Orman Yangınlarına Genel Bakış ve Tarihsel Bağlam
Özet
Ormanlar, ekolojik dengeyi koruyan, iklimi düzenleyen, biyolojik çeşitliliği destekleyen ve toplumların afetlere karşı direncini güçlendiren yaşamsal ekosistemlerdir. Bu ekosistemlerin korunması ve sürdürülebilir biçimde yönetilmesi, yalnızca çevresel değil, aynı zamanda toplumsal ve ekonomik açıdan da vazgeçilmez bir gerekliliktir. Bu bölüm, orman yangınlarını tarihsel bağlamı ve güncel eğilimleriyle birlikte bütüncül bir perspektiften incelemek; yangınların ekosistem, afet yönetimi ve toplum üzerindeki etkilerini sistematik bir çerçevede ortaya koymak amacıyla hazırlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda ilk olarak orman ekosistemlerinin temel yapısı, işlevleri ve sahip oldukları ekolojik önem ele alınmış; ormanların doğal süreçler, insan kaynaklı baskılar ve ormansızlaşma dinamikleri karşısında nasıl bir kırılganlık sergilediği incelenmiştir. Ayrıca yangın ve orman ilişkisi kavramsal düzeyde açıklanarak orman yangınlarının sınıflandırılması, yangın davranışını etkileyen unsurlar ve müdahaleye yönelik tarihsel gelişmeler değerlendirilmiştir. Dünyada yaşanan en büyük orman yangınlarına ilişkin tarihsel örnekler, küresel ölçekte artan yangın riskinin nedenlerini ve sonuçlarını görünür kılmak amacıyla sunulmuştur. Türkiye bağlamında ise ülkenin orman varlığı, son on yıla ait yangın istatistikleri, bölgesel eğilimler ve tarihsel olarak en fazla etkileyen büyük yangınlar kapsamlı şekilde analiz edilmiştir. Bu bölüm hem ulusal hem de uluslararası ölçekte orman yangınlarına ilişkin güncel bilgi birikimini derleyerek araştırmacılara, politika yapıcılara, uygulayıcılara ve afet yönetimi alanında çalışan profesyonellere bilimsel bir kaynak sunmayı amaçlamaktadır. Ayrıca orman yangınlarının anlaşılması, risk azaltma stratejilerinin geliştirilmesi ve müdahale kapasitesinin güçlendirilmesine yönelik çalışmalara teorik ve pratik açıdan katkı sağlamayı hedeflemektedir.
Referanslar
Abay, E., Sözay, K., Şahin, Ö. C., Temel, R. E., Tarhan, Y. ve Mıhçıokur, S. (2022). Küresel İklim Değişliği ve Orman Yangınları Ülke ve Dünya Etkileri. Sağlık Ve Toplum, 32(3), 3–13. https://ssyv.org.tr/wp-content/uploads/2022/12/1-Kuresel-Iklim-Degisligi-ve-Orman-Yanginlari-Ulke-ve-Dunya-Etkileri.pdf adresinden erişildi.
Airey-Lauvaux, C., Pierce, A. D., Skinner, C. N. ve Taylor, A. H. (2022). Changes in fire behavior caused by fire exclusion and fuel build-up vary with topography in California montane forests, USA. Journal of Environmental Management, 304, 114255. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2021.114255
Alexander, M. E. ve Cruz, M. G. (2013). Are the applications of wildland fire behaviour models getting ahead of their evaluation again? Environmental Modelling & Software, 41, 65–71. https://doi.org/10.1016/j.envsoft.2012.11.001
Anadolu Ajansı (2023). Muğla'da büyük yangınların ikinci yılında yanan alanlar tekrar yeşeriyor. 02 12 2025 tarihinde https://www.aa.com.tr/tr/gundem/muglada-buyuk-yanginlarin-ikinci-yilinda-yanan-alanlar-tekrar-yeseriyor/2957307 adresinden erişildi.
