Değişen Orman Yangını Riski: İklim Değişikliği Etkileri ve Uyum Politikaları
Özet
Küresel ölçekte artan sıcaklık, azalan yağış, uzun süren kuraklık ve aşırı hava olayları, orman yangınlarının sıklığını ve şiddetini önemli ölçüde artırmaktadır. Akdeniz Havzası’nda yer alan Türkiye, iklim değişikliğine karşı en duyarlı bölgelerden biri olup, 2021–2024 döneminde tarihinin en yıkıcı orman yangınlarıyla karşı karşıya kalmıştır. Orman yangını riski; tehdit (hazard), maruz kalma (exposure) ve kırılganlık (vulnerability) bileşenleriyle analiz edilmiştir. Sıcaklık artışı, nem dengesinin bozulması, yağış rejimindeki düzensizlikler ve kuraklık gibi durumlar yangınların oluşum ve yayılım dinamiklerini dönüştürmektedir. Ayrıca rüzgâr, yıldırım ve sıcak hava dalgaları gibi aşırı meteorolojik olayların artışı yangın tehlikesini karmaşıklaştırmaktadır. Türkiye’de orman yangınlarının %80’inden fazlasının insan kaynaklı olduğu gerçeği, iklim değişikliğinin etkileri ve sosyoekonomik kırılganlıkların etkileşimi ile yangın riskini yükseltmektedir. Bölümde, mevcut politikalar incelenmiş; proaktif ve reaktif politikaların bütüncül bir uyum stratejisi çerçevesinde ele alınması gerektiği vurgulanmıştır. Erken uyarı sistemleri, gönüllü katılımları, uzaktan algılama teknolojileri ve iklim değişikliği uyum politikalarının entegrasyonu, sürdürülebilir orman yönetiminin temel araçları arasında yer almaktadır. Ayrıca, yerel yönetimlerin kapasite geliştirme çalışmaları ve risk haritalarının güncellenmesi, politika uygulamalarının etkinliğini artıran önemli tamamlayıcı unsurlar olarak öne çıkmaktadır. Sonuç olarak, Türkiye’nin orman yangınlarıyla mücadelesinde afet risk azaltma ve iklim uyum politikalarının bütünleştirilmesi, ekosistem ve orman dayanıklılığını güçlendirmenin en etkili yollarından biri olarak değerlendirilmektedir.
Referanslar
Abatzoglou, J. T., & Williams, A. P. (2016). Impact of anthropogenic climate change on wildfire across western US forests. Proceedings of the National Academy of Sciences, 113(42), 11770–11775. https://doi.org/10.1073/pnas.1607171113
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı [AFAD]. (T.y.). Ulusal orman yangınları müdahale planı. 29 Ekim 2025 tarihinde https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Planlar/Ulusal-Orman-YanginlariMu%CC%88dahale-Plani.pdf adresinden erişildi.
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2014). Türkiye afet müdahale planı (TAMP). 23 Ekim 2025 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/01/20140103-12.htm adresinden erişildi.
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2022). Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP). 13 Ekim 2025 tarihinde https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Planlar/TAMP.pdf adresinden erişildi.
AFAD. (2021). Türkiye afet risk azaltma planı (TARAP). AFAD Yayınları. 21 Ekim 2025 tarihinde https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Planlar/28032022TARAP-kitap_V6.pdf adresinden erişildi.
Allen, C. D., Macalady, A. K., Chenchouni, H., Bachelet, D., McDowell, N., Vennetier, M., ... & Cobb, N. (2010). A global overview of drought and heat-induced tree mortality reveals emerging climate change risks for forests. Forest Ecology and Management, 259(4), 660–684. https://doi.org/10.1016/j.foreco.2009.09.001
Arslan, H., Baltaci, H., Demir, G. ve Ozcan, HK (2024). Türkiye'deki orman yangınlarıyla ilişkili uzaysal-zamansal değişimler ve arka plan atmosferik faktörler. Çevresel İzleme ve Değerlendirme, 196 (10), 891. https://doi.org/10.1007/s10661-024-13027-w
Barbaros, F., ve Yüksel, A., (2023). İklim değişikliğinin akdeniz bölgesinde tarımsal biyoçeşitlilik ve gıda güvenliği üzerindeki yansımaları. Efil Journal of Economic Research, 6(1) 87-113.
