Rekabet Stratejileri
Özet
Stratejik yönetim esasen işletmelerin temelde var olma amaçları olan kar edebilme, ürün/hizmet üretebilme ve varlığını devam ettirebilme konuları üzerine odaklanmaktadır. Amaç, işletmenin ömrünün uzun olabilmesi ve rekabet üstünlüğünü elinde bulundurabilmesidir. Bu bağlamda işletmelerin, rekabet üstünlüğünü sağlayabilmesi için birtakım stratejiler uygulaması gerekmektedir. Porter tarafından geliştirilen ve işletmelere sektör içerisinde rekabet üstünlüğü kazandıracak olan rekabet stratejilerini yerinde ve zamanında uygulayabilmek değişen ve gelişen koşullarda büyük önem taşımaktadır. Rekabet stratejilerinden ilk olan maliyet liderliği stratejisi ile işletmeler üretim hattındaki maliyetlerin düşürülmesi yoluyla rekabet avantajının elde edilmesini amaçlamaktadır. İkincisi olan farklılaştırma stratejisinin amacı müşteri değerini odak noktası yapıp bu durum çerçevesinde hareket etmektir. Genel anlamda dar bir alana veya hedef kitleye hitap etmek olarak adlandırılan odaklanma stratejileri ise maliyet liderliği veya farklılaştırma stratejilerinin kullanılmasıyla gerçekleşebilmektedir. Porter’ın geliştirdiği rekabet stratejilerine ek olarak günümüzde kullanılan bir diğer rekabet stratejisi ise bütünleşik rekabet stratejileridir. Bu stratejinin amacı ise Porter’ın rekabet stratejilerinin aynı anda veya yakın zaman aralıklarıyla kullanılmasıyla rekabette söz sahibi olabilmektir.
Strategic management mainly focuses on the basic purpose of existence of businesses, which are to make a profit, to produce products/services and to continue their existence. The aim is for the business to have a long life and to have a competitive advantage. In this context, businesses need to implement some strategies in order to gain competitive advantage. It is of great importance to be able to implement the competitive strategies developed by Porter in a timely and appropriate manner, which will give businesses a competitive advantage in the sector, in changing and developing conditions. With the cost leadership strategy, which is the first of the competitive strategies, businesses aim to gain competitive advantage by reducing costs on the production line. The purpose of the second differentiation strategy is to make customer value the focus and act within the framework of this situation. Focusing strategies, which are generally called addressing a narrow area or target audience, can be realized by using cost leadership or differentiation strategies. In addition to the competitive strategies developed by Porter, another competitive strategy used today is integrated competitive strategies. The purpose of this strategy is to have a say in the competition by using Porter's competitive strategies at the same time or at close time intervals.
Referanslar
Akbaş, H. (2011). Sanayi işletmelerinde stratejik maliyet yönetimi. Journal of Accounting and Taxation Studies, 4 (2), 107-124.
Akbolat, M. ve Işık, O. (2012). Hastanelerde rekabet stratejileri ve performans. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16 (1), 401-424.
Akdağ, M. S. ve Bal, Y. (2020). İşletmelerde uygulanan strateji ve yapı türleri ve ilişkilerine dair bir kavramsal model önerisi. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 15 (1), 17-28.
Akgemci, T. (2008). Stratejik yönetim. Gazi Kitabevi.
Altınkaynak, G. ve Çeğin, G. (2023). Rekabet mi dayanışma mı? Veblen ve Kropotkin perspektifinden ortodoks iktisadın insan anlayışını yeniden gözden geçirmek. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. (59), 239-255.
Amit, R. (1986). Cost leadership strategy and experience curves. Strategic Management Journal, 7 (3), 281–292. doi:10.1002/smj.4250070308.
Bal, Y. (2012). Rekabet stratejilerinin insan kaynakları yönetimi uygulamalarına etkisi ve bir araştırma. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi İşletme İktisadı Enstitüsü Yönetim Dergisi, 23 (72), 48-76.
Barca, M. ve Esen, S. (2012). Rekabet avantajı sağlama ve sürdürmede stratejik yaklaşımlar. Social Sciences, 7 (2), 89-107. https://doi.org/10.12739/10.12739.
Barney, J. B. (1991). Firm resources and sustained competitive advantage. Journal of Management, (17), 100-120.
Bay, M., Akpınar, S. ve Yılmazer, R. (2016). Stratejik yönetim süreci içinde sektör rekabet analizi ve bir uygulama. Journal of International Social Research, 9 (42), 1409-1414.
Bayri, O. (2005). Maliyet liderliği stratejisi açısından maliyet-hacim analizleri. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (28), 184-197.
Bruijl, G. (2018). The relevance of porter’s five forces in today’s ınnovative and changing business environment. SSRN 3192207. Electronic Journal, https://doi.org/10.2139/ssrn.3192207.
Calori, R. (1985). Effective strategies in emerging ındustries, Long Range Planning, 18 (3), 55-61.
Christensen, H. K. (2010). Defining customer value as the driver of competitive advantage, Strategy and Leadership, 38 (5), 20-25.