Aragão, L., Anderson, L. O., Fonseca, M. G., Rosan, T. M., Vedovato, L. B., Wagner, F. H., . . . Saatchi, S. (2018). 21st Century drought-related fires counteract the decline of Amazon deforestation carbon emissions. Nature Communications, 9(1), 536. https://doi.org/10.1038/s41467-017-02771-y
Avcı, M. ve Korkmaz, M. (2020). Türkiye’de orman yangını sorunu: Güncel bazı konular üzerine değerlendirmeler. Turkish Journal of Forestry | Türkiye Ormancılık Dergisi, 229–240. https://doi.org/10.18182/tjf.942706
Bahadır, M. (2010). TÜRKİYE’DE (1998-2007) GÖRÜLEN ORMAN YANGINLARININ YÜZEY VE RAKAMSAL SORGULAMA ANALİZİ. NATURE SCIENCES, 5(3). https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/112005 adresinden erişildi.
Barua, K. (2025). List of Top 5 Largest Wildfires in History. 28 10 2025 tarihinde https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/list-of-largest-wildfires-in-history-1736422705-1 adresinden erişildi.
Boer, M. M., Resco de Dios, V. ve Bradstock, R. A. (2020). Unprecedented burn area of Australian mega forest fires. Nature Climate Change, 10(3), 171–172. https://doi.org/10.1038/s41558-020-0716-1
Bowman, D., Kolden, C. A., Abatzoglou, J. T., Johnston, F. H., van der Werf, G. R. ve Flannigan, M. (2020). Vegetation fires in the Anthropocene. Nature Reviews Earth & Environment, 1(10), 500–515. https://doi.org/10.1038/s43017-020-0085-3
Brockerhoff, E. G., Barbaro, L., Castagneyrol, B., Forrester, D. I., Gardiner, B., González-Olabarria, J. R., . . . Jactel, H. (2017). Forest biodiversity, ecosystem functioning and the provision of ecosystem services. Biodiversity and Conservation, 26(13), 3005–3035. https://doi.org/10.1007/s10531-017-1453-2
Cahoon, D., Stocks, B. J. [Brian J.], Levine, J. S., Cofer, Wesley R., III ve O'Neill, K. P. (1992). Seasonal distribution of African savanna fires. Nature, 359(6398). https://ntrs.nasa.gov/citations/19930030933 adresinden erişildi.
Calda, B., An, N., Turp, M. T. ve KURNAZ, L. (2020). İklim Değişikliğinin Akdeniz Havzasındaki Orman Yangınlarına Etkisi. 02 12 2025 tarihinde https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/881591 adresinden erişildi.
Calkin, D. E., Thompson, M. P. ve Finney, M. A. (2015). Negative consequences of positive feedbacks in US wildfire management. Forest Ecosystems, 2(1), 9. https://doi.org/10.1186/s40663-015-0033-8
Chave, J., Réjou-Méchain, M., Búrquez, A., Chidumayo, E., Colgan, M. S., Delitti, W. B. C., . . . Vieilledent, G. (2014). Improved allometric models to estimate the aboveground biomass of tropical trees. Global Change Biology, 20(10), 3177–3190. https://doi.org/10.1111/gcb.12629
Culas, R. (2009). The Causes and Consequences of Tropical Deforestation: A Review. International Journal of Climate Change: Impacts and Responses, 1(2), 127–140. https://researchoutput.csu.edu.au/en/publications/the-causes-and-consequences-of-tropical-deforestation-a-review/ adresinden erişildi.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (2025). Çevresel Göstergeler. 02 12 2025 tarihinde https://cevreselgostergeler.csb.gov.tr/ormanlik-alanlarin-dagilimi-i-85782 adresinden erişildi.
Devecioğlu,, Bilge, Tolunay, A. ve Özmış, M. (2019). Ormansızlaşmanın Önlenmesine Yönelik Görüşlerin Belirlenmesi: Isparta İli Örneği. Turkish Journal of Forest Science, 3(2), 115–128. https://doi.org/10.32328/turkjforsci.571026
Doerr, S. H. ve Santín, C. (2016). Global trends in wildfire and its impacts: Perceptions versus realities in a changing world. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 371(1696). https://doi.org/10.1098/rstb.2015.0345
Drysdale, D. (2011). An Introduction to Fire Dynamics: Wiley. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781119975465 adresinden erişildi.