Bek, N. ve Akyol, İ. (2022). Orman yangınlarıyla mücadelede yerel yönetişim: Çanakkale örneği.
Birkmann, J. (Edt.). (2013). Measuring vulnerability to natural hazards: Towards disaster resilient societies (2nd ed.). Bonn: United Nations University Press.
Bowman, DM, Kolden, CA, Abatzoglou, JT, Johnston, FH, van der Werf, GR & Flannigan, M. (2020). Antropocen'de bitki örtüsü yangınları. Nature Reviews Earth & Environment, 1 (10), 500-515. https://doi.org/10.1038/s43017-020-0085-3
Bowman, DM ve Cunningham, CX (2025). Orman Yangınları: 'Sıcak Bir Dünya'ya mı Dönüşüyoruz? Güncel Biyoloji, 35 (2), R74-R76.https://doi.org/10.1016/j.cub.2024.11.060
Cardona, O.-D., van Aalst, M. K., Birkmann, J., Fordham, M., McGregor, G., Perez, R., … Thomalla, F. (2012). Determinants of Risk: Exposure and Vulnerability. In C. B. Field, V. Barros, T. F. Stocker, & Q. Dahe (Edt.), Managing the Risks of Extreme Events and Disasters to Advance Climate Change Adaptation: Special Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (pp. 65–108). Chapter, Cambridge: Cambridge University Press.
Certini, G. (2005). Effects of fire on properties of forest soils: A review. Oecologia, 143(1), 1–10. https://doi.org/10.1007/s00442-004-1788-8
Certini, G. (2014). Fire as a soil-forming factor. Ambio, 43(3), 317–327. https://doi.org/10.1007/s13280-013-0418-2
Copernicus Emergency Management Service [Copernicus EMS]. (2025). Rapid Damage Assessment. 08 Ekim 2025 tarihinde https://forest-fire.emergency.copernicus.eu/abouteffis/technical-background/rapid-damage-assessment adresinden erişildi.
Coşkuner, Ö., Harman, F., Zeynalov, M., & Bilgili, E. (2025). Exploring long-term wildfire dynamics across land cover types in relation to climate in the eastern Mediterranean landscapes. Environmental Research, 245, 119827. https://doi.org/10.31298/sl.149.3-4.4
CO2Notr. (2025). Karbon nötr ormancılık stratejileri: Türkiye için yol haritası. CO2Notr Yayınları. 20 Ekim 2025 tarihinde https://co2notr.com/%F0%9F%8C%8Dogm-2025-2030iklim-degisikligi-azaltim-uyum-stratejisi-ve-eylem-plani-dogal-cozumlerle-gelecege/ adresinden erişildi.
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi. (2025). Orman yangınlarıyla mücadelede Türkiye'nin hava ve kara gücü. 18 Eylül 2025 tarihinde https://www.tarimorman.gov.tr/EYDB/Belgeler/Orman_Yanginlari_ile_Ilgili_Iddialar_ve_Ger cekler.pdf adresinden erişildi.
Çamalan, G., & Çamalan, İ. (2023). Türkiye’de büyük orman yangınları ve uydu model verileri. Meteoroloji Genel Müdürlüğü. 18 Eylül 2025 tarihinde https://www.mgm.gov.tr/FILES/genel/makale/ormanyangin.pdf adresinden erişildi.
Çevre ve Orman Bakanlığı. (2004). Türkiye ulusal ormancılık programı (2004–2023). Ankara: Çevre ve Orman Bakanlığı. 13 Eylül 2025 tarihinde https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur169415.pdf adresinden erişildi.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. (2011). Türkiye’nin iklim değişikliği uyum stratejisi ve eylem planı (2011–2023). 08 Eylül 2025 tarihinde https://webdosya.csb.gov.tr/db/iklim/banner/banner591.pdf adresinden erişildi.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı [ÇŞİDB]. (2023). Çevresel Etki Raporu. 15 Eylül 2025 tarihinde https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/icerikler/cevresel-gostergelerturkce-2023-20250102095312.pdf adresinden erişildi.
