Çokluk Kategorisinin İşlevsel Dil Bilgisi Açısından Çözümlemesi: Sen Islık Çalmayı Bilir Misin? Örneği
Özet
Bu bölümde, Türkçede çokluk kategorisi işlevsel dil bilgisi yaklaşımı çerçevesinde ele alınmakta ve Necdet Neydim’in “Sen Islık Çalmayı Bilir Misin?” adlı çocuk şiiri kitabı örnekleminde incelenmektedir. Çalışmanın amacı, çokluğun Türkçede biçimsel bir kategori olmanın ötesinde anlamsal, söz dizimsel ve bağlamsal düzeylerde işleyen çok katmanlı bir yapı sergilediğini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda çokluk; biçim bilimsel ekler, sözcük bilimsel seçimler, söz dizimsel yapılar, tekrarlar, sayılar, zamirler ve deyimsel ifadeler aracılığıyla değerlendirilmiştir. İnceleme sonucunda Neydim’in şiirlerinde çokluğun çocuk dünyasına özgü algı, duygu ve deneyimleri yansıtan işlevsel bir anlatım aracı olarak kullanıldığı görülmüştür. Çokluk biçimleri şiir dilinde ritim, oyun ve ses estetiğini güçlendirirken paylaşma, aidiyet, dayanışma ve sevgi gibi insani değerlerin dilsel düzeyde çoğalmasına katkı sağlamaktadır. Bulgular, işlevsel dil bilgisi yaklaşımının çocuk edebiyatı metinlerinde biçim–anlam–bağlam ilişkisini açıklamada etkili bir kuramsal çerçeve sunduğunu göstermektedir. Bu yönüyle çalışma hem Türkçenin ifade olanaklarına hem de çocuk şiirinin estetik ve işlevsel boyutlarına dikkat çekmektedir.
Referanslar
Alyılmaz, C. (2017). Türkçede çokluk kavramı ve tarihî gelişimi. Türk Dili Araştırmaları Dergisi, 32(1), 21–45.
Babatürk, H. (2021). Türkiye Türkçesi ve Altay Türkçesinde isimlerde çokluk kategorisi. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 61(2), 77–96.
Bangi, İ. (1971). Farsça dil bilgisi. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları.
Çelik, S. (2016). Necdet Neydim’in çocuk edebiyatı eserlerinde değer eğitimi ve bu eserlerin Türkçe öğretimine katkısı. Yüksek lisans tezi, Uşak Üniversitesi, Uşak.
Ercilasun, A. B. (2005). Türk dili tarihi. Akçağ Yayınları.
Esin Al, S. (2022). Türkiye Türkçesinde -lX eki ile çokluk kategorisi ilişkisi. Türkoloji Dergisi, 28(2), 65–82.
Halliday, M. A. K. (1994). An ıntroduction to functional grammar. Edward Arnold.
Hengirmen, M. (1999). Dilbilgisi ve dilbilim terimleri sözlüğü. Engin Yayınları.
Keklik, S. & Savran, Ö. (2015). Çocuk şiiri antolojilerinin (2000–2013) biçim ve içerik açısından incelenmesi. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(1), 59–80.
Kerimoğlu, C. (2008). Türkçede işteşlik ve çokluk ilişkisi. Türk Dil Araştırmaları Yıllığı Belleten, 56, 211–230.
Kılınç, O. (2024). İşlevsel dilbilgisi açısından Türkçede çokluk kategorisi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (24), 157–176.
Korkmaz, Z. (2003). Türkiye Türkçesinin grameri (şekil bilgisi). Türk Dil Kurumu Yayınları.
Musaoğlu, M. (2010). Türkiye Türkçesi gramerciliğinde çokluk ve istek kategorileri. TÜDOK Bildiriler Kitabı, 2(1), 321–332.
Nas, R. (2004). Örneklerle çocuk edebiyatı. Anı Yayıncılık.
Neydim, N. (2003). Çocuk edebiyatı. Bu Yayınları.
Neydim, N. (2020). Çocuk edebiyatı klasiklerinde çeviri yaklaşımları. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 20, 145–161.
Neydim, N. (2024). Sen ıslık çalmayı bilir misin? Günışığı Kitaplığı Yayıncılık.
Öztürk, A. O. & Yeşilyurt, H. (2019). Necdet Neydim’in “İsmail ve Babamın 68 Kuşağı” adlı eseri üzerine bir inceleme. Diyalog Dergisi, 7(1), 191–194.
Vardar, B. (2002). Açıklamalı dilbilim terimleri sözlüğü. Multilingual Yayınları.
Von Gabain, A. (2007). Eski Türkçenin grameri (M. Akalın, Çev.). Türk Dil Kurumu Yayınları.