Egan, T. (2009). The Big Burn: Teddy Roosevelt and the Fire That Saved America: Houghton Mifflin Harcourt. https://www.amazon.com/Big-Burn-Teddy-Roosevelt-America/dp/0618968415 adresinden erişildi.
FAO (2000). On definitions of forest and forest change. Rome. https://www.fao.org/4/y1997e/y1997e1m.htm adresinden erişildi.
FAO (2020). Global Forest Resources Assessment 2020. Roma, İtalya.
Flannigan, M. D. [M. D.], Stocks, B. J. [B. J.] ve Wotton, B. M. (2009). Climate change and forest fires. Science of the Total Environment, 262(3), 221–229. https://www7.nau.edu/mpcer/direnet/publications/publications_f/files/Flannigan_MD_Stocks_BJ_Wotton_BM_Climate_change_and_forest_fires.pdf adresinden erişildi.
French, N. H. F., Kasischke, E. S., Hall, R. J., Murphy, K. A., Verbyla, D. L., Hoy, E. E. ve Allen, J. L. (2008). Using Landsat data to assess fire and burn severity in the North American boreal forest region: an overview and summary of results. International Journal of Wildland Fire, 17(4), 443–462. https://doi.org/10.1071/WF08007
Gill, A. M. ve Stephens, S. L. [Scott L.] (2009). Scientific and social challenges for the management of fire-prone wildland–urban interfaces. Environmental Research Letters, 4(3), 34014. https://doi.org/10.1088/1748-9326/4/3/034014
Goldammer, J. G. ve Ronde, C. de (Der.) (2004). Wildland Fire Management Handbook for Sub Sahara Africa: A publication of the Global Fire Monitoring Center (GFMC).
Habertürk (2008, February 8). Antalya'da tarihin en büyük yangını. Habertürk. https://www.haberturk.com/yasam/haber/89205-antalyada-tarihin-en-buyuk-yangini?page=4 adresinden erişildi.
Haddad, N. M., Brudvig, L. A., Clobert, J., Davies, K. F., Gonzalez, A., Holt, R. D., . . . Townshend, J. R. (2015). Habitat fragmentation and its lasting impact on Earth's ecosystems. Science Advances, 1(2), e1500052. https://doi.org/10.1126/sciadv.1500052
Hanes, C. C., Wang, X., Jain, P., Parisien, M. A., Little, J. M. ve Flannigan, M. D. (2019). Fire-regime changes in Canada over the last half century. Canadian Journal of Forest Research, 49(3), 256–269. https://doi.org/10.1139/cjfr-2018-0293
Harvey, B. J., Hart, S. J., Tobin, P. C., Veblen, T. T., Donato, D. C., Buonanduci, M. S., . . . Rodman, K. C. (2023). Emergent hotspots of biotic disturbances and their consequences for forest resilience. Frontiers in Ecology and the Environment, 21(8), 388–396. https://doi.org/10.1002/fee.2659
Hürriyet (2002, August 13). 1937'den bu yana 1.5 milyon hektar orman yandı. Hurriyet.Com.Tr. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/1937den-bu-yana-1-5-milyon-hektar-orman-yandi-38403844 adresinden erişildi.
Igini, M. (2024). Top 13 Largest Wildfires in History. 28 10 2025 tarihinde https://earth.org/largest-wildfires-in-history/ adresinden erişildi.
IPCC (2025). IPCC Altıncı Değerlendirme Raporu: Etkiler, Uyum ve Savunmasızlık. tarihinde https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/chapter/summary-for-policymakers/ adresinden erişildi.
Johnson, E. A. ve Larsen, C. P. S. (1991). Climatically Induced Change in Fire Frequency in the Southern Canadian Rockies. Ecology, 72(1), 194–201. https://doi.org/10.2307/1938914
Johnstone, J. F., Chapin, F. S., Hollingsworth, T. N., Mack, M. C., Romanovsky, V. ve Turetsky, M. (2010). Fire, climate change, and forest resilience in interior AlaskaThis article is one of a selection of papers from The Dynamics of Change in Alaska's Boreal Forests: Resilience and Vulnerability in Response to Climate Warming. Canadian Journal of Forest Research, 40(7), 1302–1312. https://doi.org/10.1139/X10-061
Klappenbach, L. (2016, January 22). Explore Fascinating Facts About Forest Biomes. ThoughtCo. https://www.thoughtco.com/overview-of-the-forest-biome-130162 adresinden erişildi.
