Sekonder Hiperparatiroidizm ve Kanıta Dayalı Tedavi Bakım Uygulamaları
Özet
Hiperparatiroidizm, paratiroid bezlerinin aşırı parathormon salgılaması sonucu oluşur. Sekonder hiperparatiroidizm, genellikle son dönem böbrek yetmezliği nedeniyle gelişir. Düşük kalsiyum, fosfat ve aktif D vitamini düzeyleri paratiroidlerin aşırı uyarılmasına yol açar. Yüksek parathormon seviyesi kemiklerden kana kalsiyum salınmasına, hiperkalsemiye ve zamanla renal osteodistrofi gelişimine neden olur. Bu durum Kemik yoğunluğunun ve mineral metabolizmasının bozulmasına ve iskelet dışı kalsifikasyonlara sebep olarak, yumuşak dokuları da etkiler. Hiperparatiroidizmin önlenmesi ve komplikasyonlarından korunma kişiye özel tıbbi beslenme (fosfor kısıtlaması, uygun D vitamini) ve farmakolojik tedaviye uyum ile sağlanabilir. Tedavi sürecinde kanıta dayalı hemşirelik uygulamaları ile birlikte hemşirenin eğitici rolünü sürdürmesi büyük önem taşımaktadır.
Referanslar
Avcı T, Yarbuğ Karakayalı F, Yabanoğlu H, Moray G. Sekonder hiperparatiroidizm olgularında kriyoprezervasyonsuz total paratiroidektomi/önkol ototransplantasyon tekniğinin uzun dönem sonuçları. Cukurova Medical Journal. 29 Aralık 2018;43(Ek 1):129-38.
Uludağ M. Secondary hyperparathyroidism in patients with chronic kidney disease: Diagnosis, pharmacological and surgical treatment. Şişli Etfal Hastanesi Tip Bulteni / The Medical Bulletin of Sisli Hospital. 29 Aralık 2016;256-72.
Özkan B. İç hastalıklara Güncel Bakış [Internet]. 2024. 1-19 s. Erişim adresi: www.duvaryayinlari.com
Muppidi V, Meegada SR, Rehman A. Secondary Hyperparathyroidism. Stat Pearls. 2024;
Topbaş E. Kronik Böbrek Hastalığının Önemi, Evreleri ve Evrelere Özgü Bakımı. Nefroloji Hemşireliği Dergisi. 2015;53-9.
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. Paratiroid Hastalıkları. Paratiroid Hastalıkları. Akademisyen Yayınevi; 2023. 227-235 s.
Shah A, Aeddula NR. Renal Osteodystrophy. StatPearls Publishing; 2024.
Kidney Research UK. Secondary hyperparathyroidism [Internet]. 2024 [a.yer 26 Mart 2024]. Erişim adresi: https://www.kidneyresearchuk.org/conditions-symptoms/secondary-hyperparathyroidism/
Nesil Özgün İ, Karakılıç E. Yetişkinlerde Primer Hiperparatiroidizm Tahmini; Makine Öğrenimi Modellerinin Rolü. 2023.
Hiramitsu T, Hasegawa Y, Futamura K, Okada M, Goto N, Narumi S, vd. Treatment for secondary hyperparathyroidism focusing on parathyroidectomy. C. 14, Frontiers in Endocrinology. Frontiers Media S.A.; 2023.
Stack BC. Secondary Hyperparathyroidism. Otolaryngol Clin North Am. 01 Şubat 2024;57(1):99-110.
Habas E, Eledrisi M, Khan F, Elzouki ANY. Secondary Hyperparathyroidism in Chronic Kidney Disease: Pathophysiology and Management. Cureus. Temmuz 2021;13(7):e16388.
Başer H, Ersoy R, Çakır B. Primer hiperparatiroidi tedavisinde sinakalset kullanımı. Endokrinoloji Diyalog Dergisi. 2013;10(2).
Sengul E, Satilmisoglu S, Sengul A, Dindar S. The effect of Cinacalcet on Serum Calcium, Phosphorus and Parathyroid Hormone in Hemodialysis Patients. Abant Medical Journal. 2012;1(2):55-60.
Song Z, Wu C, Wang R, Gillis A, Fazendin J, Lindeman B, vd. The Effects of Parathyroidectomy Versus Medical Treatments for Secondary Hyperparathyroidism in Patients Undergoing Dialysis: A Meta-analysis. Endocrine Practice. Nisan 2024;
Pappachan JM, Lahart IM, Viswanath AK, Borumandi F, Sodi R, Metzendorf MI, vd. Parathyroidectomy for adults with primary hyperparathyroidism. Cochrane Database of Systematic Reviews [Internet]. 08 Mart 2023 [a.yer 04 Nisan 2024];2023(3). Erişim adresi: http://doi.wiley.com/10.1002/14651858.CD013035.pub2
Konturek A, Barczyński M, Stopa M, Nowak W. Subtotal parathyroidectomy for secondary renal hyperparathyroidism: a 20-year surgical outcome study. Langenbecks Arch Surg. 01 Kasım 2016;401(7):965-74.
Bargagli M, Arena M, Naticchia A, Gambaro G, Mazzaferro S, Fuster D, vd. The role of diet in bone and mineral metabolism and secondary hyperparathyroidism. C. 13, Nutrients. MDPI AG; 2021.
Ok E, Kutlu Y. The Effect of Motivational Interviewing on Adherence to Treatment and Quality of Life in Chronic Hemodialysis Patients: A Randomized Controlled Trial. Clin Nurs Res. 2021;30(3):322–33.
Caldeira D, Amaral T, David C, Sampaio C. Educational Strategies to Reduce Serum Phosphorus in Hyperphosphatemic Patients With Chronic Kidney Disease: Systematic Review With Meta-analysis. Ren Nutr. 2011;21(4):285–94.
Kim CE. Effects of Individualized Diet Education Program on Dietary Knowledge and Self-Care Compliance among Hemodialysis Patients. J Korean Clin Nurs Res.2016;22(3):257–6
Griva K, Nandakumar M, H Ng J-A, Lam KFY, McBain H, Newman SP. Hemodialysis Self-management Intervention Randomized Trial (HED-SMART): A Practical Low-Intensity Intervention to Improve Adherence and Clinical Markers in Patients Receiving Hemodialysis. Am J Kidney Dis. 2018;71(3):371–81.
Kim H, Jeong I, Cho M. Effect of Treatment Adherence Improvement Program in Hemodialysis Patients: A Systematic Review and Meta-Analysis. Int J Env Res Public Heal. 2022;19(18):2–25.
Yangöz ŞT, Özer Z. Hemodiyaliz Tedavisi Uygulanan Bireylerde Sıvı Alımına, Diyet ve İlaç Yönetimine Uyumda Motivasyonel Görüşmenin Etkisi: Sistematik Derleme. Turkiye Klin J Nurs Sci. 2020;12(3):419–29.
Park Y, Kim S. Health Literacy-Based Self-Management Intervention for Patient-Family Caregiver Dyads Undergoing Hemodialysis. Rehabil Nurs. 2022;47(5):187–97.
Vardanjani RL, Parvin N, Mahmoodi SG. The effects of an individual, multistep intervention on adherence to treatment in hemodialysis patients. Disabil Rehabil. 2016;38(8):768–72.
Barbieri I, Baumann J, Casal MC, Gurevich A, Pancirova J, Poulia K, vd. An Overview Of Nurses’ Management Of Secondary Hyperparathyroidism: How Is Europe Doing? J Ren Care. 21 Eylül 2015;41(3):202-10.
