Kent Sosyolisine Giriş: Değişmeyen Sorunlara Değişen Çözüm Önerileri
Özet
Kent sosyolojisine giriş mahiyetindeki bu bölümde şehir, kent, kentleşme kavramları tartışılmış; kenti tanımlayan özellikler tespit edilmeye, kentin ortaya çıkışı ve tarihi hakkındaki iddialara yer verilmeye çalışılmıştır. Kentlerin büyüme, nüfus artışı ve ekonomiyle ilgili problemlerinin yanında doğal ve kültürel mirasın korunamaması, çevre kirliliği ve iklim değişikliği, güvensizlik gibi sorunlar da epey zamandır tartışılmaktadır. Kentleşme süreci çözülmemiş sorunlarla doludur ve bu bağlamda kentler, sosyolojik ilgiyi kendilerine çekmeye devam etmektedir. Kentsel dönüşüm malum çözüm önerilerinden biriyken mahalle olgusunun canlandırılması bir diğeri olmuştur. Modern kent, eşitsiz bir toplumsal deneyimin mekânı olmaya devam ederken ileri teknolojiye sahip, üretken ve sürdürülebilir kentlerin hayatta kalabileceğinin ileri sürüldüğü 21. yüzyılın çözüm önerileri ise dijital, akıllı kent kavramlarında vücut bulmuştur. Ancak insanlar, halen kentsel mekânda var olan, etten kemikten vatandaşlardır; kentlerde derinleşen toplumsal eşitsizlikler ve yoksulluk da tüm yakıcılığıyla var olmaya devam etmektedir. Bu doğrultuda toplumsal adalet ve akılcılık kavramlarına dayanan özgürlükçü ve çevreci bir toplumsal mekân tahayyülünü gerçekleştirme yolları aranmaya devam edecektir.
Referanslar
Açıkgöz, Y. (2011). Şehir, şehir toplumu ve şehir sosyolojisi. Istanbul Journal of Sociological Studies, (35), 57-83.
Aktüre S. (1997). Anadolu’da Bronz Çağı kentleri (2. baskı). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Akyurt, M. A. ve Yaman, Ö. M. (2012). Türkiye'de kent sosyolojisi çalışmaları. K. Alver (Ed.), Kent Sosyolojisi içinde (s. 179-204). Hece Yayınları.
Alkan, A. ve Duru, B. (2002). 20. yüzyılda kent ve kentsel düşünce. A. Alkan ve B. Duru, (Çev. ve Der.), 20. yüzyıl kenti içinde (s. 7-25). İmge Yayınevi.
Alver, K. (2010). Mahalle: mekân ve hayatın esrarlı birlikteliği. İdealkent, 1(2), 116-139.
Alver, K. (2012). Sosyoloji okumaları kılavuzu. Hece Yayınları.
Aurigi, A., (2000). Digital city or urban simulator?. T. Ishida ve K. Isbister (Ed.), Digital cities: Technologies, experiences, and future perspectives içinde (s. 33 – 44). Springer.
Ay, S. ve Kılıç, T. (2023). Coğrafi dijital uçurum: Türkiye’de dijital dönüşümün kentsel-kırsal, bölgesel ve cinsiyet eşitsizlikleri. Journal of Geography, (46), 111-122.
Badel, F. ve López, Baeza, J. (2021). Digital public space for a digital society: A review of public spaces in the digital age. ArtGRID - Journal of Architecture Engineering and Fine Arts, 3(2), 127-137.
Baudrillard, J. (1984). The Precession of Simulacra. B. Wallis (Ed.), Art after modernism: Rethinking representations içinde (s. 3-47). Museum of Contemporary Art.
Bauman, Z. (1999a). Küreselleşme: Toplumsal sonuçları (A. Yılmaz, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
Bauman, Z. (1999b). Tüketicilik ve yeni yoksullar (Ü. Öktem, Çev.). Sarmal Yayınevi.
Bauman, Z. (2001). Parçalanmış hayat (İ. Türkmen, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
Benediktsson, M. O. (2018). Where Inequality takes place: A programmatic argument for urban sociology. City ve Community, 17(2), 394-417.
Berman, M. (2013). Katı olan her şey buharlaşıyor (Ü. Altuğ ve B. Peker, Çev.). İletişim Yayınları.
