Otizm Spektrum Bozukluğunda Dil ve İletişim Bozuklukları: Tanı ve Tedavi
Özet
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), erken çocuklukta başlayan ve sosyal etkileşim, iletişim ve davranışlarda bozulmalarla karakterize nöropsikiyatrik bir bozukluktur. OSB’de dil ve iletişim becerilerindeki sorunlar, tanının temel bileşenlerinden biridir. Bu çalışma, OSB’deki dil ve iletişim bozukluklarının gelişimsel süreçlerini, tanı kriterlerini, ayırıcı tanısını ve müdahale yaklaşımlarını kapsamlı şekilde ele almaktadır. Dil gelişimi normalde belirli aşamalarla ilerlerken, OSB'li bireylerde bu süreçte gecikmeler, sapmalar veya gerilemeler gözlenebilir. DSM-5'e göre OSB tanısı, sosyal-duygusal karşılıklılıkta, sözel olmayan iletişimde ve ilişkileri sürdürmede yetersizlikleri içermektedir. OSB’de konuşma sorunları hiç konuşmama, gecikmiş dil gelişimi, ekolali, monoton konuşma ve sözel olmayan iletişimde yetersizlik gibi farklı formlarda ortaya çıkabilir. Tanı sürecinde öykü alma ve yapılandırılmış gözlem teknikleri (ör. Crowell Yöntemi, ADOS-2, ADI-R, CARS) kullanılırken, gelişim testleriyle (Vineland, Denver II, AGTE) dil ve iletişim becerileri değerlendirilir. OSB’deki dil ve iletişim bozukluklarının ayırıcı tanısında; işitme-görme problemleri, zihinsel yetersizlik, selektif mutizm ve konuşma-dil bozuklukları gibi durumlar göz önünde bulundurulmalıdır. Tedavide bireyselleştirilmiş müdahale planları önemlidir. Erken yoğun davranışsal müdahaleler (ABA, ESDM, TEACCH) ile sosyal iletişim becerilerinde olumlu sonuçlar alınabilmektedir. Eğitsel yaklaşımlar, konuşma ve dil terapisi, uğraş terapisi ve aile temelli müdahaleler, tedavi sürecinin etkin bileşenlerini oluşturur. Ayrıca, ebeveynlerin çocukla etkileşim biçimi, çocuğun dil gelişimini doğrudan etkilediğinden, ebeveyn eğitimi de kritik öneme sahiptir. Sonuç olarak, OSB’de dil ve iletişim bozukluklarının tanınması, değerlendirilmesi ve bireye özgü bütüncül yaklaşımlarla ele alınması, hem bireyin hem de ailenin yaşam kalitesini artırmada temel rol oynamaktadır.
Referanslar
Demir, A. Ç. (2018). Otizm Spektrum Bozukluğu. Ö. Özcan (Ed.), Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları içinde (ss.109-116). Malatya: İnönü Üniversitesi Yayınevi
Harley, T. A. (2008). The Psychology of Language From Data to Theory (3th Ed.). New York: Psychology Press
McLaughin, S. (2005). Introduction to Language Development. Canada: Thomson Delmar Learning
Diken Ö. (2020). Otizm Spektrum Bozukluğu: İletişim ve Dil. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık
Bleile, K. M. (2004). Manual of Articulation and Phonological Disorders: Infancy Through Adulthood. United States: Cengage Learning, Inc.
Owens, R. E. (2008). Language Development: An Introduction (7th ed.). New York: Pearson International Edition
APA. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). American Psychiatric Association
Zeanah, C. H. (2000). Handbook of infant mental health. C. H. Zeanah (Ed.), In: Assessment: Infant-Parent Relationship Assessment (pp. 222-235). New York: Guilford Press
Lord, C., Rutter, M., DiLavore, P., et al. (2012). Autism diagnostic observation schedule, 2nd edition (ADOS-2). Los Angeles, CA: Western Psychological Services
Rutter, M., Le Couteur, A., Lord, C. (2003). Autism Diagnostic Interview-Revised (ADI-R). Los Angeles, CA: Western Psychological Services
Schopler, E., Reichler, R. J., Renner, B. R. (1988). CARS: The childhood autism rating scale. Los Angeles, CA: Western Psychological Services
Sparrow, S. S., Balla, D. A., & Cicchetti, D. V. (1984). Vineland Adaptive Behavior Scales (Survey Form). Circle Pines, Minn: American Guidance Service
Savaşır, I., Sezgin, N., & Erol, N. (1994). Ankara Gelişim Tarama Envanteri. (1. Baskı) Ankara: Türk Psikologlar Derneği
Anlar, B., Bayoğlu, B. U., Yalaz, K. (2009). Denver II Gelişimsel Tarama Testi-Türk Çocuklarına Uyarlanması ve Standardizasyonu. Ankara: Gelişimsel Çocuk Nörolojisi Derneği
National Institute for Health and Care Excellence (2013) Clinical Guideline. Autism: the management and support of children and young people on the autism spectrum [Online]. Available: http://guidance.nice.org.uk [25 Feb 2025].
Myers, S. M., Johnson, C. P., & Council on Children with Disabilities. Management of children with autism spectrum disorders. Pediatrics. 2007;120(5): 1162-1182.
Agency for Healthcare Research and Quality (AHRQ) (2011) [Online]. Available: http://www.qualityindicators.ahrq.gov/ [25 Feb 2025].
Couteur, A. L., Szatmarl, P. (2015). Autism spectrum disorder. In Thapar A, Pine DS, Lecjman JF, Scott S, Snowling MJ, Taylor E (Eds.), Rutter’s child and adolescent psychiatry (6th ed., pp 674–667). JohnWiley & Sons, Ltd.
Lovaas, O. I. Behavioral treatment and normal educational and intellectual functioning in young autistic children. Journal of Consulting and Clinical Psychology. 1987;55 (1), 3.
Case-Smith, J. & Arbesman, M. Evidence-based review of interventions for autism used in or of relevance to occupational therapy. The American Journal of OccupationalTherapy. 2008;62 (4), 416–429.
Sinha, I. P., Smyth, R. L., & Williamson, P. R. Using the Delphi technique to determine which outcomes to measure in clinical trials: recommendations for the future based on a systematic review of existing studies. PLoS medicine. 2011;8(1), e1000393.
Virues-Ortega, J., Julio, F. M., & Pastor-Barriuso, R. The TEACCH program for children and adults with autism: A meta-analysis of intervention studies. Clinical psychology review. 2013;33(8), 940-953.
Reichow, B. & Volkmar, F.R. Social skills interventions for individuals with autism: evaluation for evidence-based practices within a best evidence synthesis framework. Journal of Autism and Developmental Disorders. 2010; 40 (2), 149–166.