ÇŞİDB. (2024). İklim değişikliğine uyum stratejisi ve eylem planı (2024-2030). 29 Ekim 2025 tarihinde https://iklim.gov.tr/db/turkce/icerikler/files/%C4%B0klim%20De%C4%9Fi%C5%9Fikli%C4 %9Fine%20Uyum%20Stratejisi%20ve%20Eylem%20Plan_%202024-2030.pdf adresinden erişildi.
Dabanlı, İ. (2021). İklim değişikliği ve artan orman yangınları ilişkisi. T. Kavzoğlu (Edt.), Orman yangınları sebepleri, etkileri, izlenmesi, alınması gereken önlemler ve rehabilitasyon faaliyetleri (ss. 25–42). Türkiye Bilimler Akademisi. https://doi.org/10.53478/TUBA.2021.040
Doerr, S. H., & Santín, C. (2016). Global trends in wildfire and its impacts: Perceptions versus realities in a changing world. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 371(1696), 20150345. https://doi.org/10.1098/rstb.2015.0345
Doğanay, H. ve Doğanay, S. (2011). Türkiye'de Orman Yangınları ve Alınması Gereken Önlemler. Doğu Coğrafya Dergisi, 9(11).
Dowdy, A. J. (2018). Climatological variability of fire weather in Australia. Journal of Applied Meteorology and Climatology, 57(2), 221–234. https://doi.org/10.1175/JAMC-D-170167.1
Emiroğlu, A., ve Koçyiğit, N. (2022). 2014’ten günümüze risk yönetim politikaları ve 2021 Temmuz ve Ağustos ayı orman yangınlarının sosyal medyada yansımalarının risk yönetimi açısından değerlendirilmesi. Afet ve Risk Dergisi, 5(1), 46–60. https://doi.org/10.35341/afet.999400
Ergün, O. F. (2023). Türkiye’de orman yangınları ve gönüllülük. Emergency Aid and Disaster Science, 3(1), 7-14.
Ertuğrul, M. (2010). Orman Yangınlarının Yerleşim Alanları Üzerine Etkisi ve Koruma Yöntemleri. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 12(17), 101-109.
European Commission. (2023). Wildfire Peer Review Assessment Framework (PRAF). Brussels: Directorate-General for European Civil Protection and Humanitarian Aid Operations. Retrieved from https://doi.org/10.25424/CMCC-6A3V-5G64
Braatz, S. (2012). Building resilience for adaptation to climate change through sustainable forest management. Building Resilience for Adaptation to Climate Change in the Agriculture Sector, Proceedings of a Joint FAO/OECD Workshop 23–24 April 2012, 117–127.
Fernandes, P.M. (2015). Empirical Support for the Use of Prescribed Burning as a Fuel Treatment. Curr Forestry Rep 1, 118–127 https://doi.org/10.1007/s40725-015-0010-z
Flannigan, M., Wotton, M., Marshall, G., de Groot, W., Johnston, J., Jurko, N., & Cantin, A. (2016). Fuel moisture sensitivity to temperature and precipitation: Implications for future fire regimes under climate change. Environmental Research Letters, 16(8), 084056. https://doi.org/10.1007/s10584-015-1521-0
Flannigan, M. D. (2020). Fire and climate change. 21 Ekim 2025 tarihinde https://www.mikeflannigan.com/fire-and-climate-change adresinden erişildi.
Güney, C. O. (2024). İklim değişikliğinin etkisi altında orman yangınlarına karşı dirençli toplumlar oluşturmak. Uluslararası Yangın Sempozyumu ve Sergisi, İzmir, Türkiye.
Güngöroğlu, C., Özkara, Z. U., & Tutmaz, V. (2024). Türkiye’de Orman Yangın Yönetimi: Sorunlar ve Çözüm Önerileri. Memleket Siyaset Yönetim, 19(43), 517-570. https://doi.org/10.56524/msydergi.1565981
Hassan, S. S., Yang, G., Tahir, S., Ahmad, H., Sabir, M., Noor, L., & Dinislam, K. (2025). Innovative Approaches to Forest Fire Prevention: Integrating Technology and Ecological Strategies. A Comprehensive Review. South-east European forestry: SEEFOR, 16(1), 95-113. https://doi.org/10.15177/seefor.25-04
Intergovernmental Panel on Climate Change [IPCC]. (2014). Climate change 2014: Impacts, adaptation, and vulnerability. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781107415386
IPCC. (2021). Climate change 2021: The physical science basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press. 03 Eylül 2025 tarihinde https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ adresinden erişildi.
