Etik: Kuramlar ve İlkeler
Özet
Bu bölüm, etiği sadece felsefi bir tartışma olarak değil, hayatımızın her anında kararlarımıza yön veren canlı bir rehber olarak ele alıyor. Yazı, öncelikle etik ve ahlak kavramlarını birbirinden ayırarak işe başlıyor; ahlakı toplumsal bir gelenek, etiği ise bunun düşünsel temeli olarak konumlandırıyor. Tarihsel süreçte Antik Yunan’dan yapay zekâ çağına kadar evrilen etik düşünceyi; sonuçlara, ödevlere ve karaktere odaklanan temel kuramlar üzerinden inceliyor. Özellikle sağlık alanında hayati önem taşıyan özerklik, yararlılık, zarar vermeme ve adalet ilkeleri, somut örneklerle açıklanarak ikilemlerde nasıl yol izleneceği gösteriliyor. Hukuktan psikolojiye farklı disiplinlerle kurulan ilişkilerden bahsedilen bu çalışma, okura sadece teorik bilgi değil, aynı zamanda bilinçli ve vicdanlı kararlar alabilmesi için güçlü bir bakış açısı kazandırmayı hedefliyor.
Referanslar
Chaddha R, Agrawal G. Ethics and morality. Indian J Orthop. 2023;57(11):1707-1713. doi:10.1007/s43465-023-01004-3
Mahmutoğlu A. Etik ve ahlâk: benzerlikler, farklılıklar ve ilişkiler. Ankara: Kamu Görevlileri Etik Kurulu Yayınları; 2013.
Bodur H. ETİĞİN ALET ÇANTASINA BAKMAK: AHLÂK, ETİK VE İLİNTİLİ TEMEL KAVRAMLAR ÜZERİNE NOTLAR. Temâşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi. 2017;7:155-190.
Canfer H, Özcan Z. Nikomakhos’a Etik Bağlamında Aristoteles’in Erdem Etiği. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2020;29(1):277-296.
Özturan H. Etik ve Ahlâk Arasında: Türkçe Ahlâk Felsefesi Literatürüne Dair Etik Kavramı Kullanımı Üzerinden Bir Değerlendirme. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi. 2011;9(17):169-201.
Mahmutoğlu A. Etik ve Ahlâk: Benzerlikler, Farklılıklar ve İlişkiler. Türk İdare Dergisi. 2009;81(463-464):225-249.
Yıldız N. Etik ile Ahlak Ayırımı. Felsefe Arkivi. 2008–2010;35:23–36.
Özlük B, Arslankara VB, Arslankara E. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin Felsefi Temelleri: Ontolojik, Epistemolojik ve Aksiyolojik Bakış Açılarından Bir Değerlendirme. İstanbul Eğitim Dergisi. 2024;1(1):121-145. doi:10.71270/istanbulegitim.istj.1557889
Danaher J. Axiological futurism: The systematic study of the future of values. Futures. 2021;135:102825. doi:10.1016/j.futures.2021.102825
Aydoğan E. Antik Çağ’da Phûsis ve Etik: Platon, Aristoteles ve Stoacılar. Current Perspectives in Social Sciences. 2023;27(3):242-250. doi:10.5152/JSSI.2022.22248.
Symons X, VanderWeele T. Aristotelian flourishing and contemporary philosophical theories of well-being. Journal of Happiness Studies. 2024;25(1):1-18. doi:10.1007/s10902-024-00723-0.
Berg J. Etik dine nasıl dayandırılabilir? Çev: İrğat M. Marife Dini Araştırmalar Dergisi. 2015;15(1):219-227..
O’Meara W. Two Christian-Aristotelian Ethics: The Ethics of Aquinas and Augustine vs. The Situation Ethics of Joseph Fletcher. Athens Journal of Philosophy. 2023;2(4):233-246. doi:10.30958/ajphil.2-4-2.
Kratt DE. The secular moral project and the moral argument for God: a brief synopsis history. Religions. 2023;14:982. doi:10.3390/rel14080982.
Altman M. Kant’s moral philosophy. Philosophy Compass. 2011;6(7):451–462. doi:10.1111/j.1747-9991.2011.00405.x
Arlı Çil D. The critique of Mill’s utilitarianism concerning virtue. Humanitas – Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi. 2021;9(17):45-58. doi:10.20304/humanitas.823402.
Çakıray A, Koç E. Etik bir buluşma: Levinas felsefesinde ötekinin seyri. The Journal of Academic Social Science. 2024;2024-157:453-472. doi:10.29228/ASOS.78079
Pettersen T. The ethics of care: normative structures and empirical implications. Health Care Analysis. 2011;19(1):51-64. doi:10.1007/s10728-010-0163-7.
