Film Çalışmalarında Yapboz Anlatı: Yapının Sökümü
Özet
Yapboz anlatılar, izleyiciyi doğrusal olmayan bir yapı içinde aktif bir anlam kurma sürecine davet ederek klasik anlatı kalıplarının dışında kalan ve çağdaş film anlatı türlerinden birisi olarak kabul edilmektedir. Yapboz anlatılar, hikâyeyi parçalar hâlinde sunarak izleyiciyi aktif bir çözücüye dönüştürür ve böylece izleyici ipuçlarını takip ederek büyük resmi zihinsel olarak tamamlamaktadır. Bu bölümde, çağdaş sinemanın parçalanmış zaman kurgusuna dayanan yapboz anlatı Christopher Nolan tarafından yönetilen Memento (2000) ve Denis Villeneuve’ün yönettiği Memento (2013) filmleri üzerinden ele alnımaktadır. Memento (2000), ters kronolojik ilerleyen yapısıyla karakterin bellek kaybını doğrudan anlatı formu içerisine yerleştirir öte yandan Enemy (2013) ise ikiz karakter motifini parçalı bir anlatı örgüsüyle birleştirerek belirsizlik ve öznel gerçeklik deneyimini öne çıkarır. Her iki film de modern sinemada anlatı güvenilirliğinin nasıl sorgulandığını ve izleyici konumunun nasıl yeniden tanımlandığını göstermesi bakımından önem taşır. Sonuç olarak bu bölümde, yapboz anlatının temel gücünün izleyiciyi sürekli yeniden sorgulamaya iten bir parçalı yapıdan kaynaklandığı ortaya konmuş ve her iki filmin de yalnızca birer hikâye olarak değil, aynı zamanda izleyicinin aktif bilişsel süreçlerini harekete geçiren bir bulmaca olduğu tartışılmaktadır.
Referanslar
Barthes, R. (1977). Image- music- text. (S. Heath, Çev.). London: Fontana Press. (Orijinal eser yayın tarihi: 1967)
Bordwell, D. (1985). Narration in the fiction film. Madison: University of Wisconsin Press.
Bordwell, D. (1996). Contemporary film studies and the vicissitudes of Grand Theory. D. Bordwell ve N. Carroll (Ed.), Post-theory: reconstructing film studies içinde (s. 3-36). Madison, WI: University of Wisconsin Press.
Cameron, A., & Cubitt, S. (2009). Infernal Affairs and the ethics of complex narrative. W. Buckland (Ed.), Puzzle films: Complex storytelling in contemporary cinema (ss. 151–166) içinde. Malden, MA: Wiley-Blackwell.
Carroll, N. (1996). Prospects for film theory: A personal assessment. D. Bordwell ve N. Carroll (Ed.), Post-theory: reconstructing film studies içinde (s. 37-68). Madison, WI: University of Wisconsin Press.
Deleuze, G. (1986). Cinema 1: The movement-image (H. Tomlinson & B. Habberjam, Çev.). Minneapolis: University of Minnesota Press. (Orijinal eser yayın tarihi: 1983)
Deleuze, G. (1989). Cinema 2: The time-image (H. Tomlinson & R. Galeta, Çev.). Minneapolis: University of Minnesota Press. (Orijinal eser yayın tarihi: 1985)
Derrida, J. (1982). Margins of philosophy (A. Bass, Çev.). Chicago: University of Chicago Press. (Orijinal eser yayın tarihi: 1972)
Eco, U. (2019). Açık yapıt (T. Esmer, Çev.). İstanbul: Can Yayınları. (Orijinal eser yayın tarihi: 1962)
Elsaesser, T. (2009). The mind-game film. W. Buckland (Ed.), Puzzle films: Complex storytelling in contemporary cinema (ss. 13–41) içinde. Malden, MA: Wiley-Blackwell.
Ghislotti, S. (2009). Narrative comprehension made difficult: Film form and mnemonic devices in Memento. W. Buckland (Ed.), Puzzle films: Complex storytelling in contemporary cinema (ss. 87–106) içinde. Malden, MA: Wiley-Blackwell.
Kiss, M. (2023). Complex film narratives: Diegetic fictionalization in Christopher Nolan’s fantastical puzzle film cycle. P. Taberham & C. Iricinschi (Ed.), Introduction to screen narrative: Perspectives on story production and comprehension (ss. 119–133) içinde. London: Routledge.
Metz, C. (1991). Film language: A semiotics of the cinema (M. Taylor, Çev.). Chicago: University of Chicago Press. (Orijinal eser yayın tarihi: 1974)
Nolan, C. (Yönetmen). (2000). Memento [Film]. Newmarket Capital Group.
Panek, E. (2006). The Poet and the detective: Defining the psychological puzzle film. Film Criticism, 31(1/2), 62–88.
Sinnerbrink, R. (2019). Poststructuralism and film. N. Carroll, L. T. Di Summa & S. Loht (Ed.), The Palgrave handbook of the philosophy of film and motion pictures (s. 421-439) içinde. Cham: Palgrave Macmillan.
Stam, R. (2014). Sinema teorsine giriş. (S. Salman ve Ç. Asatekin, Çev.). İstanbul: Ayrıntı.
Teodoro, J. (2014). Enemy. Film Comment, 50(2), 69–70.
Villeneuve, D. (Yönetmen). (2013). Enemy [Film]. Rhombus Media; Roxbury Pictures.
