Orman Yangınlarını Önleme ve Risk Azaltma
Özet
Orman ekosistemlerinde meydana gelen çeşitli olumsuzlukların, ormanlarımızı yangına karşı daha kırılgan hale getirdiği açıktır. Türkiye’de orman yangınlarıyla mücadele, genellikle hızlı ve yoğun söndürme faaliyetleri üzerinden değerlendirilse de yangın öncesi koruma ve risk azaltma stratejileri en az söndürme kadar hayati bir öneme sahiptir. Bu bağlamda bölümde, yangın öncesi korumaya yönelik bütüncül yöntemler sistematik olarak incelenmektedir. Özellikle risk haritalarının oluşturulması, erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi, yangın emniyet yollarının planlanması, kontrollü yakma ve seyreltme uygulamaları ile kontrollü otlatmanın ekosistem içi yangın yükünü azaltmadaki rolü değerlendirilmiştir. Ayrıca yangına dayanıklı ağaç türlerinin tercih edilmesi, uzun vadeli orman direncinin artırılması açısından kritik bir adım olarak ele alınmaktadır. Tüm bu yaklaşımlar değerlendirilirken, mevcut ormanların hâkim bitki örtüsünü bozmadan yangına dayanıklı bir yapı kazandırmanın gerekliliği özellikle vurgulanmaktadır. Bölümün temel amacı, hiçbir ormanın tamamen yanmaz hale getirilemeyeceği gerçeğini göz ardı etmeden, ormanların yangın karşısında daha dirençli kılınmasını sağlayacak bilimsel ve uygulanabilir prensipleri ortaya koymaktır. Bununla birlikte, yangın öncesinin de en az yangın anı kadar önemli olduğuna dair bir bilinç oluşturmak hedeflenmektedir. Erken uyarı sistemleri bu açıdan öncelikli bir konumda değerlendirilmiştir. Son olarak, orman yangınlarını önlemenin yalnızca devletin değil, toplumun tüm kesimlerinin ortak sorumluluğu olduğu vurgulanmaktadır. Halkın bilinçlendirilmesi, kamu kurumlarının koordinasyon içinde çalışması ve bütüncül bir yaklaşımın benimsenmesi durumunda ormanların yangınlara karşı daha dayanıklı hale geleceği ifade edilmektedir. Orman yangınlarının büyük ölçüde önlenebilir afetler olduğu unutulmamalıdır.
Referanslar
Alkan, İ. (2009). Yangın emniyet yol ve şeritleri ile yangın müdahale ve önleme cephelerinin önemi. I. Orman Yangınları ile Mücadele Sempozyumu (ss. 176–183), Antalya, Türkiye.
Anadolu Ajansı. (2025). İzmir’de önceden otlardan temizlenen bahçe yangından etkilenmedi. 21 Ekim 2025 tarihinde https://www.aa.com.tr/tr/gundem/izmirde-onceden-otlardan-temizlenen-bahce-yangindan-etkilenmedi/3622887 adresinden erişildi.
Aydın, K., ve Karabulut, M. (2021). Türkiye’de sıcaklıklar ile yükselti ve enlem ilişkisi. Sosyal Bilimler Dergisi, 8(53), 501–519. https://doi.org/10.29228/SOBIDER.51986
Bilgili, A., Demir, O., ve Daşcı, M. (2017). Orman yangınlarının önlenmesinde sürdürülebilir uygulama: kontrollü hayvan otlatma. Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 14(1), 87-93. doi: 10.25308/aduziraat.297678
Bilgili, E., Dinç Durmaz, B., Sağlam, B., Küçük, Ö., ve Baysal, İ. (2005, 8–10 Eylül). Kontrollü ve amaçlı yakma teknikleri ve kullanım alanları. Korunan Doğal Alanlar Sempozyumu, Isparta, Türkiye.
Bilici, E. (2009). Orman yangın emniyet yolları ve şeritleri ile orman yol şebekelerinin entegrasyonu, planlamaları ve uygulamaları üzerine bir araştırma (Gelibolu Milli Parkı Örneği). Journal of the Faculty of Forestry Istanbul University, 59(2), 85-101.