IPCC. (2022). Climate change 2022: Impacts, adaptation and vulnerability. Cambridge UniversityPress. https://doi.org/10.1017/9781009325844
IPCC, 2023: Summary for Policymakers. In: Climate Change 2023: Synthesis Report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Core Writing Team, H. Lee and J. Romero (eds.)]. IPCC, Geneva, Switzerland, pp. 1-34, doi: 10.59327/IPCC/AR6-9789291691647.001
İÜ-Cerrahpaşa (2021). 28-29 Temmuz 2021 Orman Yangınları Hakkında Ön Değerlendirme Raporu. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Orman Fakültesi. 30 Eylül 2025 tarihinde https://cdn.iuc.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=orman-yanginlari-hk-%C3%B6ni%CC%87nceleme-raporu-09.pdf adresinden erişildi.
Jacobson, M. Z. (2004). The short-term cooling but long-term global warming due to biomass burning. Journal of Climate, 17(15), 2909–2926. https://doi.org/10.1175/1520-0442(2004)017<2909:TSCBLG>2.0.CO;2
Johnston, F. H., Henderson, S. B., Chen, Y., Randerson, J. T., Marlier, M., Defries, R. S., Kinney, P., Bowman, D. M., & Brauer, M. (2012). Estimated global mortality attributable to smoke from landscape fires. Environmental health perspectives, 120(5), 695–701. https://doi.org/10.1289/ehp.1104422
Jolly, W. M., Cochrane, M. A., Freeborn, P. H., Holden, Z. A., Brown, T. J., Williamson,
G. J., & Bowman, D. M. J. S. (2015). Climate-induced variations in global wildfire danger from 1979 to 2013. Nature Communications, 6, 7537. https://doi.org/10.1038/ncomms8537
Karaman, S., & Gökalp, Z. (2010). Küresel isınma ve iklim değişikliğinin su kaynakları üzerine etkileri. Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi, (1), 59-66.
Kavgacı, A., & Başaran, M. A. (Edt.). (2023). Orman yangınları. Türkiye Ormancılar Derneği Yayını, 64, 422 s.
Kavgacı, A., Tolunay, D., Sevgi, O., & Tutmaz, İ. (2023). Orman yangınları terminolojisi. A. Kavgacı & M. A. Başaran (Edt.), Orman yangınları (ss. 02-17). Ankara: Türkiye Ormancılar Derneği Yayını.
Köçer, M. S., & Aslan, R. (2023). Gönüllü arama kurtarma ekiplerinin orman yangınlarındaki tahliye deneyimleri: 2021 Akdeniz orman yangınları. Afet ve Risk Dergisi, 6(3), 829-851. https://doi.org/10.35341/afet.1236021
Köçer, M.S. (2025). İklim değişikliği risk algısını etkileyen faktörlerin incelenmesi: Sistematik bir literatür taraması ve çıkarımlar. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi-IBAD Journal of Social Sciences, (19), 42-56. https://doi.org//10.21733/ibad.1645431
Kurada, B., Tanrıverdi, E., Şen, M. F., Demirkol Kılıç, E., & Yalçın, D. (2023). Türkiye Afet Risklerinin Azaltılması Platformuna Genel Bakış. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 10(1), 24–29. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3160131
Küçükosmanoğlu, A. (1990). Kızılçam-orman yangınları ilişkisi. Journal of the Faculty of Forestry Istanbul University, 40(4), 67-84.
