WHO Group of Consultants. Health Aspects of Chemical and Biological Weapons. Geneva.
World Health Organization (WHO). (2021). COVID-19 Strategic Preparedness and Response Plan: 2021 Update.