Copernicus Emergency Management Service. (2025). Forest fire. European Commission. 18 Ekim 2025 tarihinde https://forest-fire.emergency.copernicus.eu adresinden erişildi.
Çamalan, G. (2018). 22 Temmuz 2018 Antalya ve 13 Temmuz 2018 İzmir-Buca orman yangınlarının meteorolojik durum değerlendirmesi ve MEUS doğrulaması (Vaka çalışması). Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Araştırma Daire Başkanlığı, Meteorolojik Afetler Şube Müdürlüğü, Ankara.
Çamalan, G. ve Çamalan, İ. (2023). Türkiye’de büyük orman yangınları ve uydu-model verileri kullanımı. V. Meteorolojik Uzaktan Algılama Sempozyumu (UZALMET), Alanya, Türkiye.
Çelik, H. E. (2023). Orman yangınlarının erozyon-sel üzerindeki etkileri. A. Kavgacı & M. A. Başaran (ed.), Orman yangınları (ss. 288–300). Türkiye Ormancılar Derneği Yayını.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2024). Orman yangını riskine karşı erken uyarı sistemi MEUS devrede: Bakan Mehmet Özhaseki, orman yangınlarına karşı MEUS ile önceden tedbir alıyoruz. 16 Ekim 2025 tarihinde https://www.csb.gov.tr/orman-yangini-riskine-karsi-erken-uyari-sistemi-meus-devrede-bakan-mehmet-ozhaseki-orman-yanginlarina-karsi-meus-ile-onceden-tedbir-aliyoruz-bakanlik-faaliyetleri-40111 adresinden erişildi.
Davison, J. (1996). Livestock grazing in wildland fuel management programs. Rangelands Archives, 18(6), 242-245.
Doğan, N. (2009). Orman yangın yönetimi ve yangın silvikültürü. Orman Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara.
Ertuğrul, M. (2010). Orman Yangınlarının Yerleşim Alanları Üzerine Etkisi ve Koruma Yöntemleri. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 12(17), 101-109.
Fidanboy, M., Adar, N., ve Okyay, S. (2022). Derin öğrenmeye dayalı orman yangını tahmin modeli geliştirilmesi ve Türkiye yangın risk haritasının oluşturulması. Ormancılık Araştırma Dergisi, 9(2), 206–218. DOI:https://doi.org/10.17568/ogmoad. Koruma/Conservation
Gayır, B., ve Arslan, O. (2018). Orman yangınlarının CBS tabanlı konumsal istatistik analizi: 2011-2015 yılları arasında Muğla orman bölge sınırları içerisinde çıkan yangınlar. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, 4(1), 46-62.
Geleceğe Nefes. (2025). Orman sözlüğü. 16 Ekim 2025 tarihinde https://www.gelecegenefes.gov.tr/orman-sozlugu adresinden erişildi.
Genç, M., Deligöz, A., Yıldız, D. (2009). Yanmaya dirençli bitkiler ve yangına hassas bölgelerde kullanımı. I. Orman Yangınları ile Mücadele Sempozyumu, Antalya, Türkiye, 224-235.
Gençol, M., (2009). Orman yangınlarıyla mücadelede yerleşim alanlarının güvenliği yangın emniyet yol ve şeritlerine yeni yaklaşım. I. Orman Yangınları ile Mücadele Sempozyumu, Antalya, Türkiye, 112–116.
Görcelioğlu, E. (2004). Orman yolları-erozyon ilişkileri. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi.
Güngöroğlu, C., ve Çoban, H. O. (2023). Orman yangın yönetimine farklı bilgi teknolojilerinin entegrasyonu. A. Kavgacı ve M. A. Başaran (Ed.), Orman yangınları (ss. 202–224). Türkiye Ormancılar Derneği Yayını
Gürlevik, N., Özkan, K. ve Gülcü, S. (2009). Kontrollü Yakma ve Mekanik Arazi Hazırlığının Isparta Yöresinde Bir Kermes Meşesi Sahasında Toprak Özelliklerine Etkileri. Türkiye Ormancılık Dergisi, 10(1), 24-37.
