Bulantı, Kusma ve Kanıta Dayalı Tedavi Bakım Uygulamaları
Özet
Kronik böbrek hastalığı gün geçtikçe dünyadaki ve ülkemizdeki prevalansını arttırmaya devam eden önemli bir halk sağlığı sorunudur. Kronik Böbrek Hastaları, hemodiyaliz, periton diyalizi ve böbrek transplantasyon tedavileri ile yaşamlarına devam etmekte olup en sık hemodiyaliz tedavi yönteminden yararlanmaktadır. Hemodiyaliz tedavisi üremik semptomları etkili bir şekilde yok ederek, yaşam kalitesini iyileştirse de, komplikasyonları da beraberinde getirir. Bulantı ve kusma hemodiyaliz tedavisinde sıkça karşımıza çıkan komplikasyonlardan biridir. Hastalarının %9,8-25,8’inde hemodiyaliz tedavisiyle ilişkili bulantı ve kusma görülmektedir. Bu semptomlar hastaların fizyolojik ve psikososyal yönden etkilenmelerine neden olarak yaşam kalitelerini düşürmektedir. Semptom yönetiminde farmakolojik ve nonfarmakolojik tedavi yöntemleri kullanılarak kanıt temelli çalışmalarla hemşirelik bakımı desteklenmelidir.
Referanslar
Birol L, Çınar Pakyüz S. İdrar yolları- Böbrek hastalıkları, tedavisi ve hemşirelik bakımı. Akdemir N, ed. İç Hastalıkları ve Hemşirelik Bakımı. 7. Baskı. Ankara: Akademisyen Kitabevi. 2021. s.758-787.
Enç N, Polat Dünya C. ve Öz Alkan H. Üriner Sistem Hastalıkları ve Hemşirelik Bakımı. Enç N, ed. İç Hastalıkları Hemşireliği. Genişletilmiş ve Güncellenmiş 3. Baskı, İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri. 2021. s.297-305.
Karadakovan A ve Kaymakçı Ş. Üriner Sistem Hastalıkları. Karadakovan A ve Aslan F, ed. Dahili ve Cerrahi Hastalıklarda Bakım. Ankara: Akademisyen Kitabevi. 2017. s.857-914.
O’Lone E, Connors M, Masson P, Wu S, Kelly PJ, Gillespie D, et al. Cognition in people with end-stage kidney disease treated with hemodialysis: a systematic review and meta-analysis. American Journal of Kidney Diseases 2016;67(6):925-35.
Türk Nefroloji Derneği Yayınları, REGISTRY, 2021 https://nefroloji.org.tr/uploads/files/REGISTRY_2022.PDF Erişim Tarihi: 06.02.2024.
Ovayolu N ve Ovayolu Ö. Üriner Sistem Hastalıkları ve Hemşirelik Yönetimi, Temel İç Hastalıkları Hemşireliği ve Farklı Boyutlarıyla Kronik Hastalıklar. Adana: Çukurova Nobel Tıp Kitapevi. 2017. s.214-236.
Liu YW, Hsu YT, Lee WC, Tsai MY. Review of Traditional Chinese Medicines for Common Complications Related to Hemodialysis: An Evidence-Based Perspective. Evid Based Complement Alternat Med. 2021 Jul 13;2021:9953986. doi: 10.1155/2021/9953986. PMID: 34335848; PMCID: PMC8292057.
Asgari MR, Asghari F, Ghods AA, Ghorbani R, Hoshmand Motlagh N, Rahaei F. Incidence and severity of nausea and vomiting in a group of maintenance hemodialysis patients. J Renal
Inj Prev 2017;6(1):49-55.
Chong VH, Tan J. Prevalence of gastrointestinal and psychosomatic symptoms among Asian patients undergoing regular hemodialysis. Nephrology. 2013;18(2):97-103. DOI: 10.1111/nep.12000.
Mirzaei DR, Azimian M. Neurological complications of hemodialysis in hemodialysis patients. Iran J Neurosurg. 2009;8:458-64.
Ali M, Ejaz A, Iram H, Solangi SA, Junejo AM, Solangi SA. Frequency of Intradialytic complications in patients of end-stage renal disease on maintenance hemodialysis. Cureus. 2021; 13(1):12641. DOI: 10.7759/cureus.12641.
Habas E, Rayani A, Alkanonie W, Habas A, Alzoukie E, Razeik S, et al. Common complications during hemodialysis session; single central experience. Austin Journal of Nephrology and Hypertension. 2019; 6(1):1078.
Borzou SR, Mahdipour F, Oshvandi K, Salavati M, Alimohammadi N. Effect of mealtime during hemodialysis on patients’ complications. Journal of caring sciences. 2016;5(4):277.
Heckroth M, Luckett RT, Moser C, Parajuli D, Abell TL. Nausea and Vomiting in 2021: A Comprehensive Update. J Clin Gastroenterol.2021;55(4):279-299. doi:10.1097/MCG.0000000000001485
Singh P, Yoon SS, Kuo B. Nausea: a review of pathophysiology and therapeutics. Therapeutic Advances in Gastroenterology. 2016;9(1): 98-112. DOI: 10.1177/ 1756283X15618131
Özer Z, Yangöz ŞT. Hemodiyaliz hastalarında kanıta dayalı semptom yönetimi: bulantı kusma. Yutsever S, ed. Hemodiyaliz Hastalarında Kanıta Dayalı Semptom Yönetimi. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2018. s.9-15.
