Orman Yangınlarında Saha Personeli Yönetimi: İş Sağlığı Güvenliği ve Acil Yardım
Özet
Orman yangınları, büyük can ve mal kaybına yol açabilen felaketlerdir ve bu tür olayların yönetiminde saha personelinin etkin bir şekilde yönetilmesi kritik öneme sahiptir. Orman yangınlarında saha personeli yönetimi; iş sağlığı ve güvenliği ile acil yardım süreçlerini kapsamlı bir şekilde ele alan bir süreçtir. Orman yangını müdahale ekiplerinin iş sağlığı ve güvenliği, hem yangına karşı koruma hem de personelin güvenliğini sağlamak açısından çok önemlidir. Saha personelinin alanda, iş sağlığı ve güvenliği açısından karşılaşabileceği pek çok zorluk vardır. Bunlar; fiziksel, psikososyal, ergonomik, biyolojik ve kimyasal tehlike ve risk faktörleri olarak gruplandırılabilir. Personelin yangın ortamındaki zorluklara karşı korunmaları sağlanmalıdır. Bu sebeple, personelin uygun kişisel koruyucu ekipmanlarla donatılması, yeterli eğitim alması ve sağlık kontrollerinin yapılması gerekir. Ayrıca, her bir personelin sağlık durumu ve fiziksel yeterliliği, yangına müdahale öncesinde değerlendirilmesi gereken hususlardandır. Acil yardım, yangın müdahale sürecinin en kritik unsurlarından biridir. Yangın sırasında yaralanma, zehirlenme veya sağlık problemleri yaşanabilir. Bu tür durumlar için her ekipte ilk yardım destek elemanları bulundurulmalı ve tüm personel acil durum protokollerine dair eğitim almalıdır. Ayrıca, yangın bölgelerinde sağlık hizmetlerinin hızlı bir şekilde ulaştırılabilmesi için sahada acil tıbbi yardım ekiplerinin hazır bulundurulması gerekmektedir. Sonuç olarak, orman yangınlarında saha personeli yönetimi, yalnızca etkin yangın müdahalesi değil, beraberinde iş sağlığı ve güvenliği ile acil yardım önlemlerinin de titizlikle uygulanmasını gerektirir. Bu bütünsel yaklaşım, personelin güvenliğini ve yangınla mücadeledeki başarıyı arttırıp hem de bölgedeki halkın güvenliği artıracaktır. Ayrıca, yapılan iyileştirmelerle yangınla mücadelede daha etkili ve verimli bir sonuç elde edilebilir. Elde edilen veriler, ilerideki yangın yönetimi ve personel eğitimi süreçlerinde de katkı sağlayıp bu da tüm afet yönetimi sistemine uzun vadeli fayda sağlayabilir.
Referanslar
Adın, S. (2024). Afetlerde muhtarların hazır bulunuşluklarının çalışmalarına etkisinin değerlendirilmesi: 6 Şubat 2023 depremleri (İstanbul ili örneği) [Yüksek lisans tezi, Bezmialem Vakıf Üniversitesi].
Adıyaman, N. (2022). Afet ve olağan dışı durumlarda acil sağlık hizmetleri (112 ve UMKE) sunumuna engel olabilecek zorlu koşullara uyum sağlama [Yüksek lisans tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi].
Akpınar, N. B., & Ceran, M. (2020). Afetlerle ilgili güncel yaklaşımlar ve afet hemşiresinin rol ve sorumlulukları. Paramedik ve Acil Sağlık Hizmetleri Dergisi, 1(1), 28–40.
Aksoy, B. (2022). Afet ve acil durumlarda görev alan personelde öz yeterlilik ve tükenmişliğin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Aksaray Üniversitesi].
Antmen, B. (2013). İnşaat sektöründe iş sağlığı ve güvenliği bağlamında şantiye şeflerinin görev ve sorumlulukları [Yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü].
Ayvazoğlu, G., Şekerci, Y. G., & Çekiç, M. (2023). Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi birimi personellerinin afetlere hazırlık algılarının belirlenmesi. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(3), 361–374. https://doi.org/10.51123/jgehes.2023.99
Azad, M. A. K., Uddin, M. S., Zaman, S., & Ashraf, M. A. (2019). Community-based disaster management and its salient features: A policy approach to people-centred risk reduction in Bangladesh. Asia-Pacific Journal of Rural Development, 29(2), 135–160. https://doi.org/10.1177/1018529120963563
Baybora, D. (2016). İş sağlığı ve güvenliğine genel bakış (3. baskı). Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları.
