Türkiye Cumhuriyeti’nde ve Amerika Birleşik Devletleri Eyalet Sisteminde Evlat Edinme Yöntemlerine Genel Bir Bakış
Özet
Çocuk refah hizmetleri bir çok organizasyon ve kurumun birlikte çalışmasıyla meydana gelmektedir. Bu anlamda her ülke kendi koşulları çerçevesinde çocuk refah hizmetlerini şekillendirmekte, kurumların izledikleri politika ve yasalara bağlı olarak ülkeden ülkeye değişiklik göstermektedir. Bu çalışma Türkiye Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri eyalet sistemindeki evlat edinme yöntem ve uygulama süreçlerini ele almaktadır. Türkiye'de evlat edinme süreci, Medeni Kanun ve ilgili mevzuat çerçevesinde merkezi otorite tarafından yürütülürken; ABD'de eyaletler arası farklılıklar ve her eyaletin kendi yasaları doğrultusunda uyguladığı çeşitli prosedürler ön plana çıkmaktadır. Bu anlamda Türkiye’de evlat edinme gerek mevzuat ve gerekse uygulama açısından katı ve merkezi bir yapıya sahipken; ABD’de ise evlat edinmeye ilişkin uygulamalar daha esnektir ve hem federal hem de eyalet düzeyinde kanuni düzenlemeler bulunmaktadır. Bununla birlikte her iki sistemde de çocuğun üstün yararı gözetilmekte, başvuru şartları, denetim mekanizmaları ve yasal sonuçlar bakımından benzerlikler ve farklılıklar bulunmaktadır. Çalışmada, bu iki ülkenin evlat edinme süreçleri arasındaki benzerlikler ve ayırt edici noktalara değinilmiş, uygulamadaki avantaj ve dezavantajlara dikkat çekilmiştir.
Referanslar
A Guide for Parents (t.y.). 19 Nisan 2025 tarihinde https://www.nj.gov/dcf/families/dcpp/ParentGuideFosterCare_English.pdf adresinden alındı
Adoption Org. (2019). How Does the Foster System Work in the USA? 06 Mart 2025 tarihinde https://adoption.org/foster-system-work-usa adresinden alındı
Adoptions From the Heart. (t.y.). 12 Nisan 2025 tarihinde https://afth.org/looking-to-adopt/ adresinden alındı
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2025). 26 Temmuz 2025 tarihinde https://www.aile.tr/chgm/teskilat-yapisi/kurum-hakkinda/ adresinden alındı.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2025). Yurt Dışı Temsilcilikler ve Uluslararası Sosyal Hizmetler Birimi. 26 Ağustos 2025 tarihinde https://www.aile.gov.tr/abdidb/daire-baskanligi/yurt-disi-temsilcilikler-ve-uluslararasi-sosyal-hizmetler-birimi/ adresinden alındı.
Akbaş, G. E., ve Öztürk, B. (2022). Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri’nde koruyucu aile sistemi: Fırsatlar ve güçlükler. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 6(1), 83-99. https://doi.org/10.55109/tushad.1084697
Arslan, E. (2020). Çocuk koruma ve çocuk adalet sistemlerinin entegrasyonu-kesişme noktasındaki gençlere yönelik uygulama modeli. Hümanist Büro. 02 Nisan 2025 tarihinde https://www.academia.edu/97670514/ adresinden alındı.
Aydoğdu, M. (2010). Evlat Edinme (2 b.). Ankara: Adalet Yayınları.
Aygün, G. Ç. (2021). Amerikan Hukukunda evlat edinmeye bir bakış: Vermont Eyaleti örneği. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 27(1), 716-740. https://doi.org/10.33433/maruhad.907220
Bağ, Ö., ve Oral, R. (2021). Amerika Birleşik Devletleri'nde ve dünyada çocuk koruma sistemleri. Cantürk G. (Ed). Çocuk İstismarı ve İhmali. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri, 93-97. https://www.turkiyeklinikleri.com/article/en-amerika-birlesik-devletleri-ve-dunyada-cocuk-koruma-sistemleri-92689.html
Baygın, C. (2003). Evlat Edinmenin Sonuçları. Atatürk Üniversitesi Erzincan Hukuk Fakültesi Dergisi, 7(3-4), s. 627-650. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ebyuhfd/issue/63554/962507 adresinden alındı.
Baykara Acar, Y., Acar, H. ve Berghan, S. (2018). Türkiye'de Çocuk Koruma Sistemi:Sorunlar ve Savunu Alanları. Uluslararası Çocuk Merkezi Yayını. 07 Temmuz 2025 tarihinde https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=161346&forceview=1 adresinden alındı.
Bilgin, Ö. (2019). Sosyal hizmetin bir aracı olarak sosyal ve ekonomik destek modeli: Vaka sunumu. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 3(2), 1-32. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/920717
Birthmother's Choise. (t.y.). What are the 3 different types of adoptions? 20 Mayıs 2025 tarihinde https://www.freeadoptionhelp.com/three-different-types-of-adoptions/ adresinden alındı.
