Anemi ve Kanıta Dayalı Tedavi Bakım Uygulamaları

Özet

Anemi, hemodiyaliz tedavisi alan hastalarda yaygın bir komplikasyondur ve hastaların yaşam kalitesini önemli ölçüde düşürür. Yorgunluk, halsizlik, egzersiz kapasitesinde azalma gibi semptomlarla günlük aktiviteleri kısıtlar; hospitalizasyon riskini, kognitif bozuklukları, kardiyovasküler hastalıkları ve mortaliteyi artırır. Kronik böbrek hastalığının her evresinde görülür, prevalansı evre ilerledikçe artar; diyaliz hastalarında yaklaşık %66-90'a ulaşır. Etiyolojisi multifaktöriyel olup, EPO üretim eksikliği, demir eksikliği (mutlak/fonksiyonel), kronik inflamasyon, üremik toksinler, sık kan kayıpları, beslenme yetersizlikleri ve enfeksiyonlar başlıca nedenlerdir. Bu faktörler, kemik iliği eritropoeizini baskılar, kırmızı kan hücresi ömrünü kısaltır ve hepsidin aracılığıyla demir kullanımını engeller. Anemi yönetimi, eritropoiezi uyarıcı ajanlar ve intravenöz demir takviyeleriyle kritik öneme sahiptir; hemoglobin hedeflerini korur, transfüzyon ihtiyacını azaltır ve klinik sonuçları iyileştirir. Erken teşhis ve kanıta dayalı bakım uygulamaları, morbiditeyi önler. Bu bölümde, hemodiyaliz hastalarında aneminin epidemiyolojisi, patofizyolojisi ve güncel tedavi stratejileri değerlendirilmektedir. Bu kapsamda, renal anemiye yönelik tedavi yaklaşımları, özellikle eritropoiez uyarıcı ajanların kullanımı ve demir takviyeleri, uluslararası kılavuzlar doğrultusunda belirlenen hemoglobin hedef aralıklarını korumayı amaçlamaktadır.

Referanslar

Portolés J, Martín L, Broseta JJ, Cases A. Anemia in Chronic Kidney Disease: From Pathophysiology and Current Treatments, to Future Agents. Front Med. 2021,26;8:642296. doi:10.3389/fmed.2021.642296.

Dedeli Ö, & Akyol AD. Yoğun Bakım Hastalarında Anemi ve Hemşirelik Yönetimi. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi 2007;11(2):74-82. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ybhd/issue/26482/278726

Özdemir Ö. Hemodiyaliz Tedavisi Alan Bir Hastanın Roy Adaptasyon Modeline Dayalı Hemşirelik Yaklaşımı: Olgu Sunumu Journal of Nephrology Nursing. 2022,17(2): 75-82 https://dergipark.org.tr/tr/pub/hemsire/issue/70091/1083769

Matović V, Jeftić B, Trbojević‐Stanković J, & Matija L. Predicting anemia using NIR spectrum of spent dialysis fluid in hemodialysis patients. Scientific Reports, 2021,11(1). https://doi.org/10.1038/s41598-021-88821-4

Ünal N, Engin MMN. Temizkan RC, Kılıçaslan Ö, Şengün Y, Kocabay K. A Rare Cause of Acute Renal Failure and Thrombocytopenia in Child: A Case Due to Hantavirus Infection. Journal of Pediatric Infection, 2018,12(4), 157. https://doi.org/10.5578/ced.67237

Geddes C. Pathophysiology of renal anaemia. Nephrology Dialysis Transplantation. 2018,34(6), 921. https://doi.org/10.1093/ndt/gfy266

Georgatzakou HΤ, Antonelou MH, Papassideri IS, Kriebardis AG. Red blood cell abnormalities and the pathogenesis of anemia in end‐stage renal disease. Proteomics-Clinical Applications, 2016,10(8), 778. https://doi.org/10.1002/prca.201500127