Biçakcı, H. ve Yıldırım, C. (2018). İslam Uygarlığı’nda kent ve kentleşme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 541-561.
Bumin, K. (1990). Demokrasi arayışında kent. İz Yayıncılık.
Burgers, J. (1995). The global city and the universal suburb: Recent issues in urban sociology a review article. Netherlands journal of housing and the built environment, 10(4), 363-373.
Caragliu, A., De Bo, C. ve Nijkamp, P. (2009). Smart city in Europe. Journal of Urban Technology, 18(1), 45–59.
Castells, M. (1989). The informational city: Economic restructuring and urban development. Wiley-Blackwell.
Castells, M. (1997). Kent sınıf iktidar (A. Türkün, Çev.). Phoenix Yayınevi. (Orijinal eserin yayın tarihi: 1978).
Catells, M. (1996). The rise of the network society. Blackwell
Castells, M. (2002). Urban sociology in the twenty-first century. Cidades, Comunidades e Territórios, (5). 9-19.
Castells, M. (2005). Enformasyon çağı: Ekonomi, toplum ve kültür-ağ toplumunun yükselişi (E. Kılıç, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Childe, V. G. (1951). Social evolution. Watts.
Cirhinlioğlu, Z. (1999). Azgelişmişliğin toplumsal boyutu. İmge Kitabevi.
Clark, D. (1996). Urban world/global city. Routledge.
Couclelis, H. (2004). The construction of the digital city. Environment and Planning B: Planning and Design, 31(1), 5-19.
Çetin, İ. (2012). Kentsel ayrışma ve mekânsal kümelenme biçimleri. İdealkent, 3(7), 160-186.
Davis, K. (1955). The origin and growth of urbanization in the world. American Journal Of Sociology, 60(5), 429-437.
Dickinson, R. E. (1962). The city in history. Annals of the Association of American Geographers, 52(3), 300–306.
Durkheim, E. (2014). Toplumsal işbölümü (Ö. Ozankaya, Çev.). Cem Yayın.
Duru, B. ve Alkan, A. (Der. ve Çev.). (2002). 20. yüzyıl kenti. İmge Kitabevi.
Ecevit, Y. (2003). Toplumsal cinsiyetle yoksulluk ilişkisi nasıl kurulabilir? Bu ilişki nasıl çalışılabilir?. Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 25(4), 83-88.
Eremia, M., Toma, L. ve Sanduleac, M. (2017). The smart city concept in the 21st century. Procedia Engineering, (181), 12-19.
Ewen, S. (2016). What is urban history?. Polity Press.
Exenberger, A. ve Strobl, P. (2013). Introduction. A. Exenberger, P. Strobl, G. Bischof ve J. Mokhiber (Ed.). Globalization and the city: two connected phenomena in past and present içinde (s. 11-22). Innsbruck University Press.
Fields, G. (1999). City systems, urban history, and economic modernity. Berkeley Planning Journal, (13), 102-128.
Freeman, C. (2003). Mısır, Yunan ve Roma (S. K. Angı, Çev.). Dost Kitabevi.
Friedman, J. (1986). The world city hyphothesis. Development and Change, (17), 69-83.
Geniş, Ş (2018). Barınma hakkını savunmak. Mülkiye Dergisi, 42(3), 481-488.
Geniş, Ş. ve Köse Akkirman, D. (2020). Eşitsizlik mekânları olarak mahalleler ve kadınların kent hakkı. Amme İdaresi Dergisi, 53(1), 1-35.
Giddens, A. (1997). Sosyoloji (R. Esengün ve İ. Öğretir, Çev.) (4. Baskı). Birey Yay.
Giddens, A. (2000). Tarihsel materyalizmin çagdas eleştirisi (Ü. Tatlıcan, Çev.). Paradigma Yayınları.
Görenek, G. (2013). Modern-postmodern kent bağlamında form (Sanatta Yeterlik Tezi). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Graham, S. (2002). Bridging urban digital divides, urban polarisation and ınformation and communications technologies. Urban Studies, (39), 33–56.
Güleç, G. (2020). Atopya, kent ve teknoloji: Atopik kent dilinin değişimi. İdealkent, 11(31), 1604-1620.