Gare A. Internalizing Aldo Leopold’s land ethic: the communitarian perspective on ecological sustainability and social policy. Cosmos & History: The Journal of Natural and Social Philosophy. 2021;17(1):249-266.
Küçükvardar M, Aslan A, Bayrakcı S. A research on artificial intelligence and ethics. Atlas Journal. 2020;6(36):1065-1077. doi:10.31568/atlas.560.
Demirel C. Metaetik nedir? Ahlaki bir hayat görüşü sunabilir mi? Felsefe Dünyası. 2025;(81):200-227. doi:10.58634/felsefedunyasi.1658395.
Topakkaya A. Etik, metaetik ve normatif etik üzerine bir değerlendirme. Felsefe Dünyası. 2003;(38):45-58.
Institute of Philosophy. Applied ethics. (20/11/2025 tarihinde https://iep.utm.edu/applied-ethics/ adresinden ulaşılmıştır)
Esen D. Teleolojik ve deontolojik kuram bağlamında işletmelerin etik çalışmalarının analizi. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2020;(Özel Sayı–1-19. Uluslararası İşletmecilik Kongresi):296-320. doi:10.18070/erciyesiibd.846523.
Arlı Çil D. The critique of Mill’s utilitarianism concerning virtue. Humanitas - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi. 2021;9(17):45–58. doi:10.20304/humanitas.823402
Diş SB. Bentham ve Mill’in klasik faydacılığı bağlamında mutluluk problemi. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi. 2017;7:80–100.
Duran MS. Kant’ın ödev ahlakı üzerine. Temâşa: Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi. 2017;6:57–84.
Institute of Philosophy. Virtue. (20/11/2025 tarihinde https://iep.utm.edu/virtue/ adresinden ulaşılmıştır)
Canfer Bayraktaroğlu H, Özcan Z. Nikomakhos’a etik bağlamında Aristoteles’in erdem etiği. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2020;29(1):277–296.
Çiftçioğlu C. İnsan haklarının etik ile ilişkisi. TAR Uluslararası Araştırmalar Dergisi. 2023;10(3):45-67.
Sen A, Williams B, editors. Utilitarianism and Beyond. Cambridge: Cambridge University Press; 1982. doi:10.1017/CBO9780511611964
Arslantaş SN, Daşbaş S. Sosyal hizmette bakım etiği: İnsana duyarlı yaklaşım. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;25(2):381–398. doi:10.18037/ausbd.1581354
Aydın E. Tıp etiğinde hasta özerkliğine saygı ilkesi. Erciyes Medical Journal (Erciyes Tıp Dergisi). 2003;25(2):92–97.
Ersoy N. Tıbbi etikte yararlılık ilkesi. Türkiye Klinikleri Journal of Medical Ethics. 2004;12(2):72–78.
Varkey B. Principles of clinical ethics and their application to practice. Med Princ Pract. 2020;30(1):17–28. doi:10.1159/000509119
Gayır GB. Ethical dilemma in health care services. Int J Health Sci Res. 2023;13(3):40–45.
Altın Y. Etik karar verme ve etik ikilem. In: Tuncel S, ed. Sporda Meslek Etiği. 1st ed. İstanbul: Efe Akademi; 2022. p. 45–58.
Özel KC. Etik ve Etik-Hukuk Arasındaki İlişki. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi (TAAD). 2018;9(33):685-696.
Shetty N. Medical ethics and law. Indian J Orthop. 2023;57(11):1744–1747. doi:10.1007/s43465-023-00972-w
Şimşek E. Nel Noddings’in ihtimam etiği perspektifinden hukuk fakültelerinde grup çalışmaları: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi “Hukuka felsefeyle bakmak” grubu örneği. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 2022;71(2):725–744.
Çınemre S. Kohlberg'in ahlâk gelişim teorisine yönelik bazı eleştiriler. DED – Dergi Eğitim ve Deneme. 2015;28(2):79–94.
Hofmann B. Biases in bioethics: a narrative review. BMC Med Ethics. 2023;24:17. doi:10.1186/s12910-023-00894-0
Ekiz ÖÜS. İnsan haklarının evrenselliği ile kültürel rölatİvizmin paradoksu. İzmir Barosu Dergisi. 2022;(Special Issue):25–36.
Yavuz Z. Nicolai Hartmann’ın yeni ontoloji perspektifinden ahlâkî özgürlük yorumu ve Kant eleştirisi. Düşünen Adam Eğitim ve Bilim Dergisi. 2021;26(2):135–156.
Tepe H. Günümüz etiğinin epistemolojik ikilemleri. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi. 2006;2:73–81.
Biedenbach T, Jacobsson M. The open secret of values: the roles of values and axiology in project research. Project Manag J. 2016;47(3):139–155. doi:10.1177/875697281604700312