Bıçakçı, N., & Nevruz, M. (2021). Afetlerde sahra hastaneleri. Emergency Aid and Disaster Science, 1(1), 17–21.
Bilginoğlu, E. (2024). Afet yönetiminde liderliğin stratejik rolü. Memleket Siyaset Yönetim, 19(43), 599–636. https://doi.org/10.56524/msydergi.1541498
Coşgun, U., & Yıldız, D. (2022). Ormancılıkta iş sağlığı ve güvenliğinin yeri ve önemi. In A. Bolat & V. Çavuş (Eds.), Ziraat & orman, su ürünlerinde araştırma ve değerlendirmeler (Bölüm 8, ss. 133–157). Gece Kitaplığı.
Çelebi, İ. (2014). Kayseri 112 acil sağlık hizmetlerinde görev yapan sağlık personelinin deprem bilgi düzeyi, depreme hazırlık durumu ve etkileyen etmenler [Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi].
Çiçek, Ö., & Öçal, M. (2016). Dünyada ve Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliğinin tarihsel gelişimi. HAK-İŞ Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 5(5), 106-129.
ÇSGB, (2025). Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı “İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü Başkanlığı (İSGÜM) Tarihçesi. 15.10.2025 tarihinde https://www.csgb.gov.tr/isgum/baskanlik/tarihce/ adresinden erişildi.
Dalkılıç, S. (2023). Afet sonrası sağlık hizmetleri organizasyonu. In Sağlık & Bilim 2023: Sağlık ve Hemşirelikte Yönetim (p. 91).
Doğruluk, M., Doğan, A., Kalkan, N., & Korkmaz, M. (2018). Nükleer tehlikeler ve afet yönetimi: Türkiye’de durum değerlendirmesi. Afet ve Risk Dergisi, 1(2), 137–153. https://doi.org/10.35341/afet.440219
Engür, O. (2011). Sürdürülebilir odun üretim teknikleri ve iş güvenliği (s. 52-89). Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü.
Erdaş, O., Acar, H.H., 1995., Doğu Karadeniz Bölgesi Orman İşçilerinde İşçi Sağlığı, Beşinci Ergonomi Kongresi, MPM Yayın No: 570, 312-320.
Erdem, K. F. (2024). Afet ve acil durumlarda gönüllü katılımcıların görüşlerinin incelenmesi: Karaman örneği [Yüksek lisans tezi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi].
Ertürk, E. M. (2009). Gönüllü sağlık örgütlerinde çatışma ve çatışma yönetimi: Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi’ne yönelik bir uygulama [Doktora tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi].
Gençler, A. (2007). İşçi sağlığı ve iş güvenliğine ilişkin uygulamaların tarihi gelişimi. İş Sağlığı ve Güvenliği Dergisi, 35, 16-29.
Gönen, Ö. F. (2023). Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi’nin (UMKE) afet ve acil durumlarda özel gereksinimli bireylere müdahale sürecinin belirlenmesi [Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi].
Günaydın, M., Tatlı, Ö., & Genç, E. E. (2017). Arama kurtarma örgütleri ve UMKE. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 3(1), 56–63. 10.21324/dacd.267345
Günpay, O. G. (2020). Bütünleşik afet yönetiminde gönüllü çalışmalar ve güvenlik [Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi].
ILO, (2025a). 20.09.2025 tarihinde https://libguides.ilo.org/occupational-safety-and-health-en#:~:text=Occupational%20safety%20and%20health%20is,of%20working%20conditions%20and%20environment adresinden erişildi.
ILO, (2025b). Safety and health in forestry work (Rev. ed.). ISBN 9789220417119.
Işık, Ö., Aydınlıoğlu, H. M., Koç, S., Gündoğdu, O., Korkmaz, G., & Ay, A. (2012). Afet yönetimi ve afet odaklı sağlık hizmetleri. Okmeydanı Tıp Dergisi, 28(2), 82–123. 10.5222/otd.supp2.2012.082
İSGGM, (2025). Orman Yangını ile Mücadelede Temel Sağlık ve Güvenlik Tedbirleri, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Yayını. 24.10.2025 tarihinde https://www.csgb.gov.tr/isggm/yayinlar-ve-afisler/ adresinden erişildi.