Liu, W., Sun, F., Ju, C., Zhang, X., Cai, T. ve Lan, Z. (2022). Eco-hydrological responses of the Black Dragon fire in three forested basins in the Daxing’an Mountains, northeast China. Ecological Indicators, 145, 109623. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2022.109623
Matt, E. S., John L. Innes, David J. Wilford, Roy C. Sidle ve Gordon E. Grant (2006). The role of forests in reducing hydrogeomorphic hazards. Forest Snow Landscape Research. 80(1): 11-22. https://research.fs.usda.gov/treesearch/27230 adresinden erişildi.
McArthur, A. G. (1967). Fire behaviour in eucalypt forests. Canberra: Forestry and Timber Bureau.
Natural Resources Canada (2025). Canadian Wildland Fire Information System. 02 12 2025 tarihinde https://cwfis.cfs.nrcan.gc.ca/ha/nfdb adresinden erişildi.
NTV (2025). Orman yangınları son durum 2025: Bursa, Karabük, Uşak, Kahramanmaraş, Bingöl, Antalya yangınları söndürüldü mü? - Son Dakika Türkiye Haberleri | NTV Haber. 28 07 2025 tarihinde https://www.ntv.com.tr/galeri/turkiye/orman-yanginlari-son-dakika-bursa-usak-karabuk-antalya-kahramanmaras-bingol-yanginlari-kontrol-altina-alindi-mi-son-durum-ne,4utExlJFGkCOyRcGh7Tl6g/X2_AviqvzUuFEw0nltGg9w adresinden erişildi.
OGM (2014). Türkiye Orman Varlığı. Ankara. Retrieved from Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı website: https://www.ogm.gov.tr/tr/ormanlarimiz-sitesi/TurkiyeOrmanVarligi/Yayinlar/2014%20T%C3%BCrkiye%20Orman%20Varl%C4%B1%C4%9F%C4%B1.pdf
OGM (2025). 2025 Yılı Ormancılık İstatistikleri, Orman Genel Müdürlüğü. Ankara. Retrieved from Orman Genel Müdürlüğü website: https:// www.ogm.gov.tr/tr/e-kutuphane/resmiistatistikler
Operation Wallacea (2025). The Different Types of Forest. 02 12 2025 tarihinde https://www.opwall.com/article/the-different-types-of-forest/ adresinden erişildi.
Pausas, J. G. ve Keeley, J. E. (2019). Wildfires as an ecosystem service. Frontiers in Ecology and the Environment, 17(5), 289–295. https://doi.org/10.1002/fee.2044
Prochazka, P., Abrham, J., Cerveny, J., Kobera, L., Sanova, P., Benes, D., . . . Smutka, L. (2023). Understanding the socio-economic causes of deforestation: A global perspective. Frontiers in Forests and Global Change, 6, 1288365. https://doi.org/10.3389/ffgc.2023.1288365
Pyne, S. J. (2019). Fire: A brief history (Second edition). Weyerhaeuser environmental books. Seattle: University of Washington Press.
Resmi Gazete (1937). Orman Kanunu. tarihinde https://www.ogm.gov.tr/tr/e-kutuphane-sitesi/mevzuat-sitesi/Kanunlar/3116%20Say%C4%B1l%C4%B1%20Orman%20Kanunu%20(Orjinal%20Metin).pdf adresinden erişildi.
Royal Commission (1939). Report of the Royal Commission to inquire into the causes of and measures taken to prevent the bush fires of January, 1939 and to protect life and property and the measures to be taken to prevent bush fires in Victoria and to protect life and property in the event of future bush fires. Melbourne. https://nla.gov.au/nla.obj-52798639/view?partId=nla.obj-95600283#page/n0/mode/1up adresinden erişildi.
