Hasta Haklarının Etik Boyutu: Hastaya Gerçeğin Söylenmesi, Aydınlatılmış Onam, Hasta Sırrının Saklanması
Özet
Sağlık hizmetlerinde etik ilkeler, hasta ve sağlık personeli arasındaki güven ilişkisinin temelini oluşturmaktadır. Bu kapsamda sağlık personelinin hastasına karşı sorumlulukları bulunmaktadır. Bu sorumluluklar; hastaya gerçeği söyleme, hastayı aydınlatma, aydınlatılmış onam alma ve hasta mahremiyetini korumadır. Hastaya sağlık durumu ve uygulanacak tedavi hakkında doğru ve anlaşılır bilgi verilmesi, hastanın bilinçli karar verebilmesini sağlayarak etik ve yasal bir gerekliliği yerine getirir. Aydınlatılmış onam, hastanın kendi sağlığına ilişkin karar sürecine aktif katılımını sağlayan temel bir hasta hakkıdır; aydınlatma yapılmadan alınan onam ise geçerli kabul edilemez. Hasta sırrının saklanması hastanın bedensel ile manevi bütünlüğünü güvence altına alır. Bu etik sorumlulukların tümü, etkili bir sağlık iletişimi ile doğrudan ilişkilidir. Sağlık iletişimi; sağlık profesyonelleriyle hizmet alan bireyler arasında doğru, açık ve anlaşılır bilgi aktarımını sağlayan, bireylerin sağlık davranışlarını şekillendiren ve hizmete katılımını güçlendiren dinamik bir süreçtir. Bu doğrultuda sağlık personeli, hasta merkezli bir yaklaşım benimseyerek hastaların değer, inanç ve tercihlerini dikkate almakla yükümlüdür.
Referanslar
Sert G. Türkiye'de hastaya gerçeğin söylenmesi: tıp etiği ve tıp hukuku açısından. Kocaeli Tıp Dergisi. 2020;9(1):111–9.
Pakiş İ. Aydınlatılmış onam. Göğüs Hastalıklarında Bilirkişilik içinde. Türkiye Solunum Araştırmaları Derneği Eğitim Kitapları Serisi; 2018. p. 29–43
Alkan OG, Sert G. Hekimlerin tıbbi müdahale öncesinde hastalardan alınan aydınlatılmış onam bilinci ve uygulamaları. Türkiye Biyoetik Dergisi. 2022;9(4):146–154.
Akyüz E, Karadağ M, Bulut HD. Aydınlatılmış onamda hemşirenin rolü ve sorumlulukları. Türkiye Klinikleri. 2016;348–53. (29/10/2025 tarihinde https://www.researchgate.net/publication/316454063_Aydinlatilmis_Onamda_Hemsirenin_Rolu_ve_Sorumluluklari adresinden ulaşılmıştır)
Aşkın U. Hekimin sır saklama yükümlülüğü ile suçu bildirmeme suçu arasındaki ilişki. Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi.2021;11(2):1368–1394. doi:10.32957/hacettepehdf.1011205
Akman Dömbekci H, Karabulut Meral K. Sağlık iletişiminde etik ve aydınlatılmış onam. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Erbaa Sağlık ve Yönetim Dergisi. 2025;2(1):52–81.
Amer AB. Doğruluk etiği ve tıbbi etikteki önemi. Açık Hemşirelik Dergisi. 2019;9(2):194–198. doi:10.4236/ojn.2019.92019.
Seki Öz H. Onkoloji tanısı alan birey ile iletişim. Yılmaz M. (ed.) Sağlık profesyonelleri için iletişim içinde. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2020. p. 245–262. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/348163354_Onkoloji_Tanisi_Alan_Birey_ile_Iletisim
Datlı U, Çelik P, Havlucu Y, et al. Hekimlerin, hasta yakınlarının ve toplumun akciğer kanseri tanısının söylenmesine ilişkin görüşlerinin değerlendirilmesi. Tuberk Toraks Dergisi. 2017;65(1):9–17. doi:10.5578/tt.10044.
T.C. Sağlık Bakanlığı. Hasta Hakları Yönetmeliği 1998. (29/10/2025 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4847&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 adresinden ulaşılmıştır).