Denholm L, Gallagher G. Physiology and pharmacology of nausea and vomiting. Anaesthesia & Intensive Care Medicine. 2021;22(10):663-66. DOI: 10.1016/j.mpaic.2021.07.002
Öçal D. Bulantı-kusmayla gelen hastaya multidisipliner yaklaşım (Psodoobstruksiyon bulantı-kusma ilişkisi). Özlü C, Alpay H, ed. Bulantı ve Kusmaya Multidisipliner Yaklaşım. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2019. s.85-86.
Tanyeli A, Güler MC. Kusmanın fizyolojisi. Özlü C, Alpay H, ed. Bulantı ve Kusmaya Multidisipliner Yaklaşım. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2019. s.13-19.
Yoldaş M, Üriner Sistem Hastalıklarında Bulantı Kusma. Özlü C, Alpay H, ed. Bulantı ve Kusmaya Multidisipliner Yaklaşım. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2019. s. 215-22. ,
Arslan A. Metabolik Bozukluklara Bağlı Bulantı Kusma Üremi Hiperkalsemi Hiponatremi. Özlü C, Alpay H, ed. Bulantı ve Kusmaya Multidisipliner Yaklaşım. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2019. s. 137-148.
Heckroth M, Luckett RT, Moser C, Parajuli D, Abell TL. Nausea and Vomiting in 2021: A Comprehensive Update. J Clin Gastroenterol.2021;55(4):279-299. doi:10.1097/MCG.0000000000001485
Kishan P, Nadigapu SKD. Psychogenic vomiting: a case report and review of literature.AP J Psychological Medicine 2013;14(1):53-5.
Buluş M. Bulantı Kusma. Can G. ed. Onkoloji Hemşireliği. 1. Baskı, İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2014. s. 385-394.
Erdoğan Yüce G, Muz G. Kanser hastalarında tedaviye bağlı bulantı ve kusmanın yönetimi. Nevşehir Bilim ve Teknoloji Dergisi. 2020; 9(2):116-24. DOI: 10.17100/nevbiltek.697291
Koca Kutlu A, Eren AG. Effects of music on complications during hemodialysis for chronic renal failure patients. Hemodialysis International. 2014;18(4):777-784. DOI: 10.1111/hdi.12161
Naseri-Salahshour V, Sajadi M, Abedi A, Fournier A, Saeidi N. Reflexology as an adjunctive nursing intervention for management of nausea in hemodialysis patients:A randomized clinical trial.Complementary Therapies in Clinical Practice. 2019;36:29-33.
Ropyanto CB, Sumarsih, Kusumaningrum NSD, Hidayati W. Effects of Benson’s Relaxation Technique on Nausea in Patients with Chronic Kidney Disease Undergoing Hemodialysis. KnE Life Sciences. 2019;4(13):520-8. DOI: 10.18502/kls.v4i13.528
Asgari MR, Asgari F, Ghods AA, Ghorbani, Motlagh NH. The effect of acupressure on the severity of nausea during hemodialysis. Crescent Journal of Medical and Biological Sciences. 2020; (7)1: 77–81.
Yazdi K, Saadatmand S, Mollai E, Abbasi M, Dastorani M, Amirkhanlou S. Effect of Pre-dialysis Serum Sodium Measurement on Reduction of Hemodialysis Complications. Iran J Kidney Dis. 2023;1(2):79-85.
Krespi MR, editor. Psychosocial interventions to improve outcomes among dialysis patients. Seminars in Dialysis; 2017: Wiley Online Library.
Hosseini M, Tirgari B, Forouzi MA, Jahani Y. Guided imagery effects on chemotherapy induced nausea and vomiting in Iranian breast cancer patients. Complementary Therapies in Clinical Practice 2016;25:8-12.
Matsuyama T, Iranami H, Fujii K, Hirayama M, Kawashima K. Is recall of dreaming during anesthesia a sign of occurrence of postoperative nausea and vomiting? Journal of Anesthesia 2013;27(6):945-8.
Boz İ. Gevşeme Teknikleri In: Özer Z, Boz İ, editörler. Hemşirelik Bakımında TamamlayıcıTerapiler. Antalya; 2016. p.27-38.
40. Kravits KG. Hypnosis for the management of anticipatory nausea and vomiting. Journal of the Advanced Practitioner in Oncology 2015;6(3):225.
Zorba P, Ozdemir L. The Preliminary Effects of Massage and Inhalation Aromatherapy on Chemotherapy-Induced Acute Nausea and Vomiting: A Quasi-Randomized Controlled Pilot Trial. Cancer Nursing. 2017.
Marx W, Ried K, McCarthy AL, Vitetta L, Sali A, McKavanagh D, et al. Ginger—Mechanism of action in chemotherapy-induced nausea and vomiting: A review. Critical Reviews in Food Science and Nutrition 2017;57(1):141-6.