Kandarini Y, Mahadita GW, Herawati S, Lestari AAW, Suega K, Widiana IGR. Soluble Transferrin Receptor and Soluble Transferrin Receptor/Log Ferritin Ratio are Correlated with Iron Status in Regular Hemodialysis Patients. The Indonesian Biomedical Journal, 2021,13(2), 201. https://doi.org/10.18585/inabj.v13i2.1412

Çeli̇k C, Kafa AHT, Hasbek M, Büyüktuna SA. Antimicrobial Resistance in Enterococcus faecalis and Enterococcus faecium Bacteria Isolated from Bloodstream Infections: A Single-Center Evaluation. Klimik Dergisi, 2021,34(1), 37. https://doi.org/10.36519/kd.2021.07

Demiroğlu S, & Bülbül E. Hemodiyaliz Tedavisi Alan Hastaların Depresyon, Anksiyete, Stres Durumları ve Diyaliz Semptomlarıyla İlişkisi. Turk Nefroloji Diyaliz ve Transplantasyon Hemsireleri Dernegi. 2021,16(3), 124. https://doi.org/10.47565/ndthdt.2021.40

Randi ML, Bertozzi I, Santarossa C, Cosi E, Lucente F, Bogoni G, Biagetti G, Fabris F. Prevalence and Causes of Anemia in Hospitalized Patients: Impact on Diseases Outcome. Journal of Clinical Medicine. 2020, 9(4), 950. https://doi.org/10.3390/jcm9040950

Ceylan H, Yangöz ŞT. Haemodialysis Patients’ Experiences on Complementary and Alternative Therapies: A Qualitative Study. Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2024,15(1), 117. Doi:10.22312/sdusbed.1451697

Liu Y, Ren W, Wang S, Xiang M, Zhang SX, Zhang F. Global burden of anemia and cause among children under five years 1990–2019: findings from the global burden of disease study 2019. Frontiers in Nutrition. 2024,11. https://doi.org/10.3389/fnut.2024.1474664

Tukira AJ, Gunawan LS, Prasetya,E. Erythrocyte Morphology in Women of Reproductive Age (WORA) with Anemia. Biomedika. 2020,13(1), 83. https://doi.org/10.31001/biomedika.v13i1.613

Hemauer SJ, Kingeter AJ, Han XJ, Shotwell MS, Pandharipande PP, Weavind L. Daily Lowest Hemoglobin and Risk of Organ Dysfunctions in Critically Ill Patients. Critical Care Medicine. 2017, 45(5). https://doi.org/10.1097/ccm.0000000000002288

Rosdewi R, Tola’ba Y, Syahrul M, Tika D. Pengaruh Hemodialsis Terhadap Nilai Hemoglobin Pada Pasien End Stage Renal Dısease DıiRs. Stella Marıs Makassar. Jurnal Ners. 2023,7(1), 68. https://doi.org/10.31004/jn.v7i1.11021

Głogowski T, Wojtaszek E, Małyszko J. Biomarkers of iron metabolism in chronic kidney disease. International Urology and Nephrology. 2020, 53(5), 935. https://doi.org/10.1007/s11255-020-02663-z

Öztaş E, Erikçi S. Early Detection of Functional Iron Deficiency in Hemodialysis Patients Treated with Erythropoietin Using sTfR and RetHbC Measurements and Erythropoietin Resistance. Hippocrates Medical J. 2025/5(1): 8-16 https://doi.org/10.58961/hmj.1628574

Kara EM, Çelik BÖ. Lesitin içeren antibiyotik kilit çözeltilerinin Klebsiella pneumoniae biyofilmi üzerine in vitro etkileri. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi 2019; 10(1): 94-99. https://doi.org/10.33631/duzcesbed.600413

Fathi Z, Mohammad JA, Younus ZM, Mahmood SM. Hepcidin as a Potential Biomarker for the Diagnosis of Anemia. Turkish Journal of Pharmaceutical Sciences. 2021 19(5), 603. https://doi.org/10.4274/tjps.galenos.2021.29488

Babitt JL, Lin HY. Mechanisms of Anemia in CKD. Journal of the American Society of Nephrology. 2012,23(10), 1631. https://doi.org/10.1681/asn.2011111078

