Yapay Zeka Kullanımının Önemi: Atık Yönetimi Örneği
Özet
Çeşitli aktiviler sonucu ortaya çıkan atıklar uygun koşullarda depolandığında birer atık olarak değil aynı zamanda bir hammade olarak değerlendirilebilir. Ama uygun depolanmayan atıklar aynı zamanda çevre kirliliği yaratabilir. Doğru atık yönetimi, doğal kaynakların israfını önler, enerji tasarrufu sağlar ve çevre kirliliğini azaltır. Depolanan bu atıklar yeniden değerlendirilerek ekonomiye katkı sağlayacağı gibi ve hammaddeye olan ihtiyacı azaltır. Yapay zekâ (YZ), atık yönetiminde verimliliği artırarak çevre koruma çalışmalarına önemli katkılar sağlar. Akıllı sistemler, atıkların türlerini otomatik olarak ayırt edebilir, geri dönüşüm süreçlerini optimize edebilir ve atık toplama rotalarını en verimli şekilde planlayabilir. Bu sayede hem zaman hem de enerji tasarrufu sağlanır. Ayrıca, yapay zekâ destekli veri analizleri sayesinde atık miktarları tahmin edilerek önleyici stratejiler geliştirilebilir. Kısacası, yapay zekâ teknolojisi atık yönetiminde çevre dostu, ekonomik ve sürdürülebilir çözümler sunar. Bu çalışmada, çeşitli literatürler incelenerek atık yönetiminde YZ’nin nasıl daha verimli kullanılabileceği incelenmiştir. Türkiye ve dünya genelinden örneklerle, YZ’nin atıkların sınıflandırılması, geri dönüşüm süreçlerinin iyileştirilmesi ve atık toplama-taşıma optimizasyonunda sağladığı verimlilik ortaya konmuştur. Bulgular, YZ destekli sistemlerin yalnızca çevresel sürdürülebilirliğe katkı sağlamakla kalmayıp, ekonomik kazanç ve toplumsal refah açısından da önemli fırsatlar sunduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, yapay zekâ tabanlı atık yönetimi uygulamaları, daha yaşanabilir ve sürdürülebilir bir gelecek için güçlü bir potansiyel taşımaktadır.
Referanslar
Ünal, E., Duyguluer, F. ve Bolat, E. Z., 1998. İmar Terimleri. Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü: 288, Yerel Yönetimler Araştırma ve Eğitim Merkezi: 3, Kentsel Hizmetler Dizisi: 3,Yorum Matbaası, Ankara.
Anonim. (2023a). Atık yönetimi tanımları ve süreçleri. Ankara: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Yayınları. https://webdosya.csb.gov.tr/db/bilecik/webmenu/webmenu14879.pdf (Son erişim tarihi: 20.07.2025)
Bilbay, Ö.F. & Karaca, E.(2025). İklim Krizi ve Katı Atık Yönetimi, Kent Akademisi Dergisi, 18(3):1596-1618. https://doi.org/10.35674/kent.1534146
Eren, Z. ve Taşarsu, N. (2023). Katı Atıkların Geri Dönüşümü İçin Depozito İade Sisteminin Önemi: Kızılcahamam Pilot Uygulaması Örneği, Çevre, İklim Sürdürülebilirlik, 24(2) 65–74.
Şimşek, Ş. E. (2024). Dijital Teknolojilerin Gücüyle Sürdürülebilirlik: Döngüsel Ekonomi Kapsamında Sıfır Atık Uygulama Önerisi https://doi.org/10.58767/joinbat.1481797
Öztemel, E. (2020). Yapay zekâ ve insanlığın geleceği. Bilişim teknolojileri ve iletişim: Birey ve toplum güvenliği, 95-112.
Çavuşoğlu, B. B. , Badem, H. (2025). Transfer öğrenme kullanılarak geri dönüşüm atıklarının sınıflandırılması https://doi.org/10.28948/ngumuh.1504730
Özcan, T. (2022). Nesnelerin interneti özellikli sensörlerin akıllı atık yönetimine katkısı. Yapı Bilgi Modelleme, 4(1), 14-22.
Cihan, P. (2023). “Artificial Intelligence and Sustainability.” ICCAR All Scien ces Proceedings. 1st International Conference on Contemporary Academic Research 17-19 May 2023 Konya/Turkey
Salur, M. U., Elmas, N., Koçak, A. N., Kaymaz, M. (2024). Derin Öğrenme ile Çevresel Atıkların Sınıflandırılmasına Dayalı Akıllı Çöp Konteyneri Tasarımı ve Prototipinin Geliştirilmesi. Adıyaman Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 11 (24), 547–563.
Oyucu, S., Herdem, M. S. (2024). Hibrit Derin Öğrenme Algoritmaları Kullanılarak Biyogaz Reform Süreçlerinin Optimizasyonu: CNN-LSTM Modeli ile Çıktı Parametrelerinin Tahmini. Adıyaman Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 11(23), 4-5.