Lasslop, G., Brovkin, V., Reick, C. H., Bathiany, S., & Kloster, S. (2016). Multiple stable states of tree cover in a global land surface model due to fire–vegetation feedback. Biogeosciences, 17(1), 312–329. https://doi.org/10.1002/2016GL069365
Lin, S., Liu, Y., & Huang, X. (2021). Climate-induced Arctic-boreal peatland fire and carbon loss in the 21st century. Science of the Total Environment, 796, 148924. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2021.148924
Mazlum, Uğur ve Olgun, Abdurrahman. (2025). Enerji Nakil Hatlarının Orman Yangınlarına Etkisi. https://www.researchgate.net/publication/391560998_ENERJI_NAKIL_HATLARININ_ORMAN
Meteoroloji Genel Müdürlüğü [MGM]. (2021). Türkiye iklim projeksiyon raporu. 24 Eylül 2024 tarihinde https://www.mgm.gov.tr/FILES/iklim/yillikiklim/2020-iklim-raporu.pdf adresinden erişildi.
Meteoroloji Genel Müdürlüğü [MGM]. (2022). 2021 Yılı İklim Değerlendirmesi. 23 Eylül 2025 tarihinde https://www.mgm.gov.tr/FILES/iklim/yillikiklim/2021-iklim-raporu.pdf adresinden erişildi.
Meteoroloji Genel Müdürlüğü [MGM]. (2023). Orman yangını hava indeksi yıllık değerlendirme raporu. 25 Eylül 2025 tarihinde https://www.ogm.gov.tr/muglaobm/duyurularsitesi/Documents/mugla-obm-2023-yili-yangin-degerlendirmeraporu/2023+Yili+Orman+Yanginlari+Degerlendirme+Raporu.pdf adresinden erişildi.
NASA FIRMS. (2024). Fire information for resource management system (FIRMS): Active fire data. NASA Earth Science Data Portal. 18 Eylül 2025 tarihinde https://firms.modaps.eosdis.nasa.gov adresinden erişildi.
Neary, D. G., Ryan, K. C., & DeBano, L. F. (2008). Wildland fire in ecosystems: Effects of fire on soils and water. USDA Forest Service General Technical Report RMRS-GTR-42-vol.4. https://doi.org/10.2737/RMRS-GTR-42-V4
OECD (2023). Taming Wildfires in the Context of Climate Change, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/dd00c367-en.
Orman Genel Müdürlüğü [OGM]. (2017). 2016 annual activity report. 01 Ekim 2025 tarihinde https://www.ogm.gov.tr/en/Activity_Report/Annual%20Activity%20Report- 2016.pdf adresinden erişildi.
Orman Genel Müdürlüğü [OGM]. (2018). Orman Genel Müdürlüğü Stratejik Plan 20192023. 11 Eylül 2025 tarihinde https://www.ogm.gov.tr/tr/e-kutuphanesitesi/StratejikPlan/Orman%20Genel%20M%C3%BCd%C3%BCrl%C3%BC%C4%9F%C3 %BC%20Stratejik%20Plan%20(2019-2023).pdf adresinden erişildi.
OGM. (2020). Ormancılıkta İklim Değişikliğine Uyum Stratejik Planı. 14 Eylül 2025 tarihinde https://www.ogm.gov.tr/tr/haber-sitesi/Documents/ormanlarimizi-iklimdegisikligine-karsi-daha-direncli-yapacak-9-strateji-51-eylemonerisi/Ormanlar%C4%B1n%20%C4%B0klim%20De%C4%9Fi%C5%9Fikli%C4%9Fine% 20Uyum%20Stratejisi%202020.pdf adresinden erişildi.
Orman Genel Müdürlüğü (OGM). (2021). 2020 Orman Genel Müdürlüğü Faaliyet Raporu. 01 Ekim 2025 tarihinde https://www.ogm.gov.tr/en/Activity_Report/Annual%20Activity%20Report-2016.pdf adresinden erişildi.
OGM. (2023). Türkiye orman yangınları yıllık istatistik raporu (2022–2023). 05 Ekim 2025 tarihinde https://www.ogm.gov.tr/muglaobm/duyurular-sitesi/Documents/mugla-obm-2023-yili-yangin-degerlendirmeraporu/2023+Yili+Orman+Yanginlari+Degerlendirme+Raporu.pdf adresinden erişildi.