Kosar Sahin C, Cinar Pakyuz S. Evaluation of the effect of nutrition-related visual education on the comfort of patients receiving hemodialysis therapy. Rev Nutr. 2021;34:e200273. https://doi.org/10.1590/1678-9865202134e200273

Afifah A, Muflikhah K, Lestari TW, Sutrisna E, Kirana A, Prastiwi SD. The protective effect of celery (Apium graveolens L.) ethanol extract on anemia in 5/6 subtotal nephrectomy rat model. Universa Medicina. 2020, 39(1), 12. https://doi.org/10.18051/univmed.2020.v39.12-18

Luo J, Jensen DE, Maroni BJ, Brunelli SM. Spectrum and Burden of Erythropoiesis-Stimulating Agent Hyporesponsiveness Among Contemporary Hemodialysis Patients. American Journal of Kidney Diseases. 2016,68(5), 763. https://doi.org/10.1053/j.ajkd.2016.05.031

Kuru T, Yilmaz O. Cerrahi Olarak Tedavi Edilen Distal Radius Kırıklarının Klinik Profili. Dicle Tip Dergisi. 2020,47(1), 171. https://doi.org/10.5798/dicletip.706129

Tayaz E, Koç A. Hemodiyaliz Tedavisi Alan Kronik Böbrek Yetmezliği Hastalarında Semptom Yönetimi ve Hemşirelik. Journal of Anatolia Nursing and Health Sciences. 2020,23(1), 147. https://doi.org/10.17049/ataunihem.441384

Ceylan H, Yangöz ST, Özer Z. Coping strategies and its relationship with sexual dysfunction in adults receiving haemodialysis and peritoneal dialysis: A cross-sectional study. Journal of Clinical Nursing. 2024,33(4), 1421–143. https://doi.org/10.1111/jocn.16930

Balcı T, Ayan,D, Türkyürek C, Bayram E. Evaluation of diagnostic accuracy tests of erythrocyte indexes in the differential diagnosis of beta thalassemia minor and iron deficiency anemia: A preliminary report. Çukurova Medical Journal. 2021,46(3), 1009. https://doi.org/10.17826/cumj.905007

Ogedegbe HO, Csury L, Simmons BH. Anemias: A Clinical Laboratory Perspective. Laboratory Medicine. 2004, 35(3), 177. https://doi.org/10.1309/21xvw414mqrtkh14

Kee YK, Jeon,HJ, Oh,J, Shin D. Hypochromic red cells as predictors of anemia in patients undergoing hemodialysis: an observational retrospective study. Scientific Reports. 2021,11(1). https://doi.org/10.1038/s41598-021-03746-2

Onda K, Koyama T, Kobayashi S, Ishii Y, Ohashi K. Management of iron deficiency anemia in hemodialysis patients based on mean corpuscular volume. Renal Replacement Therapy. 2021,7(1). https://doi.org/10.1186/s41100-021-00327-x

Vahed SZ, Ahmadian E, Hejazian SM, Esmaeili S, Farnood F. The Impact of Intravenous Iron Supplementation on Hematinic Parameters and Erythropoietin Requirements in Hemodialysis Patients. Advances in Therapy. 2021,38(8), 4413. https://doi.org/10.1007/s12325-021-01826-3

KDIGO 2025 Clinical Practice Guideline For Anemia In Chronic Kidney Disease (Ckd) Public Review Draft. (2024).