Gürsoy, U. (2023). Orman Yangınlarından Korunma Rehberi ve Yangına Dayanıklı Bitkiler Atlası: Orman içi-bitişiği köy, mezra, çiftlik, yazlık ve yayla evleri ile istasyon, şantiye ve turizm işletmesi binaları için. Türk Tabipleri Birliği Yayınları.
Hasdemir, M., Küçükosmanoğlu, A., Demir, M., Öztürk, T., Akgül, M., ve Bilici, E. (2009). Türkiye’de orman yangınlarının önlenmesi kapsamında orman yolları, yangın emniyet yol ve şeritlerinin değerlendirilmesi. I. Orman Yangınları ile Mücadele Sempozyumu, Antalya, Türkiye, 419–425.
Meteoroloji Genel Müdürlüğü. (2018). Orman yangınları meteorolojik erken uyarı sistemi (MEUS). 17 Ekim 2025 tarihinde https://mgm.gov.tr/FILES/genel/brosurler/orman-yangin.pdf adresinden erişildi.
Neyisci, T. (2011). Mediterranean forest ecosystems, wildland fires, cypress and fire-resistant forests. Cypress and forest fires: A practical manual, 15-37.
Neyişçi. T. (2023). Yangına dirençli orman kurmanın ilkeleri A. Kavgacı ve M. A. Başaran (Ed.), Orman yangınları (ss. 158–171). Türkiye Ormancılar Derneği Yayını (TOD Yayın No: 64).
Oğuz, K., Oğuz, E. ve Çamalan, G. (2021). İzmir-Tırazlı orman yangınının uydu ve model verileri ile analizi. Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi, 4(1), 1–12.
Orman Genel Müdürlüğü. (2013). Orman atlası. Orman Genel Müdürlüğü, Coğrafi Bilgi Sistemleri Dairesi Başkanlığı / Çeta Tanıtım.
Orman Genel Müdürlüğü. (2018). İstanbul Orman İşletme Müdürlüğü Yangın Yönetim Planı (2018-2022). 17 Ekim 2025 tarihinde https://www.ogm.gov.tr/tr/e-kutuphane-sitesi/Pages/Yangin-Yonetim-Planlari.aspx adresinden erişildi.
Orman Genel Müdürlüğü. (2019). Türkiye’de yüksek koruma değerine sahip Akdeniz ormanları entegre yönetim projesi: Karaisalı Orman İşletme Müdürlüğü Yangın Yönetim Planı (2019-2022). 14 Ekim 2025 tarihinde https://www.ogm.gov.tr/tr/e-kutuphane-sitesi/Pages/Yangin-Yonetim-Planlari.aspx adresinden erişildi.
Orman Genel Müdürlüğü. (2020). Antalya Orman İşletme Müdürlüğü Yangın Yönetim Planı (2020-2024). 14 Ekim 2025 tarihinde https://www.ogm.gov.tr/tr/e-kutuphane-sitesi/Pages/Yangin-Yonetim-Planlari.aspx adresinden erişildi.
Orman Genel Müdürlüğü. (2025a). 285 sayılı Orman Yangınlarının Önlenmesi ve Söndürülmesinde Uygulama Esasları Tebliği. 15 Ekim 2025 tarihinde https://www.ogm.gov.tr/tr/e-kutuphane/mevzuat/tebligler adresinden erişildi.
Orman Genel Müdürlüğü. (2025b). Orman yangınlarıyla mücadelede yol kenarı temizliği ve önleyici çalışmalarımız devam ediyor. 21 Ekim 2025 tarihinde https://www.ogm.gov.tr/tr/haberler/orman-yanginlariyla-mucadelede-yol-kenari-temizligi-ve-onleyici-calismalarimiz-devam-ediyor adresinden erişildi.
Orman Mühendisleri Odası. (2025). 2025 orman yangınları ile ilgili basın açıklaması. 15 Ekim 2025 tarihinde https://www.ormuh.org.tr/haberler/2025-orman-yanginlari-ile-ilgili-basin-aciklamasi-533 adresinden erişildi.