Conant, J. S., Mokwa, M. P. ve Varadarajan P. R. (1990). Strategic types, distinctive marketing competencies and organizational performance: A multiple measures-based study. Strategic Management Journal, 11 (5): 365–383.
Coşkun, B. (2014). M. Porter’ın 5 kuvvet modeline göre sağlık hizmetleri sektörünün rekabet analizi. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi, 7 (1), 43-60.
Çağatay, A., Aykutoğlu, E. B. ve Çeliksoy, O. (2021). M. Porter’ın beş güç modeline göre Tokat sağlık hizmetleri sektörünün Covid-19 sürecinde rekabet analizi. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 16 (1), 78-94. https://doi.org/10.48145/gopsbad.875485.
David, F. R. (2011). Strategic Management: Concepts and cases. (13 th) New Jersey: Pearson.
Dinçer, Ö. (2013). Stratejik yönetim ve işletme politikası. Alfa Yayınları.
Dirisu, J. I., Iyiola O. ve Ibidunni, O. S. (2013). Product differentiation: a tool of competitive advantage and optimal organizational performance (a study of unilever nigeria plc). European Scientific Journal, 9 (34), 258-281.
Dobbs M. E., (2014). Guidelines for applying Porter's five forces framework: A set of industry analysis templates. Competitiveness Review, 24 (1), 32-45.
Durmaz, Y. ve Yardımcıoğlu, M. (2016). Ürün kararları ve stratejileri üzerine teorik bir yaklaşım. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5 (2), 367-387.
Dursun, İ. T. (2021). Michael E. Porter ve Jay Barney’in rekabet üstünlüğü ile ilgili yaklaşımlarının değerlendirilmesi. Akademik Hassasiyetler, 8 (15), 189-208.
Düzer, M. (2023). Nakit akış profilleri ve işletme yaşam döngüsü özellikleri: Kâğıt ve kâğıt ürünleri basım sektöründe bir araştırma. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 25 (MODAVICA Özel Sayısı), 391-424.
Eren, E. ve Özdemirci, A. (2018). Stratejik yönetim ve işletme politikası. Beta Basım Yayım Dağıtım.
Erer, B. ve Şahin, M. (2019). “Kadın girişimcilerinin uyguladıkları rekabet stratejileri ile işletme performansı arasındaki ilişkinin analizi: Konya ili örneği”. 3. Uluslararası Akdeniz Sempozyumu, (3), 179-198.
Güler, S. (2007). Yiyecek ve içecek işletmeleri için rekabet avantajı yaratacak stratejik seçenekler. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 18 (1), 101-104.
Güney, S. (2020). Yönetim ve organizasyon el kitabı. Nobel Yayıncılık.
Hellin, J. ve Meijer, M. (2006). “Guidelines for value chain analysis, food and agriculture organization (FAO)”, UN Agricultural Development Economics Division, November.
Özdemir, Ş. (2011). İhracatçı işletme yöneticilerinin perspektifinden ihracat engelleri. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 56 (1), 47-61.
Irk, E. ve Döven, M. S. (2018). Firmaların uyguladıkları rekabet stratejileri ve bu karara etki eden faktörler. İşletme Bilimi Dergisi, 6 (1), 135-162. https://doi.org/10.22139/jobs.361855.
Isabelle, D., Horak, K., McKinnon, S. ve Palumbo, C. (2020). Is Porter's five forces framework still relevant? A study of the capital/labour intensity continuum via mining and IT industries. Technology Innovation Management Review, 10 (6), 28-41.
Kamaşak, R. (2010). Jenerik rekabet stratejilerinin işletme kârlılığı ve pazar performansına etkisi. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi İşletme İktisadı Enstitüsü Yönetim Dergisi, 21 (65), 47-64.
Kamran, Q. (2012). “Complexity”, the 6th competitive force that shapes management strategy a cybernetic approach to “Porter’s fıve forces that shapes industry strategy” in turbulent and complex environments, SSRN Electronic Journal, 1-10. doi:10.2139/ssrn.2137853
Karaaslan, A. ve Altay, H. (2015). Küresel ekonomik sisteme entegrasyon sürecinde Türkiye ekonomisinin küresel rekabet gücü. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (7), 1-27.
Karaaslan, A. ve Tuncer, G. (2015). Uluslararası rekabet gücünün artırılmasında temel devlet politikaları. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (26), 23-45.
Karacaoğlu, K. (2015). Rekabet üstünlüğünü etkileyen unsurların yapısal eşitlik modeli ile belirlenmesi: İSO 500 büyük sanayi işletmesi örneği. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (34), 165-187.
Karakoç, H. ve Aykan, E. (2023). Üniversitelerin sürdürülebilirliklerinin sağlanmasında rekabet stratejileri ve insan kaynakları yönetimi uygulamaları ilişkisi: Türkiye örneği. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 24 (2), 365-389. https://doi.org/10.31671/doujournal.1233732.