Polat, M. (2024). Yapay zeka tabanlı teknolojilerin BM Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine katkıları https://doi.org/10.47243/jos.2627
Aksel, H., & Cetıner, İ. (2021). Yapım sürecinde atık yönetimi: yapım sürecinde atık yönetiminin sistem yaklaşımıyla ele alınması. Journal of Architectural Sciences and Applications, 6(1), 206-226.
Anonim. (2015a). Atık Yönetimi Yönetmeliği , T.C. Resmi Gazete, 29314, 2 Nisan 2015
Sayın, A. A., Yerli, A. (2020). Evsel atıklarda geri dönüşüm farkındalığı ve ekonomiye katkısının incelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 16(29), 1849-1874
Gündüzalp, A. A., & Güven, S. (2016). Atık, çeşitleri, atık yönetimi, geri dönüşüm ve tüketici: Çankaya belediyesi ve semt tüketicileri örneği. Hacettepe Üniversitesi Sosyolojik Araştırmalar E-Dergisi, 9(1), 1-19.
Gezer, N., & Işıldar, G. Y. (2017). Ankara İlindeki KOBİ'lerde Endüstriyel Atık Yönetimi. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 72(2), 355-375.
Gün, B. Ş., & Balbay, Ş. (2025). Türkiye’de Sanayi Atıkları ve Karakterizasyon Yöntemleri. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, (7), 82-105.
Anonim. (2025d). Endüstriyel Atık Nedir?. https://bavvey.com/endustriyel-atik-nedir/ (Son erişim tarihi: 20.07.2025)
Özgen, I. (2005). Büyük Ölçekli Otel İşletmelerinde Atık Yönetimi ve İber Otel Sarıgerme Park Örneği, Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir
Chandak, S. P., Chari, K. R., Memon, M. A. (2015). Converting waste agricultural biomass into energy: Experiences and lessons learnt from a capacity building and technology demonstration project in India. Journal of the Japan Institute of Energy, 94(10), 1129–1147.
Karaman, A. (2023). Malatya İli Tehlikeli Katı Atık Yönetimi, Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ocak 2023, Elazığ.
Anonim. (2017). Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, 2017.Resmi Gazete. Sayı:29959, Yayın Tarihi: 25.01.2017.
Aydın, Ç. Y., Kiraz, E. D. E. (2017). Elektronik atıklar ve çevre sağlığı. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 1 (1), 39-52.
Anonim. (2025e). Differences between organic and inorganic waste. https://atlasdisposal.com/differences-between-organic-and-inorganic-waste/ (Son erişim tarihi: 20.07.2025)
Aydın, G. E. (2024). Sıfır Atık Yönetiminde Araç Rotalama Optimizasyonu: İstanbul İlinde Bir Uygulama, Yüksek Lisans Tezi, Haliç Üniversitesi Lisans Üstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul
Anonim, (2015b). Kompost Tebliği, 2015. Resmi Gazete. Sayı: 29286, Yayın Tarihi: 05.03.2015.
Çalışkan, Y. (2013). Organik madde içeren katı atıkların enerji üretimi amacıyla anaerobik kompostlaştırılması, Yüksek Lisans Tezi, Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü, KOCAELİ
Çerçioğlu, M. (2019). Sürdürülebilir atık yönetiminde sera atıklarının kompost olarak değerlendirilmesi. Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 33(1), 167-178.
Anonim, (2025a). Inorganic Waste Management and Recycling https://library.fiveable.me/inorganic-chemistry-ii/unit-12/inorganic-waste-management-recycling/study-guide/ntAKxBpcYhCgx80w (Son erişim tarihi: 20.07.2025)
Anonim. (2025b). Geri dönüşüm. https://uludag.edu.tr/dosyalar/atikyonetimi/geri_donusum.pdf (Son erişim tarihi: 20.07.2025)
Anonim. (2025c). Biyobozunur atık. https://envico.com.tr/biyobozunur-atik/ (Son erişim tarihi: 20.07.2025)
Anonim. (2023c). Geri dönüştürülemeyen atıklar. https://www.burkasan.com/tr/blogs/geri-donusturulemeyen-atiklar/ (Son erişim tarihi: 20.07.2025)
Anonim. (2023d). Neler geri dönüştürülemez? https://gekader.org.tr/neler-geri-donusturulemez/ (Son erişim tarihi: 20.07.2025)
Avcı, S. (2024a). Organik Atık Yönetimi ve Kompost Üretim Süreçlerinin İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, ADANA
Fercoq, A., Lamouri, S. ve Carbone, V. (2016). “Lean/Green Integration Focused on Waste Reduction Techniques” Journal of Cleaner Production, 137, 567-578.
Shakour, R. R. “Atık Yönetiminde Karar Verme Teorileri Kullanılarak Sürdürülebilirliğin Çevresel ve Ekonomik Boyutlarının Çncelenmesi”,Yüksek Lisans Tezi, Karabük Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Karabük
Batty, M., Axhausen, K. W., Giannotti, F., Pozdnoukhov, A., Bazzani, A., Wachowicz, M., Ouzounis, G., & Portugali, Y. (2012). Smart cities of the future. The European Physical Journal Special Topics, 214(1), 481-518.
