Göç Kavramı ve Kuramları
Özet
Bu çalışma, göç olgusunu tarihsel, kuramsal ve sosyolojik boyutlarıyla ele alarak göçün çok yönlü toplumsal etkilerini incelemektedir. Göç; ekonomik, siyasal, ekolojik ve kültürel dinamiklerle şekillenen, bireyleri yalnızca mekânsal olarak değil, sosyal ve ekonomik sermayeleriyle birlikte hareket ettiren karmaşık bir süreçtir. Çeşitli araştırmacılar tarafından yapılan tanımlar göçün hem sonuç hem de neden niteliği taşıdığını göstermekte, özellikle kentleşme süreçleri üzerindeki belirleyici rolü vurgulanmaktadır. Çalışmada yer alan farklı tarihsel zamanları kapsayan kuramsal çerçeve, E.G.Ravenstein’ın göç yasalarından başlayarak itme-çekme kuramı, neoklasik mikro ve makro teoriler, davranışsal modeller, yeni ekonomik işgücü göçü, ağ teorisi, ikili işgücü piyasası teorisi ve dünya sistemleri yaklaşımına kadar uzanan geniş bir perspektif sunmaktadır. Bu kuramlar, göçün bireysel karar alma süreçlerinden küresel kapitalist sistemin yapısal etkilerine kadar farklı düzeylerde açıklama getirmektedir. Çalışmanın son bölümünde Türkiye’de iç göçün 1950 sonrası kırdan kente yönelimi, tarımsal dönüşüm, toprak rejiminin göç süreci ve kentleşme süreçleriyle olan bağlantısı ele alınmıştır.
Referanslar
Adıgüzel, Y. (2016). Göç sosyolojisi. Nobel Yayıncılık.
Akşit, B. (1998). İçgöçlerin nesnel ve öznel toplumsal tarihi üzerine gözlemler: köy tarafından bir bakış, Türkiye’de İç Göç Sorunsal Alanları ve Araştırma Yöntemleri içinde, (s.22-35). Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayını.
Aruoba. Ç. (1988). Tarımda teknolojinin değişmesinin gelir dağılımına etkisi, Ş. Pamuk, Z. Toprak (Ed.), Türkiye’de Tarımsal Yapılar (1923-2000) içinde. (s.197-207). Yurt Yayınları.
Bartram, D., Poros, M. V., ve Monforte, P. (2017). Göç meselesinde temel kavramlar. Hece Yayınları.
Borjas, G. J. (1989). Economic theory and ınternational migration. International Migration Review, 23(3), 457-485. https://doi.org/10.1177/019791838902300304
Brown, S. K., & Bean, F. (2006). International migration. D. L. Poston, M. Micklin (Ed.), Handbook of Population içinde (s. 347-382). Kluwer Academic/Plenum Publishers.
Çağlayan, S. (2006). Göç kuramları, göç ve göçmen ilişkisi. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (İLKE), 17, 67-91.
Ergöçmen Akadı, B., Keskin, F. & Zülfikar Savcı, B.Ş (2023). Türkiye’nin göç deneyimine ve iç göç hareketliliğine bir bakış, A. Arlı (Ed.), Cumhuriyetin 100 Yıllık Serüveninde Yerel Yönetimler ve Şehircilik Cilt II: Kentleşme ve Toplumsal Değişme içinde (s.92-121). Marmara Belediyeler Birliği Kültür Yayınları.
Faist, T. (2003). Uluslararası göç ve ulusaşırı toplumsal alanlar. Bağlam Yayınları.
Günal, V. (2016). Türkiye nüfusunun (1935-2000) doğum yerine göre değerlendirilmesi, Turkish Studies, 11(2), 499-534.
Güllüpınar, F. (2012). Göç olgusunun ekonomi-politiği ve uluslararası göç kuramları üzerine bir değerlendirme, Yalova Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(4), 53-85.
Haas de, H. (2008). Migration and development: a theoretical perspective. International Migration Institute.
Haas, de H., Castles, S. ve Miller, M. J. (2020). The age of migration: International population movements in the modern world. The Guilford Press.
Hagen-Zanker, J. (2008). Why do people migrate? A review of the theoretical literature. Maastrcht Graduate School of Governance Working Paper No. 2008/WP002, http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1105657
Hirsch, E. (1970). Poverty and plenty on the turkish farm. The Middle East Institute of Columbia University Press.
International Migration Organization (IOM) (2013). Göç terimleri sözlüğü. https://publications.iom.int/system/files/pdf/iml31_turkish_2ndedition.pdf adresinden 7 Haziran 2025 tarihinde alınmıştır.
International Migration Organization (IOM) (2019). Glossary on migration. https://publications.iom.int/system/files/pdf/iml_34_glossary.pdf adresinden 10 Temmuz 2025 tarihinde alınmıştır.
İçduygu, A. & Ünalan, T. (1998). Türkiye’de iç göç, Türkiye’de İç Göç Sorunsal Alanları ve Araştırma Yöntemleri içinde, (s.38-55). Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayını.
İçduygu, A. & Sirkeci, İ. (1999). Cumhuriyet dönemi Türkiye’sinde göç hareketleri, O. Baydar (Ed.), 75.Yılda Köylerden Şehirlere içinde. (s.249-260). Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayınları.
Kanbolat, Y. (1963). Türkiye Ziraatında Bünye Değişikliği, Ankara Yüksek Ziraat Enstitüsü Rektörlüğü Yayını.
