Afet İletişimi Yönetimi: Kamuoyu Bilgilendirme ve Kriz İletişimi
Özet
Afetler sonrasında kamuoyunda kaos, belirsizlik ve bilgi kirliliği ortaya çıkmakta, bu durum toplumsal düzeyde güvensizlik ve panik ortamına neden olmaktadır. Oluşan kaotik ortamın yönetiminde ise iletişim, afet yönetiminin en kritik bileşenlerinden biri olarak öne çıkmaktadır. Afet yönetiminin etkinliğinin artırılmasında, kriz iletişiminin planlı, sistematik ve çok yönlü biçimde yürütülmesi temel bir gerekliliktir. Son yıllarda teknolojik gelişmeler ve dijital iletişim araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte sosyal medya mecraları, kriz dönemlerinde bilgi paylaşımında önemli bir rol üstlenmiştir. Ancak yaşanan afet olayları incelendiğinde, kriz iletişiminin aynı düzeyde sürdürülemediği ve istikrarsız bir yapının ortaya çıktığı görülmektedir. Bu durum, kriz dönemlerinde iletişim süreçlerinin etkin şekilde kullanılamaması nedeniyle çeşitli sorunlara yol açmaktadır. Bu çalışmanın amacı, afet dönemlerinde kriz iletişimini etkileyen temel sorunları analiz etmek ve bu sorunlara yönelik çözüm önerileri geliştirmektir. Çalışma, literatür taraması ve alandaki kurumsal deneyimlerden elde edilen bulgulara dayanmaktadır. Bulgular, kamu kurumları ile kamuoyu arasında iletişim ve koordinasyon eksikliğinin bulunduğunu göstermektedir. Ayrıca medyanın yanlış ve teyitsiz bilgileri dijital ortamlarda paylaşması, kriz yönetimi süreçlerini olumsuz etkilemektedir. Paylaşılan içeriklerde özel hayatın gizliliğine yönelik ihlallerin artması da kriz iletişimi açısından önemli bir etik risk oluşturmuştur. Kamu kurumlarının dezenformasyon niteliğindeki haberleri engelleme ve bilgi akışını yönetme konularında yetersiz kalması, kriz iletişiminin güvenilirliğini zayıflatmaktadır. Sonuç olarak, afet dönemlerinde iletişim süreçlerinin etkinliğini artırmak amacıyla yapısal ve teknik düzenlemelere ihtiyaç vardır. Sosyal medyada teyitsiz haberlerin yayılımını önleyecek filtreleme sistemlerinin kurulması, kamu kurumları ile paydaşlar arasındaki iletişimin güçlendirilmesi ve kamu kurumlarının sosyal medya mecralarını afet dönemlerinde aktif biçimde kullanması gerekmektedir. Kamuoyuna yönelik çift yönlü iletişim mekanizmalarının oluşturulması ve kriz iletişimi konusunda medya temsilcileri ile ilgili kurumlara hizmet içi eğitimlerin verilmesi de afet yönetiminin başarısı açısından önem arz etmektedir.
Referanslar
Acar, G., & Kavuran, T. (2025). Bir medya pratiği olarak afet haberciliği. Uluslararası İletişim ve Sanat Dergisi 5(15), 156-176.
Akbar, S., Ekasari, S., & Asyari, F. (2025). Crisis communication effectiveness in disaster management: Case studies and lessons. International Journal Of Humanities, Social Sciences And Business (INJOSS), 4(2), 251-263.
Akcan, B., Merdin, M., & Erdoğan, M. G. (2023). Afet İletişimi, Politik Tüketim ve Sosyal Medya: 6 Şubat Kahramanmaraş Örneği. Yeni Medya, 14, 266-283. https://doi.org/10.55609/yenımedya.1269516.
Akdağ, M., & Taşdemir, E. (2013). Krizden Çıkmanın Yolları: Etkin Bir Kriz İletişimi. Journal of Selcuk Communication, 4(2), 141-157. https://doi.org/10.18094/SI.24578.
Akın, M. H. (2021). Sağlık Turizmi Alan yazının Bibliyometrik Analizi (2015-2020). Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(3), 2026-2036. https://doi.org/10.33206/MJSS.882655.