T.C. Sağlık Bakanlığı. Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi 1960. (29/10/2025 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/Mevzuat/Tuzukler/Tibbi_Deontoloji_Nizamnamesi.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Altuntaş Çalım G, Elmas S. Hemşirelik Uygulamalarında Aydınlatılmış Onam. Akdeniz Hemşirelik Dergisi. 2023;2(2):65-72. https://doi.org/10.59398/ahd.1298248
Shah P, Thornton I, Kopitnik NL, et al. Bilgilendirilmiş onam. Treasure Island (FL): StatPearls Yayıncılık; 2025. (02/11/2025 tarihinde https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430827/ adresinden ulaşılmıştır)
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi. Türk Ceza Kanunu 5237 sayılı Kanunu 2004. (08/11/2025 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5237&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 adresinden ulaşılmıştır).
Şahiner P, Şehiraltı M. Tüp bebek uygulamalarında çiftlerin bilgilendirilmiş onamı: Türkiye'de sınırlı bir çalışma. Kocaeli Üniversitesi Sağlık Bilim Dergisi. 2023;9(1):28-34. doi:10.30934/kusbed.1132624
Akpınar A, Demir M. Aydınlatılmış onam Asistan Etik Eğitimi 2013. (08/11/2025 tarihinde https://deontoloji.hacettepe.edu.tr/ekler/pdf/aset_13_guz/sunular/aydinlatilmis_onam.pdf adresinden ulaşılmıştır)
Karaman Özlü Z, Kılıç M, Yayla A. Cerrahi aydınlatılmış onam hakkında hastaların bilgi düzeyinin incelenmesi. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi. 2015;2(3):318-28. doi:10.17681/hsp.88203
Ay A, Çınar S, Boztepe H. Çocuklarda aydınlatılmış onam. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2019;6(2):120-5.
Coşkun S, Büken NÖ. Türkiye’de COVID-19 aşıları, aydınlatılmış onam uygulaması ve aşı kararsızlığı üzerine. Turkish Ethics Unit of the International Network UNESCO Chair in Bioethics Newsletter, Hacettepe Üniversitesi Biyoetik Eğitim Araştırma ve Uygulama Merkezi (HÜBAM) E-Bülten. 2021;4(1):32-45.
Çuhacı E, Lara Su. Hekimin sır saklama ve bildirim yükümlülüklerine ilişkin hukuki ve etik sorunlar. 2020; Kadir Has Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. (08/11/2025 tarihinde https://www.proquest.com/dissertations-theses/hekimin-sır-saklama-ve-bildirim-yükümlülüklerine/docview/3222564470/se-2?accountid=13654 adresinden ulaşılmıştır).
TDK. Kavram tanımları 2025. (11/11/2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden ulaşılmıştır)
Yılmaz B. Bir nedensellik ilkesi örneği üzerine değerlendirme: dijitalleşen mahremiyet mi kutsal algı yapısı mı? İlahiyat Araştırmaları Dergisi. 2023; 20:87-109.
İzgi M. Hasta sırrı ve mahremiyeti. Akbaba N (ed.) TTB ve Tabip Odalarının Tıbbi Etik ve Deontolojiyi Koruma Sorumluluğu içinde. Ankara: Türk Tabipleri Birliği Yayınları; 2018. p. 149-169.
Çamcı M, Atak M. Acil tıpta yasal düzenlemeler. Phoenix Tıp Dergisi. 2023;5(3):152-7. doi:10.38175/phnx.1354846
Öget M. Kişisel sağlık verilerinin korunmasında özel sağlık kuruluşlarının sorumluluğu. İzmir Barosu Dergisi. 2020;(189):189–259.
Kurt H. Hasta haklarına ilişkin değerlendirmeler. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi. 2022;(51):201-28. doi:10.54049/taad.1139385
Atasever İ, Yücel Özçırpan Ç. Öğrenci hemşirelerin gözüyle perinatal kliniklerde hasta mahremiyeti: nitel bir çalışma. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi. 2023;16(1):63-78. doi:10.46483/deuhfed.969605