Kaya, R., Öncü, M. A. ve Mesci, M. (2017). Maliyet liderliği stratejisinin işletme performansına etkisi: IATA üyesi seyahat acenteleri üzerine bir araştırma. Journal of Recreation and Tourism Research, 4 (1), 84-96.
Korucuk, S. (2019). ÇKKV yöntemleri ile imalat işletmelerinde TZY performans faktörlerinin önem derecelerinin belirlenmesi ve en ideal rekabet stratejisi seçimi: Ordu ili örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 33 (2), 569-593. https://doi.org/10.24988/deuiibf.2018332782.
Kumar, V. ve Nanda, P. (2022). Approaching Porter's five forces through social media analytics. International Journal of Services Operations and Informatics, 12 (2), 184- 200.
Kuyucak, F. ve Şengür, Y. (2009). Değer zinciri analizi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, (1), 132-147.
Miller, D. ve Friesen, P. H. (1986). Porter’s (1980) generic strategies and performance: An empirical examination with American data. Organization Studies, 7 (1), 37–55. https://doi.org/10.1177/017084068600700103.
Mirzayeva, G. ve Türkay, O. (2016). Rekabet stratejilerinin değerlendirilmesi: Bakü’deki otel işletmeleri üzerine bir araştırma. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 1 (1), 74-83.
Muller, M. L. (2008). Competititive intelligence and competitivenes. South African Journal of İnformation Management, 10 (1), 1-7.
Murray, A. I. (1988). A contingency view of Porter's "generic strategies". Academy of Management Review, 13 (3), 390-400.
Onurlu, Ö. ve Yazıcı, H. M. (2015). Stratejik pazarlama yönetimi açısından rekabet üstünlüğü sağlayabilecek kişisel satış teknikleri ve bir uygulama. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, (610), 63-75.
Porter, M. E., (1985). Competitive advantage: Creating and Sustaining Superior Performance. The Free Press, s.557, New York.
Porter, M. E. (1990). Competitive advantage of nations, Macmillian Inc., New York, USA.
Porter, M. E. (2008). On competition. Updated and Expanded Ed. Boston: Harvard Business School Publishing.
Raymond E. Miles vd. (1978). Organizational strategy, structure and Process. The Academy of Management Review, 3 (3), 546-562.
Segev, E. (1989). A systematic comparative analysıs and typologies synthesis of two business-level strategic. Strategic Management Journal, 10 (5), 487-505.
Şağbanşua, L. (2006). Strateji, rekabet ve rekabet gücü ilişkileri. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E – Dergisi, (9), 1–14.
Tanwar, R. (2013). Porter’s generic competitive strategies. IOSR Journal of Business and Management (IOSR-JBM), 15 (1), 11-17.
Taşgit, Y. E. ve Ergün, E. (2015). İş çevresi özelliklerinin işletme stratejisi üzerindeki etkisi: Hizmet sektöründen bulgular. Yönetim Bilimleri Dergisi, 13 (26), 85-111.
Tuna, Ö. ve Yıldız, M. (2022). Rekabet üstünlüğü sağlamada inovasyon ve rekabet stratejileri arasındaki ilişki. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 31 (2), 488-511.
Thompson, A.A., Strickland, A. ve Gamble, J.A. (2007). Crafting and executing strategy: The quest for competitive advantage, (15th Edition), New York, McGraw Hill.
Ülgen. H. & Mirze, S. K. (2004). İşletmelerde stratejik yönetim. Beta Yayıncılık.
Valipour, H., Birjandi, H. ve Honarbakhsh, S. (2012) The effects of cost leadership strategy and product differentiation strategy on the performance of firms. Journal of Asian Business Strategy, 2 (1), 14-23.
Yetgin, M. A. (2020). Beş rekabet kuvveti modelinde küresel bir otomotiv şirketinin analizi. Uluslararası Bankacılık Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 3 (1), 1-45.
Yıldız, S. ve Yıldırım, B. F. (2011). Kars ilinde kaşar ticareti yapan firmaların uyguladıkları rekabet stratejilerinin belirlenmesi üzerine bir araştırma. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitü Dergisi, 1 (7), 147-166.
Yiğit, S. & Yiğit, A. M. (2011). Stratejik yönetimde dış çevre analizi: KOBİ’ler ve büyük işletmeler arasında bir karşılaştırma. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (38), 119-136.
Yolsal, M. (2020). İşletme stratejileri perspektifinden stratejik yönetim okulları. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (5), 317-334. https://doi.org/10.21733/ibad.801351.
Yücel, R. ve Ahmetoğulları, K. (2016). Rekabet stratejilerinin ileri imalat teknolojileri ve firma performansı üzerine etkileri. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12 (2), 113-129.
Zamora, E. A. (2016). Value chain analysis: A brief review. Asian Journal of Innovation and Policy, 5 (002), 116-128.
Walters, D. ve Jones P. (2001). Value and value chains in healthcare: A quality management perspective, The TQM Magazine, 13 (5), 319-333.
https://www.fortuneturkey.com/siradisi-seyahat-deneyimi-34267, (19.05.2024).