Orman ve Su İşleri Bakanlığı ve Meteoroloji Genel Müdürlüğü. (2014). Türkiye Kuraklık Değerlendirme Raporu. 05 Ekim 2025 tarihinde https://www.mgm.gov.tr/FILES/iklim/yayinlar/2014/T%C3%BCrkiye-KuraklikDegerlendirmesi-2014.pdf adresinden erişildi.
Pausas, J. G., & Keeley, J. E. (2019). Wildfires as an ecosystem service. Frontiers in Ecology and the Environment, 17(5), 289–295. https://doi.org/10.1002/fee.2044
Radeloff, V. C., Helmers, D. P., Kramer, H. A., Mockrin, M. H., Alexandre, P. M., BarMassada, A., ... & Stewart, S. I. (2018). Rapid growth of the US wildland-urban interface raises wildfire risk. Proceedings of the National Academy of Sciences, 115(13), 3314–3319. https://doi.org/10.1073/pnas.1718850115
Resmî Gazete. (1937). 6831 sayılı Orman Kanunu. T.C. Resmî Gazete (Sayı: 3116). 11 Ekim 2025 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/3116.pdf adresinden erişildi.
Savaç, N. ve Genç, FN (2024). Afetlerde Koordinasyon: 2021 Antalya Manavgat Orman Yangını Örneği. Stratejik Kamu Yönetimi Dergisi, 10(17), 61-83. https://doi.org/10.25069/spmj.1433827
Seager, R., Ting, M., Li, C., Naik, N., Cook, B., Nakamura, J., & Liu, H. (2015). Projections of declining surface-water availability for the southwestern United States. Nature Climate Change, 5(5), 435–441. https://doi.org/10.1038/nclimate1787
Sefercik, U. G., ve Kavzoglu, T. (2021). Orman yangınlarında uzaktan algılama teknolojileri ile erken uyarı, tespit, izleme ve müdahale stratejileri. Orman yangınları: sebepleri, etkileri, izlenmesi, alınması gereken önlemler ve rehabilitasyon faaliyetleri, (ss. 114- 135). Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA). DOI: 10.53478/TUBA.2021.044
Sharples, J. J., McRae, R. H., & Weber, R. O. (2010). Wind characteristics over complex terrain with implications for bushfire risk management. Environmental Modelling & Software, 25(10), 1099–1120. https://doi.org/10.1016/j.envsoft.2010.03.016
Swain, D. L., Abatzoglou, J. T., Kolden, C., Shive, K., Kalashnikov, D. A., Singh, D., & Smith, E. (2023). Climate change is narrowing and shifting prescribed fire windows in western United States. Communications Earth & Environment, 4(1), 340. https://doi.org/10.1038/s43247-023-00993-1
Şahan, C., ve Kaya, İ. (2022). Türkiye ve Avrupa Ülkeleri Orman Yangınlarının Bazı Değişkenler Açısından Değerlendirilmesi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 12(1), 1-14. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1013462
Tarım-Orman-İş Sendikası. (2025). Orman yangınlarıyla mücadele raporu. 22 Eylül 2025 tarihinde https://www.tarimorman-is.org/dosyalar/files/tarimormanissendikasi%28ormanyanginlariylemucadeleraoru2025%29.p df adresinden erişildi.
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı [TOB]. (2004). Ulusal ormancılık programı (2004–2023). 25 Ekim 2025 tarihinde https://www.mgm.gov.tr/FILES/iklim/yayinlar/2014/T%C3%BCrkiye-KuraklikDegerlendirmesi-2014.pdf adresinden erişildi.
Tedim, F., Leone, V., Amraoui, M., Bouillon, C., Coughlan, M. R., Delogu, G. M., Fernandes, P. M., Ferreira, C., McCaffrey, S., McGee, T. K., Parente, J., Paton, D., Pereira, M. G., Ribeiro, L. M., Viegas, D. X., & Xanthopoulos, G. (2018). Defining Extreme Wildfire Events: Difficulties, Challenges, and Impacts. Fire, 1(1), 9. https://doi.org/10.3390/fire1010009
Tonbul, H. (2024). Google Earth Engine ile Türkiye'de Yanmış Alanların MODIS ve Fire CCI51 Küresel Yanmış Alan Uydu Gözlem Verileriyle Karşılaştırmalı Değerlendirilmesi. Türk Uzaktan Algılama ve CBS Dergisi, 5(1), 69-82. https://doi.org/10.48123/rsgis.1410382
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği [TMMOB]. (2021). Yangın raporu. 22 Eylül 2025 tarihinde https://www.tmmob.org.tr/sites/default/files/tmmobyanginraporu.pdf adresinden erişildi.
