Yaşlı Bakımında ve Evde Bakımda Etik
Özet
Bu bölüm, yaşlanmayı biyolojik, psikolojik ve sosyokültürel süreçlerin etkileşimiyle ortaya çıkan çok boyutlu bir fenomen olarak ele almakta; küresel nüfus yaşlanmasının sağlık sistemleri, sosyal politika ve etik tartışmalar üzerindeki dönüştürücü etkilerini analiz etmektedir. Bölümde yaşlı bakım hizmetlerinin koruyucu, tedavi edici, rehabilitatif ve uzun süreli bakım bileşenleri açıklanmakta; özellikle evde bakım hizmetlerinin yerinde yaşlanma paradigmasıyla uyumluluğu vurgulanmaktadır. Evde bakımın özerklik, kimlik sürekliliği ve yaşam kalitesi açısından sunduğu avantajların yanı sıra, bakım veren yükü, denetim eksikliği, istismar riski, dijital eşitsizlik ve adalet sorunları gibi yapısal sınırlılıkları tartışılmaktadır. Türkiye’de hızlı demografik yaşlanma süreci bağlamında aile temelli bakım modelinin sürdürülebilirliğinin zayıfladığı, profesyonel evde bakım hizmetlerinin genişletilmesinin bir gereklilik haline geldiği belirtilmektedir. Ayrıca, evde bakım alan yaşlılarda sık görülen kronik hastalıkların karmaşık bakım gereksinimleri doğurduğunu ve bunun etik değerlendirmeyi zorunlu kıldığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, yaşlı ve evde bakım etiğinin, özerklik, yararlılık, zarar vermeme ve adalet ilkeleri doğrultusunda, kurumlar arası iş birliği ve kişi merkezli bakım yaklaşımıyla yeniden yapılandırılması gerektiği savunulmaktadır.
Referanslar
Öztürk O. Yaşlanma ve Süreçleri. Ünver G (ed.), Yaşlı Bireyler İçin Fiziksel Aktivite ve Egzersiz. İstanbul: Efe Akademi Yayınları; 2025. p. 7.
Zheng X, Luo Y, Su B, et al. Developmental gerontology and active population aging in China. Chinese Center for Disease Control and Prevention, 2023; 5(8): 184-187. https://doi.org/10.46234/ccdcw2023.033
World Health Organization. Ageing and Health 2025. (4.11.2025 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ageing-and-health adresinden ulaşılmıştır.
Demir E, Karaduman B. Yaşlanma ve Periodontal Sağlık. Doğan B, Karaduman B (ed), Biyolojik yaşlanma ile vücut sistemlerinde meydana gelen değişiklikler. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2022. p.1-8.
Gül H. Modernleşme Sürecinde Yaşlılık sorunlarına ilişkin sosyolojik bir değerlendirme. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 2022; 11(2): 928-943. https://doi.org/10.15869/itobiad.957272
Göger S. Sağlık Profesyonelleri İçin Enfeksiyon Kontrolü ve Önlemleri. Dikmen Y, Şener Ş (ed), Yaşlıda ve Evde Bakımda Enfeksiyon Kontrolü. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 2024. p. 246-265.
Altındiş E, Üner E. Yaşlı bakım modellerinin karşılaştırılması. Geriatrik Bilimler Dergisi, 2023; 6(1): 60-71. https://doi.org/10.47141/geriatrik.1099573
Ismail Z, Ahmad WIW, Hamjah SH, et al. The impact of population ageing: A review. Iran J Public Health, 2021; 50(12):2451–2460. https://doi.org/10.18502/ijph.v50i12.7927
Stoodley I, Conroy S. An ageing population: The benefits and challenges. Medicine, 2024; 52(11): 710-712. https://doi.org/10.1016/j.mpmed.2024.08.013
Arı M. Küresel yaşlanma serüveninde yaşlanan Türkiye üzerine bir değerlendirme. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2023; 23(Özel Sayı): 261-278. https://doi.org/10.18037/ausbd.1316189
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). İstatistiklerle Yaşlılar, 2024. (5.11. 2025 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=%C4%B0statistiklerle-Ya%C5%9Fl%C4%B1lar-2024-54079&dil=1 adresinden ulaşılmıştır.