Badura K, Janc JJ, Wąsik J, Gnitecki S, Skwira S, Młynarska E, Rysz J, Franczyk B. Anemia of Chronic Kidney Disease—A Narrative Review of Its Pathophysiology, Diagnosis, and Management. Biomedicines. 2024,12(6),1191. https://doi.org/10.3390/biomedicines12061191

Insani N, Zulfiani N, Yusransyah Y. Analisis Terapi Anemia Pada Pasıen Gagal Ginjal Kronik Di Rsud Dr. Dradjat Prawıranegara Tahun 2022. Parapemikir Jurnal Ilmiah Farmasi. 2024, 13(1), 68. https://doi.org/10.30591/pjif.v13i1.5634

Çifçi A, Özkan M. Demir fizyopatolojisi ve demir eksikliği anemisine yaklaşım: yeni tedavi stratejileri. Journal of Health Sciences and Medicine. 2018,1(2), 40. https://doi.org/10.32322/jhsm.430073

Milewska E, Andryszczyk M, Grajek ZW, Kleszczewska E, Apanasewicz J, Borowa M. Issues of Healthcare among Hemodialysis Patients with Cardiovascular Diseases. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu. 2017, 23(4), 225. https://doi.org/10.26444/monz/81230

Dedemoglu S, Ince S. Sexuality Perceptions and Sexual Care Needs of Patients with Type 1 Diabetes Mellitus: A Mixed Methods Study. Sex Disabil. 2023, 41, 785–804. https://doi.org/10.1007/s11195-023-09803-0b

Yangöz ŞT, Özer Z. Effects of motivational interviewing and an education programme based on Watson’s theory of human caring on adults receiving haemodialysis: randomised controlled trial. Journal of Research in Nursing 2025;30:80–99. DOI: https://doi.org/10.1177/17449871241290450

Hazar HU, Elmalı, ET. Assesment of Anemia in Children 0-5 Years Old and Midwife’s Responsibilities. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2020,4(2), 171. https://doi.org/10.46237/amusbfd.505738

Henry M. Care of the chronick kidney disease - Medical prescriptions in haemodialysis : analysis. HAL. 2010. https://hal.univ-lorraine.fr/hal-01739187

Santos NCdos, Silva GFe, Carminatte DA, Souza ALTde. O papel do Enfermeiro na anemia associada à doença renal crônica: revisão integrativa. Research Society and Development. 2020, 9(8). https://doi.org/10.33448/rsd-v9i8.3820

Balım S, Çınar Pakyüz S. Evaluation of the compliance with fluid restriction of hemodialysis patients. Journal of Nephrology Nursing. 2016, 1: 35–43.

Wan D, Sun J, Guo F, Wang Y. Stages of Change-Based Nursing Interventions for Compliance, Anemia, Cardiac Function and Inflammatory Factors in CKD Patients Undergoing Hemodialysis. Research Square. 2024. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-4431103/v1

Wielgus C. Education thérapeutique du patient hémodialysé : Mise en place à l’Hôpital de Mont-Saint-Martin. HAL. 2013. https://hal.univ-lorraine.fr/hal-01734116

Bingöl G, Topbaş E, Görgen Ö. Ferahoğlu N, Akkaya L. Periton Diyalizine Yeni Başlayan Hastaların Retrospektif Değerlendirmesi. Türk Nefroloji, Diyaliz ve Transplantasyon Hemşireleri Derneği Nefroloji Hemşireliği Dergisi. 2018:2 (13). https://dergipark.org.tr/tr/pub/hemsire/issue/38476/417383

Kong JY, Hwang HS. Options for intravenous iron supplementation in hemodialysis patients. Kidney Research and Clinical Practice. 2020,39(3), 239. https://doi.org/10.23876/j.krcp.20.140

Macdougall IC. Nutrition, anaemia and erythropoietin therapy. African Journal of Nephrology. 1999,3(2). https://doi.org/10.21804/3-2-863

Ogawa C, Tsuchiya K, Kanemitsu M, Maeda K. Low-Dose Oral Iron Replacement Therapy Is Effective for Many Japanese Hemodialysis Patients: A Retrospective Observational Study. Nutrients. 2022,15(1), 125. https://doi.org/10.3390/nu15010125

Cho Aj, Bae,Y, Kim M, Kim DH, Lee Y, Park HC. High-dose intravenous iron use in hemodialysis patients: Results from the National Health Insurance System (2019–2020) in South Korea. Research Square. 2024. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-4446079/v1

Yayınlanan

22 Ocak 2026

Lisans

Lisans