Yaşam Sonu Bakım Kavramları ve Ötenazi
Özet
Palyatif bakım, yaşamı tehdit eden hastalıklarda hastanın konforunu artırmayı, semptomları hafifletmeyi ve fiziksel, psikososyal, ruhsal gereksinimlere bütüncül yaklaşımı amaçlayan bir bakım felsefesidir. Yoğun bakım ortamında ise yaşamı sürdürmeye yönelik ileri teknoloji ve invaziv uygulamalar, etik karar süreçlerini daha karmaşık hâle getirir. Bu süreçlerde hemşireler; hastanın değerlerini, özerkliğini ve mahremiyetini korumanın yanı sıra hasta-aile-ekip iletişimini kolaylaştırarak etik ilkelere uygun bakımın sürdürülmesinde kritik bir role sahiptir. Yaşam sonu bakımında tedavinin sürdürülmesi, sınırlandırılması ya da sonlandırılması gibi kararlarda hemşireler destekleyici, savunucu ve rehberlik edici bir konumda yer alır.
Ötanazi tartışmaları ise yaşam kalitesi, acının yönetimi, hastanın özerkliği ve sağlık profesyonellerinin etik sorumlulukları arasında hassas bir denge gerektirir. Türkiye’de ötanazi yasal değildir; bu nedenle hemşirelik uygulamalarında tartışmalar daha çok etik ilkeler, yaşam sonu bakım kalitesi ve hastanın onurlu bir şekilde ölme hakkı çerçevesinde ele alınmaktadır. Bu bölümde palyatif bakım, yoğun bakım etiği ve ötanazi kavramları hemşirelik perspektifinden bütüncül olarak değerlendirilmiş; karar verme süreçlerinde karşılaşılan etik ikilemler ve hemşirelerin profesyonel sorumlulukları detaylandırılmıştır.
Referanslar
Elçigil, A. Palyatif bakım hemşireliği. Gülhane Tip Dergisi; 2012;54(4) ;329-334.
Kabalak, AA. ve ark.Yaşam Sonu Bakım Organizasyonu; Palyatif Bakım. Yoğun Bakım Dergisi;2013; 11(2): 56-70.
the history of palliative care.Avaliable date. 14.11.2025.https://www.africanpalliativecare.org/what-we-do/awareness/history-palliative-care.
Yılmaz Ö, Bahat G. Yaşlıda hastane temelli palyatif bakım ve hospis. Naharcı Mİ, editör. Yaşlının Hastanedeki Serüveni; 1. Baskı. Ankara; Türkiye Klinikleri;2019:Sayfa: 32-44.
https://www.nia.nih.gov/health/hospice-and-palliative-care/what-are-palliative-care-and-hospice-care. Avaliable date.14.11.2025.
6. Sruthi M. What Is the Difference Between Hospice and End of Life Care? Avaliable date:14.11.2025.www.medicinenet.com/difference_between_hospice_and_end-of-life_care/articl…
Scott, E., & Jewell, A. Supportive care needs of people with pancreatic cancer: a literature review. Cancer Nursing Practice;2025; 24(3).
The Report of the International Narcotics Control Board for 2019 (E/INCB/2019/1) https://www.incb.org/documents/NarcoticDrugs/TechnicalPublications/2019/Narcotic_Drugs_Technical_Publication_2019_web.pdf. Avaliable date.14.11.2025
Aydın, E. Hasta Hakları ve Terminal Dönem. Yoğun Bakım Dergisi; 2003; 3(1): 37-42.
Koç A. Türk tıp tarihinde palyatif bakım. Anesteziyoloji ve Reanimasyon Uzmanları Derneği Dergisi / Journal of Anesthesiology and Reanimation Specialists’ Society (JARSS) JARSS. 2021;29(3):159-64
Uzuncu,HB. ve ark. Yoğun bakımda yapılacak bir şeyi kalmayan kanserli terminal dönem hastalara insanca bakım önerisi. Cumhuriyet Tıp Dergisi;2013; 35: 143-151.
Kim HJ, Huh JS. End-of-life Care, Comfort Care, and Hospice: Terms and Concepts. J Hosp Palliat Care. 2024 27(4):162-166. doi: 10.14475/jhpc.2024.27.4.162. PMID: 39691178; PMCID: PMC11646819.
Centers for Medicare & Medicaid Services (CMS) Hospice-determining terminal status [Internet] Baltimore: CMS; 2023. Available from: https://www.cms.gov/medicare-coverage-database/view/lcd.aspx?lcdid=33393&ver=5&= [Google Scholar]
Karasu, F. ve ark. Sağlık Bilimleri Fakültesi Öğrencilerinin Ötenazi Hakkındaki Düşüncelerinin İncelenmesi. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Dergisi; 2018; 6(1): 63-76.
Ersoy, N. Onkoloji Hemşireliğinde Etik. Turkısh Journal Of Oncology; 2009; 24(4):191-197.
Demir, M. Palyatif Bakim Etiği. Dahili ve Cerrahi Bilimler Yoğun Bakim Dergisi; 2016; Cilt: 7. Sayı: 27(2):62-66.
Guide on the decision-making process regarding medical treatment in end-of-life situations.Avaliable date.14.11.2025. https://www.coe.int/en/web/human-rights-and-biomedicine/guide-on-the-decision-making-process-regarding-medical-treatment-in-end-of-life-situations.
End of life. Avaliable date.14.11.2025. https://www.coe.int/en/web/human-rights-and-biomedicine/end-of-life.
Alkan, H. “Ötenazi” Kavramının Ahlak Felsefesi Açısından İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, T.C. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü; 2011; İstanbul.
Dilber Aİ ve ark. Dünyada Ötanazi Uygulamaları: Acının Sonu mu, Etik Bir Düğüm mü? Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi GÜSBD 2025; 14(1): 408 - 419
Kutlu, İ. ve ark. Ötenazi Algısı Üzerine Nitel Bir Araştırma. Pesa Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi;2018; 4(2): 241-253.
Kaşıkçı O.Hukuk Tarihinde Ötanazi. Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları;2008; (6), 85–99.
Çetinkaya, F. ve Karabulut, N. Hemşirelik Yüksekokulu Öğrencilerinin Ötenazi Hakkında Görüşleri. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi;2016; 3(2): 28–39.
Terzioğlu, A. Euthanasıe (Ötenazi) Ve Getirdiği Etik Sorunlar. T Klin Tıbbi Etik; 1994; 2:17-19
Çınar, İÖ. ve ark. Yoğun Bakım Ünitelerinde Çalışan Hemşirelerin Ötanazi Hakkındaki Düşünceleri. Turkiye Klinikleri; 2012; 20(3): 146-152.