Turco, M., Rosa-Cánovas, J. J., Bedia, J., Jerez, S., & Llasat, M. C. (2018). Exacerbated fires in Mediterranean Europe due to anthropogenic warming projected with non-stationary climate–fire models. Nature Communications, 9(1), 3821. https://doi.org/10.1038/s41467-01806358-z
Turco, M., Abatzoglou, J. T., Herrera, S., Zhuang, Y., Jerez, S., Lucas, D. D., ... & Cvijanovic, I. (2023). Anthropogenic climate change impacts exacerbate summer forest fires in California. Proceedings of the National Academy of Sciences, 120(25), e2213815120. https://doi.org/10.1073/pnas.2213815120
Türkeş, M., ve Altan, G. (2014). Türkiye’de 2011’de oluşan orman yangınlarının klimatolojik çözümlemesi ve hidroklimatik, yüzey hava ve yüksek atmosfer koşulları ile bağlantıları. International Journal of Human Sciences, 11(1), 145-176.
Türkeş, M. (2019). Türkiye'de iklim ve kuraklık. Türkiye'nin su kaynakları (s. 85-125). Cham: Springer Uluslararası Yayıncılık. https://doi.org/10.1007/978-3-030-11729-0_4
Türkeş, M., ve Tolunay, D. (2023). İklim değişikliği ve orman yangınları. A. Kavgacı ve M. A. Başaran (Edt.), Orman yangınları (ss.46–73). Ankara: Türkiye Ormancılar Derneği.
United Nations Environment Programme [UNEP]. (2022). Spreading like wildfire: The rising threat of extraordinary landscape fires. 30 Eylül 2025 tarihinde https://www.unep.org/resources/report/spreading-wildfire-rising-threat-extraordinarylandscape-fires adresinden erişildi.
United Nations Framework Convention on Climate Change [UNFCCC]. (2023). Turkey’s nationally determined contribution (NDC) report. UNFCCC Secretariat. 30 Eylül 2025 tarihinde https://unfccc.int/sites/default/files/NDC/2023-04/T%C3%9CRK%C4%B0YE_UPDATED%201st%20NDC_EN.pdf adresinden erişildi.
United Nations Office for Disaster Risk Reduction [UNDRR]. (2019). Global assessment report on disaster risk reduction (GAR 2019). Geneva: UNDRR. 28 Eylül 2025 tarihinde https://www.undrr.org/publication/global-assessment-report-disaster-risk-reduction-2019 adresinden erişildi.
Usta, G. (2023). Afet yönetimi odağında orman yangınlarının değerlendirilmesi. Afet ve Risk Dergisi, 6(1), 18-35. https://doi.org/10.35341/afet.1090658
van der Werf, G. R., Randerson, J. T., Giglio, L., van Leeuwen, T. T., Chen, Y., Rogers, B. M., Mu, M., & Kasibhatla, P. S. (2017). Global fire emissions and the contribution of deforestation, savanna, forest, agricultural, and peat fires (1997–2016). Atmospheric Chemistry and Physics, 17(3), 14715–14733. https://doi.org/10.5194/acp-10-11707-2010
Vose, J. M., Peterson, D. L., & Patel-Weynand, T. (2018). Effects of drought on forests and rangelands in the United States: A comprehensive science synthesis (General Technical Report WO-93b). USDA Forest Service. https://doi.org/10.2737/WO-GTR-93B
WWF-Türkiye (2021). Akdeniz Bölgesi'ndeki Büyük Orman Yangınlarının Ekolojik ve Sosyo-Ekonomik Etkileri. Dünya Doğayı Koruma Vakfı Türkiye. 08 Ekim 2025 tarihinde https://wwftr.awsassets.panda.org/downloads/ormanyangnlarformakucuk.pdf adresinden erişildi.