Kaya, A. (2014). Uluslararası göç teorileri bağlamında yeni göç türlerini anlamaya çalışmak: Türkiye’de yabancı ve öteki olmak, M. Tuna (Ed.), Türkiye ve Yeni Uluslararası Göçler içinde. (s.13-37). Sentez.
Kaygalak, S. (2009). Kentin mültecileri: Neoliberalizm koşullarında zorunlu göç ve kentleşme. Dipnot Yayınevi.
Kazgan, G. (1958). Şehirlere akın ve iktisadi değişme. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 19(1-4), 375-394.
Keleş, R. (1983). 100 soruda Türkiye’de şehirleşme, konut ve gecekondu. (3. Baskı), Gerçek Yayınları.
Keyder, Ç. (1988). Türk tarımında küçük meta üretiminin yerleşmesi, Ş. Pamuk, Z. Toprak (Ed.), Türkiye’de Tarımsal Yapılar (1923-2000) içinde. (s.163-175). Yurt Yayınları.
Köymen, O. (1999). Cumhuriyet döneminde tarımsal yapı ve tarım politikaları. O. Baydar (Ed.), 75 Yılda Köylerden Şehirlere içinde. (s. 1-5)Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayınları.
Lee, E. S. (1966). A theory of migration. Demography, 3, 47–57.
Mabogunje, A.L. (1970). Systems approach to a theory of rural-urban migration. Geographical Analysis, 2, 1-18.
Makal, A. (2001). Türkiye’de 1950-1965 döneminde tarım kesiminde işgücü ve ücretli emeğe ilişkin gelişmeler, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 56(3), 103-140.
Massey, D.S., J. Arango, G. Hugo, A. Kouaouci, A. Pellegrino, & J. E. Taylor (1998). Worlds in motion: understanding ınternational migration at the end of the millennium, Oxford University Press.
Massey, D.S. (1999). Why does ımmigration occur? a theoretical synthesis, Hirschman, C., Kasinitz, P. & De Wind, J. (Ed.), The Handbook of International Migration: The American Experience içinde (s.34-52) Russell Sage Foundation.
Massey, D. S., Arango, J., Hugo, G., Kouaouci, A., Pellegrino, A., & Taylor, J. E. (2014). Uluslararası göç kuramlarının bir değerlendirmesi. Göç Dergisi, 1(1), 11-46. https://doi.org/10.33182/gd.v1i1.546
Mayhew, S. (2023). A dictionary of geography. (6. Basım). Oxford Publishing.
Perruchoud, R., & Cross, R, J, (2004), Göç terimleri sözlüğü (2. Baskı), Uluslararası Göç Örgütü.
Ravensteın, E.G. (1885). The laws of migration. Journal of the Statistical Society of London,
48(2), 167-235.
Sağlam, S. (2006). Türkiye'de iç göç olgusu ve kentleşme. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları 5, 33-44.
Saraçoğlu, C. (2013). Türkiye’de göç çalışmalarında 1980 sonrası paradigma değişimi. http://www.politikadergisi.com/sites/default/files/kutuphane/turkiyede_goc_calismalarinda_1980_sonrasi_paradigma_degisimi.pdf adresinden 11 Haziran 2025 tarihinde alınmıştır.
Stark, O. & Bloom, D.E. (1985). The new economics of labor migration, The American Economic Review, 75(2), 173-178.
Sunata, U. (2022) Göç nedir?, J. Karakoç, H. D. Genç (Ed.), 50 soruda Türkiye’nin Göç Politikaları içinde (s. 1-6). Altınbaş Üniversitesi Yayınları.
Tarım Bakanlığı, (1968). Türkiye tarımında gelişme eğilimi grafik ve istatistikler 1938-66. Yeni Adım Matbaası.
Tekeli, İ. (2008). Göç ve ötesi. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Tobler, W. (1995). Migration: Ravenstein, thornthwaite, and beyond. Urban Geography, 16(4), 327–343. https://doi.org/10.2747/0272-3638.16.4.327
Toksöz G. (2006). Uluslararası emek göçü. İstanbul Bilgi Üniversitesi.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) (2024). İçgöç istatistikleri 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Ic-Goc-Istatistikleri-2022-49727. Adresinden 5 Ağustos 2025 tarihinde alınmıştır.
United Nations Department of Economic and Social Affairs (UNDESA) (2019). 2018 Revision of the world urbanization prospects. https://www.un.org/development/desa/en/news/population/2018-revision-of-world-urbanization-prospects.html. Adresinden 17 Temmuz 2025 tarihinde alınmıştır.
Wilson Center, (2011). Migration, urbanization and social adjustment. https://www.wilsoncenter.org/publication/migration-urbanization-and-social-adjustment Adresinden 11 Temmuz 2025 tarihinde alınmıştır.
Wolpert, J. (1965). Behavioral aspects of the decision to migrate. Papers of the Regional Science Association, 15, 159–169. https://doi.org/10.1007/BF01947871
Yalçın, C. (2004). Göç sosyolojisi. Anı Yayıncılık.
Yasa, İ. (1966). Ankara’da gecekondu aileleri. Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Sosyal Hizmetler Genel Müdürlüğü Yayınları.
Yerasimos, S. (1989). Az gelişmişlik sürecinde Türkiye, Belge Yayınları.
