Evlat Edinen Anne Babaların Gözünden Evlat Edinmeye Dair Sosyal Politika Önerileri
Özet
Bu kitap bölümü, Türkiye’de evlat edinme sürecini yalnızca hukuki bir prosedür olarak değil, toplumsal, kültürel ve bireysel dönüşüm yaratan çok katmanlı bir süreç olarak ele almaktadır. Çalışma, evlat edinme yoluyla ebeveyn olan on dört anne ve babanın deneyimlerine odaklanarak, mevcut sistemin yapısal sorunlarını ve iyileştirilmesi gereken alanlarını katılımcıların gözünden ortaya koymaktadır. Feminist sosyal hizmet perspektifiyle yürütülen bu araştırmada; yasal mevzuattaki boşluklar, kurum bakımında geçen sürelerin uzunluğu, biyolojik ailenin rızasına dair yaşanan tıkanıklıklar ve medyada kullanılan etiketleyici dil gibi temel sorun alanları irdelenmektedir. Çalışma, evlat edinmeyi "son çare" olarak gören toplumsal algıya ve biyolojik bağın kutsanmasına eleştirel bir bakış açısı getirmektedir. Elde edilen bulgular ışığında; evlat edinme sürecinin şeffaflaştırılması, ebeveyn adaylarına yönelik süpervizyon ve psikososyal destek mekanizmalarının kurulması, kurumlar arası eşgüdümün sağlanması ve toplumsal farkındalığı artıracak görsel/yazılı materyallerin üretilmesi gibi somut sosyal politika önerileri sunulmaktadır. Bölüm yazarları, evlat edinme sisteminin "çocuğun yüksek yararı" ilkesini merkeze alacak şekilde, bizzat bu süreci deneyimleyen ailelerin rehberliğinde reforme edilmesi gerektiğini savunmaktadır.
Referanslar
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (2015). Evlat Edinme: Mevzuat/İşleyiş, Sıklıkla Sorulan Sorular... Evlat Edinme: Ebeveyn Adaylarına Öneri Mektubu, Evlat Edinme Kitapçığı. Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü Yayınları.
Albayrak Ceylan, N. (2022). Milletlerarası Özel Hukukta evlat edinme [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
Altınoğlu-Dikmeer, İ., Erol, N., ve Gençöz, T. (2014). Evlat edinilmiş ve biyolojik ebeveyn ile yaşayan çocukların davranışsal ve duygusal sorunları ve bağlanma düzeyleri ile anne babalarının çocuk yetiştirme stillerinin karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi. Türk Psikiyatri Dergisi, 25(4), 234-43. https://www.turkpsikiyatri.com/PDF/C25S4/2_14002_Evlat_edinilmis.pdf
Arıtürk Osmanoğlu, E. (1995). Türk Medeni Kanunu'na göre evlat edinme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
Asma, T. (2017, 4 Ekim). Evlat Edinme Diyanet İşleri'ne Değil Çocuk Örgütlerine Sorulmalı. BİA Haber Merkezi. https://bianet.org/haber/evlat-edinme-diyanet-isleri-ne-degil-cocuk-orgutlerine-sorulmali-190323
Atalay, K. (2008). 4721 Sayılı Kanun Hükümlerine göre evlat edinmenin şartları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
Ayan, N. (1993). Evlat edinme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi.
Aygün, G.Ç. (2019). Karşılaştırmalı hukuk bakımından evlat edinme ve sonuçları [Yayımlanmamış doktora tezi]. Anadolu Üniversitesi.
Cutar, S. (2019). Rus Hukukunda ülkelerarası evlat edinme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
Cuthbert, D., Murphy, K. ve Quartly, M. (2009). Adoption and feminism. Australian Feminist Studies, 24(62), 395-419. https://doi.org/10.1080/08164640903289302
Çalık, B, Yıldızalp, M. (2018, 30 Nisan). Evlat Edinmede 40 Yaş Sınırı Kalktı. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/evlat-edinmede-40-yas-siniri-kalkti-/1131367
Çetin, P. İ. (2022). Evlat edinen ailelerin evlat edinme süreçlerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Akdeniz Üniversitesi.
Çörekçi, E. (2009). Ülkelerarası evlat edinme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.
Dayıoğlu Oyman, S. R. (2022). Feminist sosyal hizmet perspektifinden evlat edinme süreci: Ebeveyn deneyimleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Manisa Celal Bayar Üniversitesi.
