Orman Yangınlarında Bütünleşik Müdahale Yönetimi: Kurumlar Arası Koordinasyon ve Komuta Kontrol
Özet
Orman yangınları, günümüzde yalnızca doğal ekosistemlerin parçası olarak ele alınan çevresel süreçler olmaktan çıkarak; toplumsal güvenlik, ekonomik devamlılık, kırsal yerleşim dinamikleri ve kamusal yönetişim yapıları üzerinde doğrudan etkileri olan karmaşık afetlere dönüşmüştür. İklim değişikliğinin hızlanmasıyla birlikte sıcaklık ortalamalarının artması, kurak dönemlerin uzaması ve arazi kullanımı baskılarının yoğunlaşması, yangınların hem görülme sıklığını hem de etkilediği alan büyüklüğünü belirgin şekilde artırmaktadır. Türkiye’nin 2025 yılında karşı karşıya kaldığı geniş ölçekli orman yangınları, bu dönüşümün pratikteki sonuçlarını açık biçimde ortaya koymuştur. Aynı dönemde farklı sahalarda eş zamanlı müdahale gerektiren olaylar, çok aktörlü bir müdahale kapasitesinin ne kadar kritik olduğunu göstermiş; özellikle Orman Genel Müdürlüğü, Afet ve Acil Durum Yönetim Başkanlığı (AFAD), yerel yönetimler, güvenlik birimleri ve gönüllü yapılanmalar arasındaki koordinasyonun sahadaki müdahale etkinliğini doğrudan belirlediği görülmüştür. Bu çalışma, Türkiye’de orman yangınlarına yönelik müdahale sistemini bütünleşik müdahale yönetimi perspektifinden ele almaktadır. Araştırma kapsamında mevzuat, resmî belgeler, kurum içi dokümanlar ve akademik literatür incelenmiş; 2025 yılı yangınları vaka analizi yaklaşımı çerçevesinde değerlendirilmiştir. Kullanılan yöntem, sahada eş zamanlı rol alan kurumların ilişkilerini, karar alma süreçlerini ve operasyonel uygulamaların pratiğe nasıl yansıdığını anlamayı mümkün kılmıştır. Bulgular, Türkiye’nin müdahale kapasitesinin mobilizasyon, personel esnekliği ve saha operasyon yetenekleri açısından güçlü olduğunu, ancak iletişim bütünlüğü, operasyonel yetki paylaşımı, ortak komuta dili ve sahaya yansıyan karar süreçlerinde önemli gelişim alanları bulunduğunu göstermektedir. Bu çerçevede çalışma, Olay Komuta Sistemi literatürü ile mevcut ulusal uygulamaları karşılaştırarak, müdahale süreçlerinin daha şeffaf, kurumsallaşmış ve birlikte çalışabilir bir yapıya kavuşturulması yönünde öneriler sunmaktadır. Sonuç olarak, orman yangınlarıyla mücadelede başarının yalnızca teknik kapasiteye değil, kurumlar arası ortak hedef, kesintisiz bilgi paylaşımı ve eşgüdümlü karar alma süreçlerinin sürdürülebilirliğine bağlı olduğu görülmektedir. Bu nedenle bütünleşik müdahale anlayışı, yalnızca müdahale sırasında değil; hazırlık, planlama ve risk azaltma süreçlerinin tüm aşamalarında stratejik bir yaklaşım olarak benimsenmelidir.
Referanslar
AFAD. (2022). Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP) Uygulama Esasları. AFAD Yayınları.
Alexander, D. (2002). Principles of emergency planning and management. Oxford University Press.
Boin, A., & ’t Hart, P. (2010). Organising for effective emergency management: Lessons from research. Australian Journal of Public Administration, 69(4), 357–371. https://doi.org/10.1111/j.1467-8500.2010.00694.x
Bigley, G. A., & Roberts, K. H. (2001). The incident command system: High-reliability organizing for complex and volatile task environments. Academy of Management Journal, 44(6), 1281–1299. https://doi.org/10.2307/3069401
Bowman, D. M. J. S., Kolden, C. A., Abatzoglou, J. T., et al. (2020). Vegetation fires in the Anthropocene. Nature Reviews Earth & Environment, 1, 500–515. https://doi.org/10.1038/s43017-020-0085-3
Calkin, D. E., Cohen, J. D., Finney, M. A., & Thompson, M. P. (2014). How risk management can prevent future wildfire disasters in the wildland–urban interface. Proceedings of the National Academy of Sciences, 111(2), 746–751. https://doi.org/10.1073/pnas.1315088111
Christensen, T., Lægreid, P., & Rykkja, L. H. (2016). Organizing for crisis management: Building governance capacity and legitimacy. Public Administration Review, 76(6), 887–897. https://doi.org/10.1111/puar.12558
Comfort, L. K. (2007). Crisis management in hindsight: Cognition, communication, coordination, and control. Public Administration Review, 67(S1), 189–197. https://doi.org/10.1111/j.1540-6210.2007.00827.x
Endsley, M. R. (1995). Toward a theory of situation awareness in dynamic systems. Human Factors, 37(1), 32–64. https://doi.org/10.1518/001872095779049543
Fernandes, P. (2013). Fire-smart management of forest landscapes in the Mediterranean basin under global change. Forest Ecology and Management, 294, 1–7. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2012.10.014
Finney, M. (2021). Principles and practices of wildland fire behavior. USDA Forest Service.
Gill, A. M. (2005). Landscape fires as social disasters: An overview of ‘the bushfire problem’. Environmental Hazards, 6(2), 65–80. https://doi.org/10.1016/j.hazards.2005.10.005
Haddow, G., Bullock, J., & Coppola, D. (2017). Homeland security: The essentials. Butterworth-Heinemann.
Jensen, J., & Thompson, S. (2016). The Incident Command System: A literature review. Disasters, 40(1), 158–182. https://doi.org/10.1111/disa.12135
Jensen, J., & Waugh, W. L., Jr. (2014). The United States’ experience with the incident command system. Journal of Contingencies and Crisis Management, 22(1), 5–17. https://doi.org/10.1111/1468-5973.12034
Kapucu, N. (2006). Interagency communication networks during emergencies: Boundary spanners in multiagency coordination. The American Review of Public Administration, 36(2), 207–225. https://doi.org/10.1177/0275074005280605
Kapucu, N. (2008). Collaborative emergency management: Better community organising, better public preparedness and response. Disasters, 32(2), 239–262. https://doi.org/10.1111/j.1467-7717.2008.01037.x
Moritz, M. A., Batllori, E., Bradstock, R., et al. (2014). Learning to coexist with wildfire. Nature, 515, 58–66. https://doi.org/10.1038/nature13946
San-Miguel-Ayanz, J., et al. (2022). Forest Fires in Europe, Middle East and North Africa 2021. Publications Office of the European Union. https://data.europa.eu/doi/10.2760/34094
Steelman, T. (2016). U.S. wildfire governance as social–ecological problem. Ecology and Society, 21(4). http://www.jstor.org/stable/26270036
Tierney, K. (2014). The social roots of risk: Producing disasters, promoting resilience. Stanford University Press.
Tolunay, P. D., Kurdoğlu, D. D., Günşen, D. H., Şahin, D. A., Soysal, Y., Koçak, S., & Avşaroğlu, M. M. (2025). Orman yangınlarıyla mücadele raporu. Tarım Orman İş Sendikası.
Waugh, W. L., & Streib, G. (2006). Collaboration and leadership for effective emergency management. Public Administration Review, 66(S1), 131–140. https://doi.org/10.1111/j.1540-6210.2006.00673.x
Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). SAGE Publications.