Brodzinsky D, et al. (2022). Adoption and trauma: Risks, recovery, and the lived experience of adoption. Child Abuse and Neglect, 130 (2):105309. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2021.105309
Child Welfare Information Gateway. (2018, Mart). State vs. County Administration of Child Welfare Services. 21 Mart 2025 tarihinde https://www.childwelfare.gov/resources/state-vs-county-administration-child-welfare-services/#noteone adresinden alındı.
Cody, P. A., Farr, R. H., McRoy, R. G., Ayers-Lopez, S. J., & Ledesma, K. J. (2016). Youth perspectives on being adopted from foster care by lesbian and gay parents: Implications for families and adoption professionals. Adoption Quarterly, 20(1), 98–118. https://doi.org/10.1080/10926755.2016.1200702
Çiftçi, E. G. (2009). Türkiye'de ve dünyada korunmaya ihtiyacı olan çocuklara yönelik hizmetlerin tarihsel gelişimi. Aile ve Toplum, 5(19), 66-53. https://dergipark.org.tr/tr/pub/spcd/issue/21119/227478
Çocukların Korunması ve Ülkelerarası Evlat Edinme Konusunda İşbirliğine Dair Sözleşmesi (2004). Erişim adresi: https://inhak.adalet.gov.tr/Resimler/Dokuman/2812020153745turkce_lah33.pdf
Demir, M. (2003). Bazı ülke yasaları ile karşılaştırmalı olarak evlat edinmenin yasal koşulları, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 52(3), 253-273, https://doi.org/10.1501/Hukfak_0000000517
Duran, R. (2021). Türkiye aile yapısında evlat edinme üzerine bir değerlendirme. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 5(1), 19-31. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1541723
Embrella. (t.y.). Change a Life. 30 Mart 2025 tarihinde https://www.embrella.org/become-a-foster-parent-nj adresinden alındı.
Erbay, E., ve Çalış, N. (2022). Kurum bakımı altında kalan bireylerin deneyimleriyle korunma ihtiyacı olan çocuk olmak: Retrospektif bir araştırma. Disiplinlerarası Çocuk Hakları Araştırmaları Dergisi, 3, 10-32. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2850707
Gezgin, Y. E. (2021). İslam hukuku perspektifinden eşcinsel bireylerin çocuk edinme/sahibi olma problemi. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, (37), 215-236. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ihad/issue/71548/1151363
Karataş, Z. (2020). Evlat edinme sürecinde biyolojik annenin hak arama mücadelesi: Vaka sunumu. Toplum ve Sosyal Hizmet, 31(3), 1394-1414. https://doi.org/10.33417/tsh.673940
Karatay, A. (2017), Türkiye’de Koruyucu Aile: Kökenleri, gelişimi ve bugünü. Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5, 389-427. https://doi.org/10.32739/uskudarsbd.3.5.30
Kibaroğlu, S., ve Zengin, O. (2024). Koruyucu aile olma şartı sağlayan eşlerin koruyucu aile hizmet modeline ilişkin görüşleri, Toplum ve Sosyal Hizmet, 35 (4), 661-683. https://doi.org/10.33417/tsh.1269615
Kılınç, A. N. (2023). Türk hukukunda çocukların kurum aracılığı dışında evlat edinilmesi. Adalet Dergisi, 72(2), 879-914. https://doi.org/10.57083/adaletdergisi.1391753
Koç. E. (2015). HMK ve TMK çerçevesinde evlat edinme ve evlatlık ilişkisinin kaldırılması davasına ilişkin bazı tespitler. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 1 (73), 363-388. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1286549
Koruyucu Aile Yönetmeliği. (2012). Resmî Gazete (Sayı: 28497). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/12/20121214-2.htm
Küçüklerin Evlat Edinilmesinde Aracılık Faaliyetlerinin Yürütülmesine İlişkin Tüzük (KEEİT). (2009). Resmî Gazete. (Sayı: 27170). Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/03/20090315-2.htm
Küsmez, B. (2020). Korunma ihtiyacı olan çocuklar için kurumsal ve alternatif hizmet modelleri: Bir değerlendirme. International Journal of Social and Humanities, 4(3), 201-225. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1486771
Kizir, M. (2009). Türk Hukukunda evlat edinme. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 17(1), 151-184. https://doi.org/10.15337/SUHFD.2017.122
Mefford, R. L., ve Gül, S. S. (2022). Amerika’da bir aile kurma biçimi olarak evlat edinme: Tarihsel ve toplumsal dönüşüm üzerine bir değerlendirme. Sosyoloji Notları, 6(2), 54-77. https://dergipark.org.tr/tr/download/issue-file/64954
Mefford, R. L. (2022). ABD ve Türkiye’de Evlat Edinme Sisteminin Toplumsal Dinamikleri: Karşılaştırmalı Bir Analiz. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta.