Akkoyun, T. (2023). Afet realitesi kapsamında iletişim faktörü. İzmir Katip Çelebi University Faculty of Health Science Journal, 8(2), 845-849.
Alexander, D. E. (2014). Social Media in Disaster Risk Reduction and Crisis Management. Science and Engineering Ethics, 20(3), 717-733.
https://doi.org/10.1007/S11948-013-9502-Z/Metrıcs.
Arandas, M. F., & Ling, L. Y. (2020). Indonesian Crisis Communication Response after Deliberate Forest Fires and Transboundary Haze. https://papers.ssrn.com/abstract=3817576.
Bozkurt, Y., & Demir, T. (2023). Afet yönetiminde iletişim ve medya üzerine bir değerlendirme: kahramanmaraş merkezli depremler. Dumlupınar Üniversitesi İİBF Dergisi, 11, 22-32. https://doi.org/10.58627/DPUIIBF.1288685.
Boztepe Taşkıran, H., & Ağca, M. E. (2023). Kamusal halkla ilişkiler perspektifinden afet iletişimi ve sosyal medya kullanımı: orman yangınları üzerine bir inceleme. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi, 11, 1-25. https://doi.org/10.56676/KIAD.1251910.
Budak, E., & Baloğlu, E. (2025). Medya çevre afetlerini nasıl işliyor: orman yangınları üzerine bir inceleme. Kronotop Journal of Communication, 2(1), 1-22. https://dergipark.org.tr/en/pub/kronotop/issue/89979/1595856.
Çağatay, H. H. E. (2024). Afet iletişimi ve afet iletişiminde medyanın rolü. Bitlis Eren Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(2), 61-72.
Çar, E., & Akyol, A. (2024). Orman yangınları yönetimi ve organizasyonu için bir model önerisi. JENAS Journal of Environmental and Natural Studies, 6(3 (In Honour of Nesrin Algan)), 176-192. https://doi.org/10.53472/JENAS.1546034
Demirel, S. (2023). Ulusal haber ajansları üzerinden orman yangını haberlerinin risk iletişimi bağlamında değerlendirilmesi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(1), 873-896. https://doi.org/10.48146/ODUSOBIAD.1177187.
Ekmekçi, Z. (2025). Afetlerde kriz iletişimi ve sosyal medyanın rolü: acil durum yönetimi öğrencilerinin metaforik değerlendirmeleri. Kent Akademisi, 18(5), 3187-3207. https://doi.org/10.35674/KENT.1604678
Emiroğlu Bayir, A., & Koçyiğit, N. (2022). 2014’ten günümüze risk yönetim politikaları ve 2021 temmuz ve ağustos ayı orman yangınlarının sosyal medyada yansımalarının risk yönetimi açısından değerlendirilmesi. Afet ve Risk Dergisi, 5(1), 46-60. https://doi.org/10.35341/AFET.999400.
Genç, F. N. (2013). Kriz iletişimi: marmara depremi örneği. Journal of Selcuk Communication, 5(3), 161-175. https://doi.org/10.18094/SI.14572
Göktepe, A. O. (2024). Doğal afetler ve iletişim kavramları üzerine bir araştırma. Biga İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 49-58. https://dergipark.org.tr/en/pub/biibfd/issue/84968/1486939.
Gül, B. (2024). Afet yönetiminde kriz iletişiminin önemi üzerine bir değerlendirme. Bozok İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 1(1), 1-15. https://dergipark.org.tr/en/pub/bozokiibfdergi/issue/87805/1534444
Güngöroğlu, C., Özkara, Z. U., & Tutmaz, V. (2024). Türkiye’de orman yangın yönetimi: sorunlar ve çözüm önerileri. Memleket Siyaset Yönetim, 19(43), 517-570. https://doi.org/10.56524/Msydergı.1565981
Koçyiğit, A. (2023). Olağanüstü hallerde sosyal medyada dezenformasyonla mücadele ve kriz iletişimi: kahramanmaraş depremi üzerine bir analiz. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi, 10, 68-86. https://doi.org/10.56676/KIAD.1264562
Kolukırık, S., Arslan, D. A., & Yılmaz, F. G. G. (2022). Orman yangınlarının toplumsal etkileri ve görünümü: medya paylaşımlarında 2021 büyük antalya-manavgat yangını. Afet ve Risk Dergisi, 5(2), 560-580. https://doi.org/10.35341/AFET.1086418.
