Bağcılıkta Örtü Bitkilerinin Kullanımı: Ekosistem Hizmetleri, Üzüm Verim Kalitesi Ve Sürdürülebilir Yönetim Stratejileri
Özet
Bu derleme çalışması, bağcılıkta örtü bitkilerinin kullanımına ilişkin bilimsel literatürü ekosistem hizmetleri, üzüm verim ve kalite parametreleri ile sürdürülebilir yönetim stratejileri bağlamında bütüncül bir yaklaşımla ele almaktadır. Örtü bitkileri; toprak erozyonunun önlenmesi, organik madde artışı, azot fiksasyonu, su tutma kapasitesinin iyileştirilmesi ve mikrobiyal aktivitenin desteklenmesi gibi çok yönlü ekosistem hizmetleri sunarak bağ agroekosistemlerinin işlevselliğini artırmaktadır. Ulusal ve uluslararası kaynaklara dayalı analizler, örtü bitkilerinin üzüm verimi ve kalite bileşenleri üzerinde doğrudan etkili olduğunu ortaya koymaktadır. Fenolik madde düzeyi, aromatik profil, antosiyanin içeriği ve mikrobiyom etkileşimleri gibi kalite parametreleri, örtü bitkisi türüne ve uygulama tekniğine bağlı olarak anlamlı biçimde değişmektedir. Özellikle fiğ, arı otu ve korunga gibi türler, hem besin döngüsünü desteklemekte hem de ürün kalitesini iyileştirmektedir. Sürdürülebilir bağ yönetimi için örtü bitkilerinin entegrasyonu; karar destek sistemleri, bölgesel uyum analizleri, tür rotasyonu ve izleme stratejileriyle birlikte planlanmalıdır. Karar ağacı modelleri, üretici hedeflerine göre tür seçimini yönlendirmekte; izleme mekanizmaları ise uygulama başarısını değerlendirme imkânı sunmaktadır. Bu derleme, örtü bitkilerinin bağcılıkta çevresel, üretimsel ve kalite odaklı katkılarını bilimsel temelde ortaya koyarak, uygulayıcılar ve araştırmacılar için stratejik bir bilgi zemini oluşturmaktadır.
Referanslar
Abad J, Celette F, Gary C. Cover crops in viticulture: A systematic review (1999–2018). OENO One. 2021a; 55(1): 45–60. https://doi.org/10.20870/oeno-one.2021.55.1.3599
Temel N, Torun, H. Bağ ve bahçelerde örtü bitkisi kullanımı: Ekosistem hizmetleri ve uygulama kriterleri. Türkiye Herboloji Dergisi. 2020; 23(2): 89–102. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjws/issue/58712/757936
Korkutal I. Bağcılıkta toprak işleme sistemleri ve örtü bitkisi kullanımı. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi. 2010; 47(2): 123–130.
Gattullo C, Trani A, Gambacorta G. Cover crop for a sustainable viticulture: Effects on soil properties and table grape production. Agronomy. 2020; 10(9): 1334. https://doi.org/10.3390/agronomy10091334
Lopes C, Monteiro A, Ferreira H. Cover cropping in vineyards: Impacts on soil fertility and grape quality. Spanish Journal of Agricultural Research. 2010; 8(4), 1120–1130.
Bahar E, Korkutal İ, Yaşasın A. Bağcılıkta örtülü toprak işleme ve örtü bitkileri. ADÜ Ziraat Fakültesi Dergisi. 2010; 7(2): 3–13.
Jáuregui I, Ancín M, García-Mina JM, et. al. Permanent crop cover as a strategy for drought-resistant viticulture: insights on how rhizosphere metagenomics influences leaf-level-omics for an enhanced overall plant response. Frontiers in Plant Science. 2025; 16: 1543171. https://doi.org/10.3389/fpls.2025.1543171
Karl T, Öztürk A. Bağcılıkta örtü bitkisi uygulamalarının toprak koruma ve su yönetimi üzerindeki etkileri. Türkiye Toprak Bilimi Dergisi. 2016; 5(2): 89–97.
Zhang Y, Li H, Wang X. Soil microbial responses to cover crop management in perennial cropping systems. Soil Biology and Biochemistry. 2022; 165: 108529. https://doi.org/10.1016/j.soilbio.2022.108529
Coletta A, Gambacorta G, Gattullo C. et. al. Influence of cover crops on grapevine performance and wine quality. Acta Horticulturae. 2013; 978: 45–52. https://doi.org/10.17660/ActaHortic.2013.978.5
Korucu T, Yılmaz M, Aktaş H. Karışık ekim sistemlerinin örtü bitkisi uygulamalarına uyarlana bilirliği. On dokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi. 2001; 16(1): 55–62.
Thomas F, Archambeaud A. Managing cover crops for pest control in vineyards. Viticulture & Enology Extension Series. 2013; 4(1): 15–22.
Acar B, Kara S, Çelik A. Örtü bitkilerinin bağcılıkta kullanımı ve toprak özelliklerine etkisi. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi. 2006; 37(1): 45–52.
McGourty G. Cover crops in vineyards: Benefits and management strategies. University of California Agriculture and Natural Resources. 2004. (06.10.2025 tarihinde https://ucanr.edu/sites/viticulture/files/covercrops.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Giese S, Kersten M. Cover crops and beneficial insects in vineyards: A practical guide. Lodi Winegrape Commission. 2023. (06.10.2025 tarihinde https://www.lodigrowers.com/cover-crops-guide adresinden ulaşılmıştır).
Gambacorta G, Trani A, Gattullo C. Effects of cover crops on wine aroma and phenolic composition. Journal of Agricultural and Food Chemistry. 2011; 59(9): 4694–4702. https://doi.org/10.1021/jf104982z
Abad J, Celette F, Gary C. Decision support tools for cover crop selection in vineyards. Sustainability. 2021b; 13(4): 1782. https://doi.org/10.3390/su13041782
Ricaud A, Celette F, Gary C. Functional classification of cover crops for Mediterranean vineyards. Agricultural Systems. 2021; 187, 102991. https://doi.org/10.1016/j.agsy.2020.102991