İSGK, (2012). 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu. 09.09.2025 tarihinde https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/06/20120630-1.htm adresinden erişildi.
Kadıoğlu, M. (2008). Modern, bütünleşik afet yönetiminin temel ilkeleri. In M. Kadıoğlu & E. Özdamar (Eds.), Afet zararlarını azaltmanın temel ilkeleri (pp. 1–15). Ankara: JICA Türkiye Ofisi Yayınları.
Karaman, Z. T. (2017). Afet yönetimine giriş ve Türkiye’de örgütlenme. In Z. T. Karaman & A. Altay (Eds.), Bütünleşik afet yönetimi (pp. 1–39). İzmir: Birleşik Matbaacılık.
Karçin, M. Ş. (2024). Türkiye’nin afet yönetiminde UMKE’nin rolü. Bitlis Eren Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(2), 104–125.
Kasnak, E. (2024). Kriz yönetimi ve esneklik: Pandemi sonrası yeni yönetim yaklaşımları. Güncel Yönetim Uygulamaları, 105, 1–18, https://doi.org/10.58830/ozgur.pub554.c2479
Kaya, E. (2020). Medikal kurtarma ekibi üyelerinin acil durum/afetlere yönelik bireysel hazırlıkları ve afet sonrası iş sürekliliği değerlendirmesi: İstanbul Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi örneği [Yüksek lisans tezi, Bezmialem Vakıf Üniversitesi].
Kaynak, R., & Erel, M. (2016). Türkiye’de faaliyet gösteren insani yardım örgütlerinin kurumsal yetenek, afet odaklılık ve afet yönetim performansı üzerine bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 7(15), 1–19.
Keskin, M., & Kaya, D. Ö. (2023). Afetlerle tetiklenen belirsizlik ve stres sürecinin nöroanatomisi ve kontrolü. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 741–747.
Kovancı, Y. A. (2024). Afet ve kırılgan gruplar. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(1), 13–30, https://doi.org/10.53586/susbid.1474653
Kuday, A. D. (2023). Afetlerde tıbbi etik: Ne kadar uygulanabilir?. Emergency Aid and Disaster Science, 3(2), 42–48.
Menemencioğlu, K. (2012). Tarım ve orman işçiliğinde çalışma yeri koşulları ve karşılaşılan sorunlar. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, 5(2), 72-76.
Mwambere, M. J. (2025). Afet müdahalesinde kurumlar arası iş birliğinin sosyolojik analizi: Tanzanya'nın afet yönetimi üzerine teorik bir araştırma [Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi].
Öcal, A., & Yüce, S. (2024). Afet yönetiminde büyükşehir belediyeleri bünyesinde bulunan itfaiye daire başkanlıklarının rolü: Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi üzerine bir araştırma. Turkish Studies – Economics, Finance, Politics, 19(3). https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.73067
Poschen, P. (1993). Forestry, a safe and healthy profession. Unasylva, 44(1), 172.
Resmi Gazete (2013). Çalışanların titreşimle ilgili risklerden korunmalarına dair yönetmelik. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/08/20130822-2.htm
Resmi Gazete (2013). İşyeri hekimi ve diğer sağlık personelinin görev, yetki, sorumluluk ve eğitimleri hakkında yönetmelik. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/07/20130720-10.htm
Rom, W. N. (Ed.). (1983). The discipline of environmental and occupational medicine. In Environmental and occupational medicine (pp. 3–6). Little, Brown & Co Inc.
Rosen, G. (1993). A history of public health (s. 71). Johns Hopkins University Press.
Salajegheh, D., & Pirmoradi, N. (2013). Community-based disaster risk management (CBDRM) and providing a model for Iran. International Journal of Engineering Research and Development, 7(9), 60–69.