Dominelli, L. (2002). Feminist social work theory and practice. Basingstoke: Palgrave.
Dönmez, N. B., ve Şenol, F. (2023). Çocuk koruma sisteminde kurumdan ve kişilerarası evlat edinmenin karşılaştırmalı değerlendirilmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet Dergisi, 34(1), 63-85.
Dönmez, P. (2024). Evlat edinmede rıza [Yayımlanmamış doktora tezi]. Atılım Üniversitesi.
Duran, R., (2021). Türkiye aile yapısında evlat edinme üzerine bir değerlendirme. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 5(1), 22-34. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1541723
Eraslan, S. (2012, 12 Eylül). Koruyucu Ailem Olur Musunuz? Star Gazetesi. https://www.star.com.tr/yazar/koruyucu-ailem-olur-musunuz-yazi-688167/
Erbay, E., Altındağ, Ö., ve Çelik, M. A., (2018). Sosyal Hizmetler Kanunu kapsamında kamu kurum ve kuruluşlarında istihdam edilenlerin yaşam kalitesi: Ankara ili örneği. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 22(3), 845-874. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/592508
Erdugan Acartürk, S. (2025). Evlat edinilen bireylerin ve evlat edinen ebeveynlerin evlat edinme deneyimlerinin keşfedilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
Erkoç, H. M. (1987). Evlat edinmenin Devlet Özel Hukukunda kuruluşu ve hükümleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
Ersoy, H. Z. (2024). Evlat edinme süreci ve dini tutum (Dezavantajlı aileler üzerine bir araştırma. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi.
Filiz, K. (2019). Türk Hukukunda evlat edinme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Aydın Üniversitesi.
Gemici Filiz, B. (2016). Milletlerarası Özel Hukukta evlat edinme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
Gökce, H. (2018). Bir sosyal politika olarak evlat edindirmenin toplumsal direnç kaynakları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Ticaret Üniversitesi.
Gökçeimam, P. Ş., Aşkın, R., Sünbül, E. A., Üstündağ, M., Kurban, R. D., Özel, M. E., & Odabaşı, O. O. (2020). Evlat edinmek için başvuran bireylerle biyolojik engelleri olmamasına rağmen anne baba olma isteğine sahip olmayan bireylerin bağlanma şekli, mizaç özellikleri, dürtüsellik ve ruhsal dayanıklılık yönünden karşılaştırılması. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(39), 1200-1210. https://doi.org/10.46928/iticusbe.786009
Günveren, G.B. (2013). Roma hukukunda evlat edinme [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
Güvercin, A. (2005). Yabancıların evlat edinmelerinin Uluslararası Hukuk açısından incelenmesi ve Türk Hukuku ile Amerikan Hukukunda evlat edinmeye ilişkin düzenlemeler [Yayımlanmamış doktora tezi]. Kocaeli Üniversitesi.
Hayat Sende Gençlik Akademisi Derneği. (2014). Sosyal duvarları yıkalım projesi değerlendirme raporu. https://www.hayatsende.org/wpcontent/uploads/2020/08/Sosyal-Duvarları-Yıkalım-1.pdf
Hayat Sende Gençlik Akademisi Derneği. (2023). Doğru sözlük. https://www.hayatsende.org/wp-content/uploads/2023/02/dogrusozluk-basim-1.pdf
Işık, M. (2004). 4721 sayılı kanun hükümlerine göre evlat edinme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
İskenderli, N.N. (2019). Türk ve Azerbeycan hukukunda evlat edinmenin şartları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bahçeşehir Üniversitesi.
Karatay, A. (2007). Cumhuriyet dönemi korunmaya muhtaç çocuklara ı̇lişkin politikanın oluşumu [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
Kaya, C. (2008). Türk Hukukunda evlat edinme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
Koçoğlu, A. D. S. (2019). Evlat edinmede ana ve babanın rızasının aranıp aranmaması sorununun, özellikle yetkili kurum aracılığı ile evlat edinme açısından incelenmesi. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi(38), 239-266.
Kovalova, D. (2020). Türk hukukuyla karşılaştırmalı olarak Ukrayna hukukuna göre evlat edinme [Yayımlanmamış doktora tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
Kurtuluş Akbulut, S. (2011). Sosyal hizmetler ve çocuk esirgeme kurumu aracılığıyla evlat edinme ve koruyucu aile kurumu [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
Küçüklerin Evlat Edinilmesinde Aracılık Faaliyetlerinin Yürütülmesine İlişkin Tüzük. (2009). 14729 numaralı Küçüklerin Evlat Edinilmesinde Aracılık Faaliyetlerinin Yürütülmesine İlişkin Tüzük. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/2.5.2 00914729.pdf
Mefford, R. L. (2022). ABD ve Türkiye'de evlat edinme sisteminin toplumsal dinamikleri: karşılaştırmalı bir analiz [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Süleyman Demirel Üniversitesi.