Spirkina, O. (2013). Hıstory Of Volunteer Fırefıghtıng. 02 12 2025 tarihinde https://sci.ldubgd.edu.ua/jspui/bitstream/123456789/2391/1/Section%207.pdf#page=2 adresinden erişildi.
Steininger, M. K., Tucker, C. J., Townshend, J. R. G., Killeen, T. J., Desch, A., Bell, V. ve Ersts, P. (2001). Tropical deforestation in the Bolivian Amazon. Environmental Conservation, 28(2), 127–134. https://doi.org/10.1017/S0376892901000133
Stephens, S. L. [S. L.], Agee, J. K., Fulé, P. Z., North, M. P., Romme, W. H., Swetnam, T. W. ve Turner, M. G. (2013). Land use. Managing forests and fire in changing climates. Science (New York, N.Y.), 342(6154), 41–42. https://doi.org/10.1126/science.1240294
Tarhan, M. (2024). Dünya son yıllarda büyük yangınlarla mücadele etti. 28 10 2025 tarihinde https://www.aa.com.tr/tr/dunya/dunya-son-yillarda-buyuk-yanginlarla-mucadele-etti/3306593 adresinden erişildi.
Tedim, F., Leone, V., Amraoui, M., Bouillon, C., Coughlan, M., Delogu, G., . . . Xanthopoulos, G. (2018). Defining Extreme Wildfire Events: Difficulties, Challenges, and Impacts. Fire, 1(1), 9. https://doi.org/10.3390/fire1010009
Tuna Tuygun, G., İşsever, G. ve Elbir, T. (2023). Türkiye’de 2021 Yılında Yaşanan Büyük Orman Yangınlarında Yanan Orman Alanlarının ve Yangın Kaynaklı Atmosferik Aerosollerin Uydular ile İzlenmesi. Deu Muhendislik Fakultesi Fen Ve Muhendislik, 25(74), 351–369. https://doi.org/10.21205/deufmd.2023257408
Turetsky, M. R., Kane, E. S., Harden, J. W., Ottmar, R. D., Manies, K. L., Hoy, E. ve Kasischke, E. S. (2011). Recent acceleration of biomass burning and carbon losses in Alaskan forests and peatlands. Nature Geoscience, 4(1), 27–31. https://doi.org/10.1038/ngeo1027
UNEP (2010). UNEP Year Book 2010. Nairobi, Kenya: UNEP. https://www.unep.org/resources/report/unep-year-book-2010 adresinden erişildi.
Usta, G. (2023). Afet Yönetimi Odağında Orman Yangınlarının Değerlendirilmesi. Afet Ve Risk Dergisi, 6(1), 18–35. https://doi.org/10.35341/afet.1090658
Ünlü, M. (2025). Orman varlığı ve orman yangınlarının etkisi. Lnternational Journal of Geography and Geography Education. (55), 212–229. https://doi.org/10.32003/igge.1634171
Van Wagner, C. E. ve Methven, I. R. (1980). Fıre In The Management Of Canada's Natıonal Parks: Phılosophy And Strategy. Chalk River, Ontario: Canadian Forestry Service. https://parkscanadahistory.com/publications/fire-mgt-1980.pdf adresinden erişildi.
Walker, X. J., Baltzer, J. L., Cumming, S. G., Day, N. J., Johnstone, J. F., Rogers, B. M., . . . Mack, M. C. (2018). Soil organic layer combustion in boreal black spruce and jack pine stands of the Northwest Territories, Canada. International Journal of Wildland Fire, 27(2), 125–134. https://doi.org/10.1071/WF17095
Weber, M. G. ve Stocks, B. J. [B. J.] (1998). Forest fires and sustainability in the boreal forests of Canada. Ambio, 27(7), 545–550. https://www.sfu.ca/geog315-new/readings/weber%2Bstocks.pdf adresinden erişildi.
WWF (2022). Akdeniz Bölgesi'ndeki Büyük Orman Yangınlarının Ekolojik ve Sosyo-Ekonomik Etklieri. https://wwftr.awsassets.panda.org/downloads/ormanyangnlarweb.pdf adresinden erişildi.