Bilgin ÖF, Tamkoç B, Aydoğdu Ö. Türkiye’de yaşlılara yönelik hizmetlerin yerinde yaşlanma yaklaşımıyla değerlendirilmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 2021; 21(53): 963-977. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.702917
Gürer A, Çırpan KF, Özlen AN. Yaşlı bakım hizmetleri. Journal of Health Services and Education, 2019; 3(1): 1-6. https://doi.org/10.35333/JOHSE.2019.44
Selek SE. Yaşlılara yönelik uzun süreli bakım hizmetlerinin durumu: OECD ülkelerine bakış. Sosyal Politika ve Sosyal Hizmet Çalışmaları Dergisi, 2025; 6(1): 105-122. https://doi.org/10.61861/spshcd.1694599
Gürer A. Ülke örnekleri ile evde bakım hizmetlerine genel bakış. Journal of Health Services and Education, 2021; 5(1): 20-25. https://doi.org/10.29228/JOHSE.6
Arjama AL, Suhonen R, Kangasniemi M. Ethical issues encountered by nurse managers working with older adults in long‐term care settings: A qualitative interview study. Journal of Nursing Management, 2025; (1): 3978256. https://doi.org/10.1155/jonm/3978256
Solmaz T, Altay B. Yaşlılara yönelik evde bakım hizmetleri. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 2019; 6(2): 150-157.
Jordal K, Saltveit V, Tønnessen S. Nursing leadership and management in home care: A qualitative scoping review. Journal of Nursing Management, 2022; 30(8): 4212-4220. https://doi.org/10.1111/jonm.13872
Ma C, Rajewski M, Smith JM. Medicare Advantage and home health care: a systematic review. Medical care, 2024; 62(5): 333-345. DOI: 10.1097/MLR.0000000000001992
Özdemir H. Yaşlılık Döneminde Evde Bakım Hizmetleri. Dericioğlları Ergun A. (ed), Yaşlılık, Yardım ve Bakım. Ankara: Nobel Yayıncılık; 2021. p. 179-190.
Merih YD, Ertürk N, Yemenici M, ve ark. Evde sağlık hizmetlerinde teknoloji kullanımı. Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı Dergisi, 2021; 4(3): 76-89. https://doi.org/10.54537/tusebdergisi.1037224
Küçük U, Karadeniz H. Yaşlanmaya bağlı bireylerde görülen fizyolojik, ruhsal, sosyal değişiklikler ve korunmaya yönelik önlemler. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 2021; 14(2): 96-103. https://doi.org/10.46414/yasad.877517
Soydaş K, Ören B. Yaşlılarda Kardiyovasküler Sorunlar ve Hemşirelik Yönetimi. Hemşirelik Bilimi Dergisi, 2025; 8(1): 121-130. https://doi.org/10.54189/hbd.1522341
Öztürk ZK, ŞAHİN S. Yaşlı Sağlığı ve Sorunları. Uçku ŞR, Şimşek Keskin H (ed), Yaşlılarda sık görülen sağlık sorunları. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2021. p.22-27.
İleri H, Şahin S. Aile Hekimliğinde Nörolojik Hastalıklar. Tekin N (ed), Kırılgan Yaşlılarda Nörolojik Hastalıklar. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2024. S. 110-115.
Ağcasulu H. Sosyal politika olarak evde bakım hizmetleri: Ülke örnekleri ve Türkiye. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2021; 26(2): 167-183. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sduiibfd/issue/62132/899406
Akın H, Şahinoğlu S. Türkiye’de Yaşlılara Verilen Evde Bakım Hizmetlerine Yönelik Etik Bir Değerlendirme. Türkiye Biyoetik Dergisi, 2025; 12(2): 127-136.
Heggestad AKT, Magelssen M, Pedersen R, et al. Ethical challenges in home-based care: A systematic literature review. Nursing ethics, 2021; 28(5): 628-644. https://doi.org/10.1177/0969733020968859
Martinsen B, Norlyk A, Gramstad A. The experience of dependence on homecare among people ageing at home. Ageing & Society, 2024; 44(2): 282-297. https://doi.org/10.1017/S0144686X22000150
Çakır G, Yaman ÖM. Yaşlılara evde bakım vermenin bakım veren aileler üzerindeki etkilerinin aile kuramları temelinde değerlendirilmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 2022; 33(2): 577-604. https://doi.org/10.33417/tsh.960879
Shahriari M, Nia DH, Kalij F, et al. Challenges of home care: a qualitative study. Bmc Nursing, 2024; 23(1): 215. https://doi.org/10.1186/s12912-024-01878-0
Zhu J, Shi K, Yang C, et al. Ethical issues of smart home‐based elderly care: A scoping review. Journal of nursing management, 2022; 30(8): 3686-3699. https://doi.org/10.1111/jonm.13521