Güneş, B. (2024). Kentsel kamusal mekânın üretiminde değişkenlerin gelişimi. ART/Icle: Sanat ve Tasarım Dergisi, 4(1), 64-94.
Gürbüz, H. (2025). Kaybedilen zenginliğimiz mahalle kültürü. Çağdaş Yerel Yönetimler, 34(2), 1-24.
Hall, P. (2000). Creative cities and economic development. Urban Studies, 37(4), 633-649.
Hall, S. ve Burdett, R. (2018). Introduction: Urban churn. S. Hall ve R. Burdett (Ed.), The SAGE handbook of the 21st century city içinde (s. 1-6). Sage.
Harvey, D. (1989). The urban experience. Johns Hopkins University Press.
Harvey, D. (2002). Sosyal adalet, postmodernizm ve şehir. A. Alkan ve B. Duru, (Der. ve Çev.). 20. Yüzyıl Kenti içinde (215-248), İmge Kitabevi.
Harvey, D. (2008). The right to the city. New Left Review, (53), 23–40.
Harvey, D. (2010). Postmodernliğin durumu: Kültürel değişimin kökenleri (S. Savran, Çev.). Metis Yayınları. (Orijinal eserin tarihi 1989)
Harvey, D. (2013). Sosyal adalet ve şehir (M. Moralı Çev.). Metis Yayınları.
Harvey, D. (2019). Paris modernitenin başkenti (B. Kılınçer, Çev.). Sel Yayınları.
Hatt, P. K. ve Reiss, A. J. (2002). Kentsel yerleşimlerin tarihi. A. Alkan ve B. Duru, (Der. ve Çev.), 20. yüzyıl kenti içinde (s. 27-36). İmge Yayınevi. (Orijinal eserin tarihi 1957)
Hoornweg, D. ve Pope, K. (2016). Population predictions for the world’s largest cities in the 21st century. Environment ve Urbanization, 29(1), 195-216.
Ishida, T. (2002). Digital city of Kyoto. Communications of the ACM, 45(7), 76-81.
Jacobs, J. (1992). The death and life of great American cities. New York. (Orijinal eserin tarihi 1961).
Kaldık, B. (2017). Türkiye’de modernite bağlamında kent(li)leşme. PESA Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(4), 27-41.
Kaplan, D. V., Wheeler, J. O. ve Holloway, S. R. (2004). Urban geography. John Wiley ve Sons, Inc.
Katznelson, İ. (2019). Marksizm ve kent (C. Göğüş, Çev.) (1.Baskı). Ayrıntı Yayınları.
Kaya, E. (2023). Bir ideal kent modeli olarak 20 yy. kent ütopyası özellikleri ile geleceğin kentlerini hayal etme. Peyzaj-Eğitim, Bilim, Kültür ve Sanat Dergisi, 5(2), 95-112.
Kaypak, Ş. (2014). Atatürk’ün kent ve kentleşmeye bakışı. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(27), 349-365.
Keleş, R. (1998). Kentbilim terimleri sözlüğü. İmge Kitabevi.
Keleş, R. (2015a). Kentleşme politikası. İmge Kitabevi.
Keleş, R. (2015b). 100 soruda Türkiye’de kentleşme, konut, gecekondu. Cem Yayınevi.
Kümbetoğlu, B. (2001). Kentsel alan ve yerel yönetimlerde toplumsal cinsiyet. A. İlyasoğlu ve N. Akgökçe (Der.). Yerli bir feminizme doğru içinde (s. 259-82). Sel Yayınları.
Lamberg-Karlovsky, C. C. (1997). Trade mechanisms in Indus-Mesopotamian interrelations. F. R Allchin ve D. K. Chakrabarti (Ed.), A source book of ındian archaeology II: Settlements, technology and trade içinde (s. 544–555). Munshiram Manoharlal Publishers.
Lees, L., Slater, T. ve Wyly. E. (2008). Gentrification. Routledge.
Lefebvre, H. (1996). The right to the city. E. Kofman ve E. Lebas (Çev. ve Ed.), Writings on cities içinde (s. 63-181). Blackwell Publishing.