Nazik, H. (1988). Çocuksuz ailelerin evlat edinme ve koruyucu aile hakkındaki görüşleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
Özpınar, A. (1997). Türk Hukukunda evlat edinme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
Pak Güre, M. D., Aydeniz, Ü. ve Uğurlu, Z. (2024). Türkiye’de koruyucu aile ve evlat edinme ile ilgili çalışmalar: Sistematik bir inceleme. Turkish Journal of Social Work, 8(2), 52-66. https://doi.org/10.70989/scd.1587368
Pellitier, R. (2018). Haiti'de evlat edinme süreçlerinin değerlendirilmesi: Sosyal Refah ve Araştırma Enstitüsünde vaka çalışması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
Puryaz, O. (2019). Evlat edı̇nmek ı̇steyen ı̇nfertı̇l çı̇ftlerı̇n ı̇nfertı̇lı̇teye bağlı stres düzeylerı̇ ve cı̇nsı̇yet rollerı̇ ı̇le ı̇lı̇şkı̇sı̇ [Yayımlanmamış yüksek lı̇sans tezi]. İstanbul Üni̇versi̇tesi̇.
Sağlam, O. (2006). İslam Hukuku açısından evlat edinme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üni̇versi̇tesi̇.
Sağlam, R. (2019). Türk Medeni Hukukunda evlat edinme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Akdeniz Üni̇versi̇tesi̇.
SHUDER (Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği Genel Merkezi) (2018, 30 Mayıs). SHUDER: Evlat edinme yönergesinin kaldırılması, hizmeti risklere açık hale getirdi
SHÇEK Genel Müdürlüğü (Mülga) (2001). Evlat Edinmeye Uygun Hale Getirilecek Çocuklar Genelgesi. https://www.aile.gov.tr/uploads/chgm/uploads/pages/genelgeler/2001-04-evlat-edinmeye-uygun-hale-getirilecek-cocuklar-genelge.pdf
Şirin, S. (2024). Evlat edinme olgusuna toplumsal bakış: Erzincan örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gümüşhane Üniversitesi.
Tabel, T. (1992). Türk hukukunda evlat edinme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
Tarğıt, İ. (2022). Roma'da velayet sistemi, evlat edinme kurumu ve evlat edinen İmparatorlar [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi.
Türk Medeni Kanunu (2001). Resmî Gazete (Sayı: 24607). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2001/12/20011208.htm#1
Türkeri, A. (2007). Türk medeni hukukunda evlat edinmenin hukuki sonuçları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
TÜİK (2024). Türkiye İstatistik Kurumu. İstatistiklerle Çocuk. 2024 raporu. (Yayın no. 54197). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Cocuk-2024-54197
Veliu, V. (2020). Co-operation between states on intercountry adoption and protection of children in the private international law [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi.
Yaşar, M. (2003). Türk hukukunda evlat edinme ilişkisinin kurulması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Galatasaray Üniversitesi.
Yeşilöz, H. (1999). Türk hukukunda evlat edinme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
Yıldırım, Ş. (2017). 2000’lı̇ yıllarda Çocuk Koruma Sı̇stemı̇ ı̇çı̇nde bakım hı̇zmetlerı̇nı̇n genel görünümü. MCBÜ Sosyal Bı̇lı̇mler Dergı̇sı̇, 15(1), 87-110. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.297856
Yılmaz, K. (2013). Bireylerin evlat edinme ve evlat edinme hizmetine karşı bilgi ve tutumları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yalova Üniversitesi.
Yılmaztürk, G. (1991). İnfertil ailelerin evlat edinme ve koruyucu aile olma konularındaki bilgi ve tutumları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
Zastrow, C. (2013). Sosyal hizmete giriş. Cinsiyetçilik ve eşitliği sağlama çabaları. (D. Baran Çiftçi, Çev. Ed.). Nika Yayınevi.
Zehir, G. (2024). Ebeveynler ve profesyonellerin evlat edinme sürecine yönelik deneyimleri ve bir model önerisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