Mit, C. (2023). Evlatlığın Yasal Mirasçılığı. [Yayınlanmamış Doktora Tezi.] Başkent Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Özel Hukuk Ana Bilim Dalı. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
Myers, J. E. B. (2008). A short history of child protection in America. Family Law Quarterly, 42(3), 449-463. https://in.sagepub.com/sites/default/files/upm-binaries/35363_Chapter1.pdf
New Jersey Safe Haven Infant Protection Act. (t.y.). 19 Nisan 2025 tarihinde https://www.nj.gov/njsafehaven/njsafehaven/faqs/ adresinden alındı.
New Jersey Department of Children and Families. (t.y.). Child Care Licensing. 30 Mart 2025 tarihinde https://www.nj.gov/dcf/about/divisions/ol adresinden alındı.
Nwachukwu, C. C. (2020). International and domestic child adoption laws, procedures, statistics and effects on adoptees and adoptive parents. International Journal of Advanced Research, 8, 507-515. https://dx.doi.org/10.21474/IJAR01/11310
Öz, A. K. (2022). Evli olmayan kişinin tek başına evlat edinmesi. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 26(3), 253-274. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2325095
Özcan, D. (2017). Evlat edinmede rıza. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 75(2), 707-7022. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/470626
Özdamar, D., ve Sucu. C. G. (2006). Türk Medeni Kanunu’nun 313. Maddesinde 15.07.2005 tarihinde yapılan değişiklik ve uluslararası sözleşmeler karşısında evlat edinme konusunun farklı bir bakış açısı ile ele alınması. Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1(2), 179-207. https://dergipark.org.tr/tr/pub/eruhfd/issue/87660/1564203
Sosyal ve Ekonomik Destek Hizmetleri Hakkında Yönetmelik. (2015). Resmi Gazete (Sayı: 29284). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/03/20150303-3.htm
Sütçü, S., Batman, H., Eraslan, E., Demirel, A. C. (2023). Cumhuriyetin 100. yılında geçmişten günümüze Türkiye’de çocuk koruma sistemi, Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi, 8 (16): 183-198. https://dergipark.org.tr/tr/pub/akader/issue/80554/1363895
Şenocak, H. (2006). Korunmaya Muhtaç Çocuklara Sağlanan Bakım Yöntemleri, Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 51, 177-228.
Şıpka, Ş., ve Ergün, E. (2020). Türk ve İsviçre hukukunda evlat edinme kurumunun miras hukuku ile ilişkisi. Aurum Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 23-44. https://dergipark.org.tr/tr/pub/aurum/issue/55113/756412
Tekin, İ.H.Y. (2023). Türk hukukunda evlat edinme kurumunun tarihi gelişimi, Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21 (3); 280-288. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.1275550
The Assistant Secretary for Planning and Evaluation (ASPE) (t.y.). National Study of Child Protective Services Systems and Reform Efforts. 10 Nisan 2025 tarihinde https://aspe.hhs.gov/national-study-child-protective-services-systems-reform-efforts adresinden alındı.
Travel.State.Gov, (t.y). Understanding the Hague Convention, 25 Ağustos 2025 tarihinde https://travel.state.gov/content/travel/en/Intercountry-Adoption/Adoption-Process/understanding-the-hague-convention.html adresinden alındı.
Türk Medeni Kanunu (2001). Resmi Gazete (Sayı: 24607). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2001/12/20011208.htm#1
Vatansever Öztürk, M. (2023). Türk Hukukunda Evlat Edinme Müessesesinin Tarihi Gelişimi. Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi (2), 313-355. https://doi.org/10.33432/ybuhukuk.1278493
Yalçınduran, T. (2009). Evlatlık İlişkisinde Evlenme Yasağı. Özer Seçili'ye Armağan İçinde, Ankara: Seçkin Yayınları, 631-655.
Yaman, F. (2022). Çocuk hakları sözleşmesine taraf olmayan ülke: Amerika Birleşik Devletleri. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 22(55), 377-398. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1027897
Yıldırım, A. (2022). Geleneksel bir evlat edinme biçimi olarak kardeşler arasındaki çocuk dolaşımı: “Sipariş Bebekler”. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi (8), 794-814. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1131616
Yılmaz, C., ve Zorlutuna, D. (2024). Güncel Gelişmeler Işığında İsviçre, Alman ve Türk Hukuklarında Küçüklerin Evlat Edinilmesinde Yaş Koşulu. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 30 (1), 278-293. https://doi.org/10.33433/maruhad.1387337
Yolcuoğlu, İ. G. (2009). Türkiye'de çocuk koruma sisteminin genel olarak değerlendirilmesi. Aile ve Toplum, 5(18), s. 43-57. https://dergipark.org.tr/tr/pub/spcd/issue/21099/227229
Yulaf, Y., ve Gümüştaş, F. (2019). Kurum bakımında yaşayan ve evlat edinilen çocuk ve ergenlerin ruhsal bozukluklar açısından karşılaştırılması. Çukurova Medical Journal, 44(3), 904-910. https://doi.org/10.17826/cumj.504819