Koluman, H., Özşirin, S., & Aslan, P. (2024). Kriz anlarında kitle iletişim araçları: afet dönemlerinde televizyon yayıncılığı üzerine bir araştırma. Journal of Erciyes Communication, 11(1), 205-225. https://doi.org/10.17680/ERCIYESILETISIM.1349361.
Mavi, E. E. (2020). Afet kriz yönetiminde medya: 30 ekim 2020 izmir depremi. Karadeniz Teknik Üniversitesi İletişim Araştırmaları Dergisi, 10(2), 31-53. https://dergipark.org.tr/en/pub/e-kiad/issue/59330/828417
Mızrak, S. (2024). Public’s social media use during the Kahramanmaraş earthquakes on 6 february 2023. International Journal of Disaster Risk Reduction, 108, 104541. https://doi.org/10.1016/J.IJDRR.2024.104541
Ogie, R. I., James, S., Moore, A., Dilworth, T., Amirghasemi, M., & Whittaker, J. (2022). Social media use in disaster recovery: A systematic literature review. International Journal of Disaster Risk Reduction, 70, 102783. https://doi.org/10.1016/J.IJDRR.2022.102783.
Rodríguez-Teijeiro, A., & Román-Masedo, L. (2023). The role of media in risk management processes—analysis of the news coverage of the forest fires in spain. Social Sciences 2023, Vol. 12, Page 688, 12(12), 688. https://doi.org/10.3390/SOCSCI12120688.
Savaç, N., & Genç, F. N. (2024). Afetlerde koordinasyon: 2021 antalya manavgat orman yangını örneği. Strategic Public Management Journal, 10(17), 61-83. https://doi.org/10.25069/SPMJ.1433827.
Soydan, E., & Alpaslan, N. (2014). Medyanin doğal afetlerdeki işlevi. dergipark.org.tr, 53-64. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/161934.
Şahi̇n, D., & Zengi̇n Demi̇rbi̇lek, E. (2023). Doğal afet ve kriz yönetiminde sosyal medyanın etkisi: kahramanmaraş merkezli deprem felaketi üzerine bir inceleme. The Journal of Selcuk University Social Sciences Institute, 51, 322-333. https://doi.org/10.52642/SUSBED.1289335.
Utz, S., Schultz, F., & Glocka, S. (2013). Crisis communication online: how medium, crisis type and emotions affected public reactions in the fukushima daiichi nuclear disaster. Public Relations Review, 39(1), 40-46. https://doi.org/10.1016/J.PUBREV.2012.09.010.
Yaman, M., & Çakır, E. (2018). Dijitalleşen dünyada akıllı afet ve acil durum uygulamaları. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(2), 1124-1138. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/470797.
Yazar, F. (2023). 2021 yılında akdeniz ve ege bölgesinde gerçekleşen orman yangınlarının afet kriz iletişimi yönetimi bağlamında incelenmesi. The Journal of Selcuk University Social Sciences Institute, 50, 251-272. https://doi.org/10.52642/Susbed.1225271.
Yazıcı, S., & Zincir, O. (2014). Kriz yönetimi ve afetlerde sosyal medya kullanımı. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 49. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iusiyasal/issue/631/6428.
Yıldırım, A. (2023). Afetlerde dijital iletişim ve acil çağrı uygulamalarının kullanılabilirliği üzerine bir inceleme: AFAD acil çağrı. TRT Akademi, 8(18), 552-573. https://doi.org/10.37679/TRTA.1273910
Yıldırım, A. (2024). Afet yönetiminde kriz iletişimi: afet ve acil durum yönetim başkanlığı (AFAD) tarafından 2023 Kahramanmaraş depremlerinde yayınlanan basın bültenlerinin analizi. İstanbul Aydın Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(1), 1-23. https://doi.org/10.17932/ıau.ıausbd.2021.021/iausbd_v16i1001.
