Organ ve Doku Transplantasyonu, Genetikte Etik

Yazarlar

Özet

Organ ve doku nakli, modern tıbbın en karmaşık fakat en yaşam kurtarıcı uygulamalarından biridir. Tarihsel olarak Sushruta ve Hippokrat’tan günümüze uzanan bu alan, 20. yüzyılda immünoloji ve cerrahi tekniklerdeki gelişmelerle bilimsel bir temele kavuşmuştur. Türkiye’de 2002–2023 yılları arasında 74 binden fazla organ nakli yapılmış, ancak kadavradan bağış oranı hâlen düşüktür. Sağlık Bakanlığı ve sivil toplum kuruluşları, beyin ölümü bildirimi ve toplumsal farkındalık eğitimleriyle bağış oranlarını artırmayı hedeflemektedir.Dünya genelinde 2023’te 172 binden fazla organ nakli yapılmış olsa da, bu sayı ihtiyacın yalnızca %10’unu karşılayabilmektedir. Canlı ve kadavra donörlük, hem etik hem klinik açıdan farklılıklar taşır. Canlı donörlük planlanabilirliği artırsa da sağlıklı bireye cerrahi risk yükler; kadavra donörlük ise etik açıdan daha kabul edilebilir görülür.Genetik faktörler, nakil başarısında belirleyici olup gizlilik ve adalet ilkeleriyle yakından ilişkilidir. Hemşireler, donör ve alıcı bakımında, bilgilendirilmiş onam, mahremiyet, kültürel duyarlılık ve hasta savunuculuğu konularında temel etik sorumluluk üstlenirler. Başarılı bir nakil sistemi, cerrahi yetkinliğin yanında etik değerlere ve multidisipliner iş birliğine dayalı bütüncül bir yaklaşımla sürdürülebilir.

Referanslar

Dave T, Habte A, Vora V, Sheikh MQ, Sanker V, Gopal SV. Sushruta: the father of Indian surgical history. Plast Reconstr Surg Glob Open. 2024;12(4):5715.

Kleisiaris CF, Sfakianakis C, Papathanasiou IV. Health care practices in ancient Greece: the Hippocratic ideal. J Med Ethics Hist Med. 2014;7:6.

Nordham KD, Ninokawa S. The history of organ transplantation. Proc (Bayl Univ Med Cent). 2022;35(1):124-8.

Barker CF, Markmann JF. Historical overview of transplantation. Cold Spring Harb Perspect Med. 2013;3(4):014977.

Barker CF, Markmann JF. Historical overview of transplantation. Cold Spring Harb Perspect Med. 2013;3(4):014977.

Merrill JP, Murray JE, Harrison JH, Guild WR. Successful homotransplantation of the human kidney between identical twins. J Am Med Assoc. 1956;160(4):277-82.

Van Sandwijk MS, Bemelman FJ, Ten Berge IJM. Immunosuppressive drugs after solid organ transplantation. Neth J Med. 2013;71(6):281-9.

T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye’de Organ Bağışı Bilinci ve Nakil Sayıları Umudu Artıyor. [Online] https://www.saglik.gov.tr/TR-100600/turkiyede-organ-bagisi-bilinci-ve-nakil-sayilari-umudu-artiyor.html [Accessed: 18th November 2025]

T.C. Sağlık Bakanlığı. 2023 Yılında 5 084 Organ Nakli Yapıldı. [Online] https://www.saglik.gov.tr/TR-101587/2023-yilinda-5-bin-84-organ-nakli-yapildi.html [Accessed: 18th November 2016

Türkiye Organ Nakli Vakfı. İstatistikler. [Online] https://www.tonv.org.tr/tr/organ-bagisi/istatistikler/[Accessed: 18th October 2025

Global Observatory on Donation and Transplantation (GODT). International Report on Organ Donation and Transplantation Activities 2023. [Online] www.transplant-observatory.org 2025/02/2023-data-global-report-20022025 [Accessed: 18th November 2025]