Özey, R. (2011). Afetler Coğrafyası (2. Baskı). Aktif Yayınevi, İstanbul.
Sefercik, U. G., ve Kavzoğlu, T. (2021). Orman yangınlarında uzaktan algılama teknolojileri ile erken uyarı, tespit, izleme ve müdahale stratejileri. T. Kavzoğlu (Ed.), Orman yangınları: Nedenleri, etkileri, izlenmesi, alınması gereken önlemler ve rehabilitasyon faaliyetleri (ss. 111–135). Türkiye Bilimler Akademisi. DOI:10.53478/TUBA.2021.044
Siegel, K. J., Macaulay, L., Shapero, M., Becchetti, T., Larson, S., Mashiri, F. E., … Butsic, V. (2022). Impacts of livestock grazing on the probability of burning in wildfires vary by region and vegetation type in California. Journal of Environmental Management, 322, 116092.https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2022.116092
Şahin, M., Sabuncu, R., Cengiz, Y. (2009). Keçiboynuzu’nun (Ceratonia siliqua L.) yetiştirilmesi ve yangın sonrası ağaçlandırmalarda kullanılması. I. Orman Yangınları ile Mücadele Sempozyumu, Antalya, Türkiye, 403-410.
Tiryaki Güngör, A. G., Küçük, M., Bilgili, E., ve Küçük, Ö. (2023). Anadolu karaçam (Pinus nigra ssp. pallasiana) meşcerelerinde kontrollü yakma uygulamalarının bazı ölü örtü, kül ve toprak özellikleri üzerine etkileri. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, 9(2), 82–89. https://doi.org/10.53516/ajfr.1383034
Tolunay, A., ve Özmiş, M. (2022). Ekosistem hizmeti oluşturan kırsal etkinliklere yönelik ödeme eğiliminin belirlenmesi: Orman kaynaklarında küçükbaş hayvan yetiştiriciliği ile orman yangını riskinin azaltılması örneği. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 24(3), 557–579. https://doi.org/10.24011/barofd.1132677
Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu. (2013). TÜBİTAK desteğiyle “Orman Yangın Uyarı Sistemi” geliştirildi. 16 Ekim 2025 tarihinde https://tubitak.gov.tr/tr/haber/tubitak-destegiyle-orman-yangin-uyari-sistemi-gelistirildi adresinden erişildi.
Türkiye Cumhuriyeti. (1956, 8 Eylül; değişiklik: 23 Mart 2023). 6831 Sayılı Orman Kanunu (md. 75). Resmî Gazete, Sayı 9402 ve 7442. 13 Ekim 2025 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.3.6831.pdf adresinden erişildi.
Türkiye Cumhuriyeti. (1982). Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. Resmî Gazete (Sayı: 17863). 12 Ekim 2025 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.pdf adresinden erişildi.
Türkiye Cumhuriyeti. (2018, 15 Temmuz). 4 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi: Bakanlıklara bağlı, ilgili, ilişkili kurum ve kuruluşlar ile diğer kurum ve kuruluşların teşkilatı hakkında (Resmî Gazete, Sayı 30479). 20 Ekim 2025 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/19.5.4.pdf adresinden erişildi.
Türkiye Ormancılar Derneği. (2022). Orman içi ve bitişiğinde yaşayanlar için orman yangınlarıyla mücadele rehberi (V. Tutmaz, Der.). Türkiye Ormancılar Derneği Yayın No. 59 / Emsal Matbaa Tanıtım Hizmetleri.
Ulusoy, H., Türkoğlu, T., Büyüksakallı, H., ve Malkaçoğlu, S. (2014). Ormanlardan çok yönlü yararlanmanın işletme düzeyinde değerlendirilmesi (Köyceğiz Orman İşletme örneği). II. Ulusal Akdeniz Orman ve Çevre Sempozyumu, Isparta, 624-636.
United Nations Development Programme (2025). 17 Ekim 2025 tarihinde https://climatepromise.undp.org/news-and-stories/what-are-early-warning-systems-and-why-do-they-matter-climate-action adresinden erişildi.
