Bir Şehri Çocuklara Anlatmak: Görsel Okuryazarlık Bağlamında “Budapest Böngésző” Kitabının İncelenmesi
Özet
Resimli kitap olarak ara-bul türündeki kitapların çocuk edebiyatı ve görsel okuryazarlık literatüründeki konumu henüz derinlemesine tartışılmamıştır. Bulmaca-etkinlik yapısına da sahip bu kitaplar, görsel yoğunluk ve saklı ögeler yoluyla çocuğun aktif bir arayıcıya dönüşmesini sağlamakta; mekânsal ilişkiler kurma ve çok katmanlı sahneleri anlamlandırma gibi bilişsel ve estetik süreçleri harekete geçirmektedir. Bu çalışma, Zsolt Vidák’ın Budapest Böngésző - Streets of Budapest (2023) adlı iki dilli ara-bul türündeki resimli kitabını görsel okuryazarlık ve etkileşimli resimli kitap okuma yaklaşımları ışığında inceleyerek, çağdaş çocuk edebiyatında bir şehrin çocuklara nasıl anlatılabileceğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Nitel araştırma deseninde içerik analizi yöntemiyle kitabın metinsel ve görsel ögeleri ayrıntılı biçimde incelenmiş; kitabın çizeri ve yazarı olan Zsolt Vidák ile de bir görüşme gerçekleştirilmiştir. Verilerin analizi sonucunda beş temel tema belirlenmiştir: okur katılımı ve çocuğa görelik, görsel anlatım ve mizah, kent simgeleri ve kültürel aktarım, iki dilli yapı ve pedagojik boyut. Bulgular, kitabın çocukların görsel okuryazarlığını, mekânsal algısını, kültürel farkındalığını ve yaratıcılık becerilerini geliştirme potansiyeline sahip olduğunu; iki dilli yapısının da dilsel farkındalıkları artırma ve farklı kültürlere duyarlılık geliştirme açısından önemli olabileceğini göstermektedir. Çalışma, ara-bul türünün pedagojik ve görsel değerine ilişkin literatürdeki boşluğa odaklanmakta, çocuk edebiyatında görsel temelli nitelikli şehir anlatılarının eğitim ve kültürel aktarım açısından taşıdığı olanaklara dikkat çekmektedir.
Referanslar
Akbulut, C., & Özdemir, E. D. (2025). Okul öncesi çocuklarda hayal gücü gelişimi: Masallar ve resimli kitaplar üzerine nitel bir analiz. Journal of Research in Turkic Literatures, 5(1), 1-14. https://doi.org/10.47580/tead.511
Arizpe, E., & Styles, M. (2003). Children reading picturebooks: Interpreting visual texts. Routledge.
Arizpe, E., Noble, K., & Styles, M. (2023). Children reading pictures: New contexts and approaches to picturebooks. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003106326
Bartos, E. (2024). Budapesti böngésző Brúnóval. Móra Könyvkiadó.
Eshel, E. B. (2024). National and religious messages in Israeli search-and-find books for children. Children's Literature, 52, 5-26. https://dx.doi.org/10.1353/chl.2024.a928810.
Farrar, J., Arizpe, E., & Lees, R. (2024). Thinking and learning through images: A review of research related to visual literacy, children’s reading and children’s literature. Education 3-13, 52(7), 993–1005. https://doi.org/10.1080/03004279.2024.2357892
Galda, L., & Short, K. G. (1993). Children’s books: visual literacy: Exploring art and illustration in children’s books. The Reading Teacher, 46(6), 506–516. http://www.jstor.org/stable/20201117
Giorgis, C., Johnson, N. J., Bonomo, A., Colbert, C., Conner, A., Kauffman, G., & Kulesza, D. (1999). Children’s books: Visual literacy. The Reading Teacher, 53(2), 146–153. http://www.jstor.org/stable/20204765
Gülbil, A., & Bilbay, A. (2024). Erken çocukluk döneminde görsel okuma bağlamında sessiz kitaplar. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi (60), 1332-1342. https://doi.org/10.53444/deubefd.1425765
Güneş, P. D. F. (2013). Görsel okuma eğitimi. Bartın University Journal of Faculty of Education, 2(1), 1-17.
Hunt, P. (2005). Introduction: The expanding world of children's literature studies. In P. Hunt (Ed.), Understanding children's literature (pp. 1-14). Routledge.
Krippendorff, K. (2019). Content analysis: An introduction to its methodology. Sage Publications.
Labrosse, D., Labrosse, N. & Farkas-Zentai, L. (2024). Buda + Pest by Labrosse: Awesome look & find book. Hvg Könyvek.
Nikolajeva, M., & Scott, C. (2001). How Picturebooks Work. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203960615
Nikolajeva, M. (2008). Play and playfulness in postmodern picturebooks. In L. R. Sipe & S. Pantaleo (Eds.), Postmodern picturebooks: Play, paradoy and self-referentiality (pp. 55-74). Routledge.
Olver, C. (2024). Nature’s puzzles: An ecocritical theorisation of children’s activity books. Children Literature in Education. https://doi.org/10.1007/s10583-024-09587-7
O’Neil, K. E. (2011). Reading pictures: Developing visual literacy for greater comprehension. The Reading Teacher, 65(3), 214–223. http://www.jstor.org/stable/41331601
Read, C. J. (2013). Cultivating visual and print literacy with picture books [Doktora tezi, Simon Fraser Üniversitesi]. Summit Araştırma Arşivi. https://summit.sfu.ca/item/12834
Salisbury, M. & Styles, M. (2012) Children’s picturebooks: The art of visual storytelling. Laurence King.
Serafini, F. (2014). Reading the visual: An introduction to teaching multimodal literacy. Teachers College Press.
Sipe, L. R. (1998). How picture books work: A semiotically framed theory of text-picture relationships. Children’s Literature in Education, 29(2), 97–108. https://doi.org/10.1023/A:1022459009182
Şimşek, Ş. (2020). Çocuk edebiyatında değerler eğitimi. Ş. Şimşek & F. Bulut (Ed.), Çocuk edebiyatı yazarlarının kaleminden değerler eğitimi içinde (s. 9-19). Akademisyen Kitabevi.
Şirin, M. R. (2007), Çocuk edebiyatı kültürü. Kök Yayıncılık.
Vidák, Z. (2023). Budapest böngésző-Streets of Budapest. Lampion Könyvek.