Vishnu, S., Ramson, S.R.J., Senith, S., Anagnostopoulos, T., Abu-Mahfouz, A.M., Fan, Z., Srinivasan, S.; Kirubaraj, 2021. A.A. IoT-Enabled Solid Waste Management in Smart Cities. Smart Cities 4, 1004–1017.
Anonim. (2024a). İki ucu keskin kılıç: Yapay zeka çevre krizinin çözümü mü, parçası mı? https://kriterdergi.com/dosya-cevre/iki-ucu-keskin-kilic-yapay-zek-cevre-krizinin-cozumu-mu-parcasi-mi (Son erişim tarihi: 20.07.2025)
Özmen, M. (2021). Akıllı şehirlerde çöp toplama sisteminin genetik algoritma ile eniyilemesi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul
Pasandi, F. B. (2024). Creative Organic Smart Spaces and Communities: Leveraging Technology to Fight Socio-Environmental Impacts.
Zeybek, M., Yılmaz, E. N. (2019). Nesnelerin İnterneti:Risk Temelli Yaklaşım. Denetişim Dergisi, 9(19).
Anonim. (2024d). Başakşehir. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved July 23, 2025, from AKILLI ÇÖP TOPLAMA SİSTEMİ (Son erişim tarihi: 20.07.2025)
Avcı, E. (2024b). Akıllı Şehirler için Üretken Yapay Zeka Kavramsal Çerçevesi, Kent Akademisi Dergisi, 17(5):1654-1675.
Anonim. (2023b). Akıllı Atık Toplama Sistemi https://www.roltek.com.tr/blog/akilli-atik-toplama-sistemi/ (Son erişim tarihi: 20.07.2025)
Anonim. (2024c). AI takes on trash: Transforming landfills for a sustainable future. https://www.forbes.com/sites/ganeskesari/2024/09/30/ai-takes-on-trash-transforming-landfills-for-a-sustainable-future/ (Son erişim tarihi: 20.07.2025)
Fuqaha, S., Nursetiawan, N. (2025). Artificial Intelligence and IoT for Smart Waste Management: Challenges, Opportunities, and Future Directions. Journal of Future Artificial Intelligence and Technologies, 2(1), 24-46.
Anonim. (2025f). Yapay zeka atıkları azaltmak ve geri dönüşümü artırmak için nasıl kullanılabilir? https://www.bbc.com/turkce/articles/cn0k40m2ndjo (Son erişim tarihi: 20.07.2025)
Ayçiçek, E. (2024, Aralık 25). EMAYER’in Loopbot teknolojisi plastik, metal ve kağıt atıkları yüksek doğrulukla ayrıştırıyor. Ulutek Teknopark Haber https://ulutek.com.tr/ulutek-firmasi-emayerden-cevre-dostu-yapay-zeka-teknolojisi (Son erişim tarihi: 20.07.2025)
Varhan, O. (2024). Türk Savunma ve Havacılık Sanayiinde Döngüsel Ekonomi ve Ürün Yaşam Döngüsü Yönetimi: Yapay Zekâ Destekli Uygulama Örnekleri. Ege Üniversitesi Ulaştırma Yönetimi Araştırmaları Dergisi, 1(1), 35-59.
Bhambri, P., Rani, S., Dhanoa, I. S., ve Tran, T. A. (2024). 14 Environmental Impacts. AI-Driven Digital Twin and Industry 4.0: A Conceptual Framework with Applications, 221
El Hassani, A., El Mazgualdi, C., Masrour, T. (2019). Artificial Intelligence and Machine Learning to Predict and Improve Efficiency in Manufacturing Industry. https://arxiv.org/pdf/1901.02256 (Son erişim tarihi: 20.07.2025)
Bernat, K. (2023). Post-consumer plastic waste management: From collection and sortation to mechanical recycling. Energies, 16(8), 3504.
İnkaya, H. K., Haldenbilen, S., Polat, O. (2024). Akıllı çöp konteynerleri ile değişken ağ yapısına sahip çöp rotalama optimizasyonu. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 30(3), 472–482. https://dergipark.org.tr/tr/pub/pajes/issue/88220/1591282
Rahman, M. W., Islam, R., Hasan, A., Bithi, N. I., Hasan, M. M., Rahman, M. M. (2022). Intelligent waste management system using deep learning with IoT. Journal of King Saud University-Computer and Information Sciences, 34(5), 2072-2087.
Chowdhury, T. A., Sinthiya, N. J., Shanta, S. M. S. H., Hasan, M. T., Habib, M., Rahman, R. M. (2022). Object detection based management system of solid waste using artificial intelligence techniques.
Fang, B., Yu, J., Chen, Z., Osman, A. I., Farghali, M., Ihara, I., Yap, P. S. (2023). Artificial intelligence for waste management in smart cities: a review. Environmental Chemistry Letters, 21(4), 1959-1989.