Lefebvre, H. (2014). Mekânın üretimi (I. Ergüden, Çev.) (2. baskı). Sel Yayıncılık. (Orijinal eserin tarihi: 1973)
Mackenzie, S. (2002). Kentte kadınlar B. Duru ve A. Alkan, (Çev. ve Ed.). 20. yüzyıl kenti içinde (s. 249-283). İmge Kitabevi. (Orijinal eserin tarihi: 1989).
Mathis, F. (2013). No Industrialization without Urbanization: The Role of Cities in Modern Economic Development. A. Exenberger, P. Strobl, G. Bischof ve J. Mokhiber (Ed.). Globalization and the city: two connected phenomena in past and present. içinde (s. 23-38). Innsbruck University Press.
Martí, P., Serrano-Estrada, L. ve Nolasco-Cirugeda, A. (2019). Social media data: Challenges, opportunities and limitations in urban studies. Computers, Environment and Urban Systems, (74), 161-174.
Massey, D. (1994). Space, place, and gender. University of Min¬nesota Press.
McDowell, L. (1999). Gender, ıdentity and place: Understanding feminist geographies. University of Minnesota Press.
Monzon, A. (2015). Smart cities concept and challenges: Bases for the assessment of smart city projects. 2015 International Conference on Smart Cities and Green ICT Systems (SMARTGREENS) içinde (s. 1–11). Lisbon, Portugal.
Morokvaśic, M. (1984). Birds of passage are also women… International Migration Review, 18(4), 886-907.
Mortazavi, M. (2011). From ancient to modern urbanization: Intermediary function of an urban society. International Journal of Historical Archaeology, (15), 126–137.
Mumford, L. (2013). Tarih boyunca kent: kökenleri, geçirdiği değişimler ve geleceği (G. Koca ve T. Tosun, Çev.). Ayrıntı Yayınları. (Orijinal eserin tarihi: 1961).
Naiboğlu, N. (2019). Kentleşmenin kökeni: Mezopotamya’da ilk kentler. MSGSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 3(20), 211-224.
Ocejo, R. E., Kosta, E. B. ve Mann, A. (2020). Centering small cities for urban sociology in the 21st century. City ve Community, 19(1), 3-15.
Örselli, E. ve Akbay, C. (2019). Teknoloji ve kent yaşamında dönüşüm: Akıllı kentler. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 2(1), 228-241.
Reinhard, S. (1970). Batı Anadolu bölgesinde kültür değişmelerinin ana hatları (R. Turfan ve M. Sevki, Çev.). İTÜ Mimarlık Fakültesi Şehircilik Enstitüsü.
Robinson, J. (2002). Global and world cities: A view from off the map. International Journal of Urban and Regional Research, 26(3), 531–54.
Robinson, J. (2006). Ordinary cities: Between modernity and development. Routledge.
Roy, A. (2009). The 21st-century metropolis: New geographies of theory. Regional Studies, 43(6), 819–830.
Ruohomaa, H., Salminen, V. ve Kunttu, I. (2019). Towards a smart city concept in small cities. Technology Innovation Management Review, 9(9), 5-15.
Sander, O. (2009). Siyasi tarih: İlkçağlardan 1918’e. İmge Kitabevi.
Sassen, S. (1991). The global city. Princeton University Press.
Sassen, S. (2000). New frontiers facing urban sociology at the millennium. The British Journal of Sociology, 51(1), 143-159.
Sassen, S. (2003). Analytical borderlands: Economy and culture in the global city. I. Lenz, H. Lutz, M. Morokvasic, C. Schöning-Kalender ve H. Schwenken (Ed.), Crossing borders and shifting boundaries içinde (s. 131-143). VS Verlag für Sozialwissenschaften Wiesbaden,
Schnaiberg, A. (1971). The modernizing impact of urbanization: A causal analysis. Economic Development and Cultural Change, 20(1), 80-104.
Sennett, R. (2002), Kamusal İnsanın çöküşü (S. Durak ve A. Yılmaz Çev.). Ayrıntı Yayınları.
Serter, G. (2013). Şikago Okulu kent kuramı: Kentsel ekolojik kuram. Planlama, 23(2), 67-76.
Shelton, T., Poorthuis, A. ve Zook, M. (2015). Social media and the city: Rethinking urban socio-spatial inequality using user-generated geographic information. Landscape and Urban Planning, (142), 198-211.