World Health Orgaization (WHO).Seventy-seventh World Health Assembly – Daily update: 30 May 2024. [Online] https://www.who.int/news/item/30-05-2024-seventy-seventh-world-health-assembly---daily-update--30-may-2024?utm_source=chatgpt.com [Accessed: 10th November 2025]

Organ Procurement &Transplatation Network (OPTN) Continued increase in organ donation drives new records in 2023; New milestones exceeded. [Online] https://optn.transplant.hrsa.gov/news/continued-increase-in-organ-donation-drives-new-records-in-2023-new-milestones-exceeded?utm_source=chatgpt.com [Accessed: 12th November 2025]

Geo JA, Ameen R, Al Shemmari S, Thomas J. Advancements in HLA typing techniques and their impact on transplantation medicine. Medical Principles and Practice. 2024;33(3):215–231.

Durgun C. Canlı donörden karaciğer nakli konusundaki global yayın trendleri ve Türkiye kaynaklı yayınların analizi. Journal of Biotechnology and Strategic Health Research. 2021;5(3):214–220.

Kirsten Kortram, Jan N M Ijzermans, Frank J M F Dor Perioperative Events and Complications in Minimally Invasive Live Donor Nephrectomy: A Systematic Review and Meta-Analysis. Transplantation. 2016;100(11):2264-2275.

Arslantaş R, Çevik BE. Factors affecting organ donation rate during devastating brain injuries: a 6-year data analysis. Acta Chirurgica Belgica. 2021;121(4):242–247.

World Health Organization (WHO). WHO guiding principles on human cell, tissue and organ transplantation: explanatory notes. [Online] Available at: https://www.who.int/publications/i/item/who-guiding-principles-on-human-cell-tissue-and-organ-transplantation [Accessed: 18th November 2025].

Andacoglu O, Aki FT. Global perspective on kidney transplantation: Turkey. Kidney360. 2021;2(7):1160–1162.

Kotloff RM, Blosser S, Fulda GJ, et al. Management of the potential organ donor in the ICU: Society of Critical Care Medicine/American College of Chest Physicians/Association of Organ Procurement Organizations consensus statement. Critical Care Medicine. 2015;43(6):1291–1325.

Caliskan Y, Lee B, Whelan AM, et al. Evaluation of genetic kidney diseases in living donor kidney transplantation: towards precision genomic medicine in donor risk assessment. Current Transplantation Reports. 2022;9:127–142.

Derderian SC, Jeanty C, Walters MC, et al. In utero hematopoietic cell transplantation for hemoglobinopathies. Frontiers in Pharmacology. 2015;5:278.

National Human Genome Research Institute (NHGRI). Genetic testing: ethical, legal and social issues (ELSI). U.S. National Institutes of Health; 2023. [Online] Available at: https://www.genome.gov/about-genomics/policy-issues/Genetic-Discrimination [Accessed: 18 November 2025].

Gragert L, Madbouly A, Freeman J, Maiers M. HLA match likelihoods for hematopoietic stem-cell grafts in the U.S. registry. New England Journal of Medicine. 2014;371:339–348.

Council of Europe. Convention on Human Rights and Biomedicine (Oviedo Convention) and Additional Protocol on Genetic Testing for Health Purposes. Strasbourg: Council of Europe; 1997–2008. [Online] Available at: https://www.coe.int/en/web/bioethics/oviedo-convention [Accessed: 18 November 2025].

American Nurses Association (ANA). Genetics and Genomics Nursing: Scope and Standards of Practice. 2nd ed. Silver Spring (MD): American Nurses Association; 2016.

Kotloff RM, Blosser S, Fulda GJ, et al. Management of the potential organ donor in the ICU: Society of Critical Care Medicine and AABB Consensus Statement. Chest. 2015;148(6):148–165.

International Council of Nurses (ICN). ICN Code of Ethics for Nurses. Geneva: International Council of Nurses; 2021.

Beauchamp TL, Childress JF. Principles of Biomedical Ethics. 8th ed. New York: Oxford University Press; 2019.

Sayfalar

119-130

Yayınlanan

19 Ocak 2026

Lisans

Lisans