Sayın, S., Güney, C. O. ve Sarı, A. (2014). Orman yangınlarında iş sağlığı ve güvenliği. SDÜ Orman Fakültesi Dergisi, 15: 168-175, https://doi.org/10.18182/tjf.28370
SGKİY, 2025. Sosyal Güvenlik Kurumu İstatistik Yıllıkları. 01.11.2025 tarihinde https://www.sgk.gov.tr/Istatistik/Yillik/fcd5e59b-6af9-4d90-a451-ee7500eb1cb4 adresinden erişildi.
Soncu, S. (2016). Ormancılıkta ağacın kesilmesi, devrilmesi ve boylanması süreçlerindeki tehlikelerin belirlenmesi ve saha uygulaması (İş sağlığı ve güvenliği uzmanlık tezi). Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Yayını. https://www.csgb.gov.tr/isggm/yayinlar-ve-afisler/ (erişim tarihi: 24 Ekim 2025).
Şahin, M. E., & Topaloğlu, İ. (2021). Endüstri 4.0’ın iş sağlığı ve güvenliğine katkıları ve hata türü ve etkileri analizi (FMEA) risk değerlendirme metoduyla ambulansta bir inceleme. Takvim-i Vekayi, 9(2), 66–94.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi (2012). İş sağlığı ve güvenliği risk değerlendirmesi yönetmeliği. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=16925&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi (2013). İşyerlerinde acil durumlar hakkında yönetmelik. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18493&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi (2015). İlk yardım yönetmeliği. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=20992&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi (2012). İş sağlığı ve güvenliğine ilişkin işyeri tehlike sınıfları tebliği. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=16909&MevzuatTur=9&MevzuatTertip=5
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi (2013). Çalışanların gürültü ile ilgili risklerden korunmalarına dair yönetmelik. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18647&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
Tarım Orman-İş Sendikası Yayını (2025) Orman Yangınlarıyla Mücadele Raporu.. 01.11.2025 tarihinde https://www.tarimorman-is.org/dosyalar/files/tarimormanissendikasi%28ormanyanginlariylemucadeleraoru2025%29.pdf adresinden erişildi.
TOD, 2025. Türkiye Ormancılar Derneği Yangın İstatistikleri. 01.10.2025 tarihinde https://www.ormancilardernegi.org/Yangin adresinden erişildi.
Toker, H. (2016). Doğal afetler, iletişim ve medya. In Z. T. Karaman & A. Altay (Eds.), Bütünleşik afet yönetimi (pp. 249–278). İzmir: Birleşik Matbaacılık.
Tunay, M., Emir, T., 2015.Ormancılık üretim işlerinde iş sağlığı vegüvenliğinin yasal çerçevede değerlendirilmesi.Turkish Journal of Forestry, 16(2): 195-202.DOI: 10.18182/tjf.23774.
Tuysuz, M. (2024). Doğal afetlerde insan kaynakları yönetimi işlevleri. Marmara Sosyal Araştırmalar Dergisi, (22), 41–58, https://doi.org/10.58793/marusad.1557312
Uzunali, S., & Yıldızlar, H. Y. (2023). Afetler ve acil durumlar odağında Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi ile ilgili videoların analizi üzerine bir değerlendirme. Paramedik ve Acil Sağlık Hizmetleri Dergisi, 4(2), 38–45, https://doi.org/10.54862/pashid.1212642
Ün, L. (2023). Türkiye’de merkez teşkilatın koordinasyon merkezleri. Ankara: Nobel Bilimsel Eserler.
Ünal, Y., Işık, E., Şahin, S., & Yeşil, S. T. (2017). Sağlık afet çalışanlarının depremlere ilişkin bireysel hazırlık düzeylerinin değerlendirilmesi: Ulusal Medikal Kurtarma Ekipleri (UMKE) Derneği örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 31(2), 71–80.
Van Niekerk, D., Nemakonde, L. D., Kruger, L., & Forbes-Genade, K. (2017). Community-based disaster risk management. In H. Rodríguez, W. Donner, & J. E. Trainor (Eds.), Handbook of disaster research (pp. 411–429). Cham: Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-319-63254-4_21
Yıldırım, M. (1989). Ormancılık iş bilgisi (ss. 35–96). İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Yayınları.
Yıldırım, M. (2025). Afet koordinasyonu kapsamında 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerde Hatay ve Osmaniye illerinde görev alan Aksaray UMKE personellerinin deneyimleri [Yüksek lisans tezi, Aksaray Üniversitesi].