Soja, E. (1992). Inside exopolis: scenes from orange county. In M. Sorkin (Ed.), Variations on a theme park: The new American city and the end of public space. Hill ve Wang.
Soja, E. W. (2000). Postmetropolis: Critical studies of cities and regions. Blackwell.
Soyer, S. (1996). Endüstri sosyolojisine giriş. Saray Kitapevleri.
Sözen, M. ve Tanyeli, U. (1986). Sanat kavram ve terimleri sözlüğü. Evrim Matbaacılık.
Su, K., Li, J. ve Fu, H. (2011). Smart city and the applications. IEEE International Conference on Electronics, Communications and Control (ICECC) içinde (s. 1028–1031). IEEE.
Şatıroğlu, A. (2011). Türkiye’de kent araştırmalarının değişimi. İstanbul University Journal of Sociology, 3(22), 347-363.
Tanyeli, U. (1986). Anadolu-Türk kentinde fiziksel yapının evrim süreci (XI.-XV. y.y’lar) (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Taylor P. (2000). World cities and territorial states under conditions of contemporary globalization. Political Geography, (19), 5–32.
Tekeli, İ. (2008). Kentleşme. Eczacıbaşı sanat ansiklopedisi (Cilt.2, s.857-859). Yem Yayınları.
Tekeli, İ. (2011). Kentleşmenin tanımı ve kentleşmeye ilişkin kavramlar. Kent, kentli hakları, kentleşme ve kentsel dönüşüm İlhan Tekeli toplu eserler. 20 içinde (s. 16-26). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Toli, A. M. ve Murtagh, N. (2020). The concept of sustainability in smart city definitions. Frontiers in Built Environment, (6), 1-10.
Tosun, G. ve Tosun, T. (1995). Türkiye’de kentleşme siyasal yapılanma ilişkisi. Amme İdaresi Dergisi, 28(4), 445-463.
Tuna, K. (1987). Şehirlerin ortaya çıkışı ve yaygınlaşması üzerine sosyolojik bir deneme. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
United Nations Environment Programme ve International Resource Panel. (2018). The weight of cities: Resource requirements of future urbanization - summary for policymakers. https://wedocs.unep.org/20.500.11822/31624.
Ünsal, B. (1973). Mimari tarihi I-(4-G-15). Teknik Okulu Yayınları.
Van Dijk, J. ve Hacker, K. (2003). The digital divide as a complex and dynamic phenomenon. The information society, 19(4), 315-326.
Verd, J. M. ve Sergio, P. (2012). An application of qualitative geographic ınformation systems (gıs) in the field of urban sociology using atlas.ti: Uses and reflections. Forum Qualitative Sozialforschung / Forum: Qualitative Social Research, 13(2).
Weber, M. (2015). Şehir, modern kentin oluşumu (M. Ceylan, Çev.). Yarın Yayınları.
Wekerle, G. R. (2004). Framing feminist claims for urban citizenship. L. A. Steaheli, E. Kofman ve L. Peake, (Ed.), Mapping Gender, Mapping Politics: Feminist Perspectives on Political Geography içinde (s. 245-260). Routledge.
Winkowska, J., Szpilko, D. ve Pejić, S. (2019). Smart city concept in the light of the literature review. Engineering Management in Production and Services, 11(2), 70-86.
Wirth, L. (1996). Urbanism as a way of life. R. T. LeGates, F. Stout ve W. Caves (Ed.), The City Reader içinde (s. 90–97). Routledge. (Orijinal eserin yayın tarihi: 1938).
Yalçın, E. (2023). Modern ve postmodern kent. Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi, 4(1), 163-180.
Yaman, K. ve Altındiş, G. (2023). İslam’da kent ve kentleşme süreci. Ekonomi İşletme ve Yönetim Dergisi, 7(2), 192-222.
Yanık, C. (2011). Kent sosyolojisi alanında yapılan tezlerin değerlendirilmesi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(1), 93-107.
Yücel, C. (2020). 20. yüzyıl dünya ve Türkiye kentleşmesi üzerine bir derleme. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (50), 200-230.
Zubizarreta, I., Seravalli, A. ve Arrizabalaga, S. (2016). Smart city concept: What it is and what it should be. Journal of Urban Planning and Development, 142(1), 04015005-1-04015005-8.
