Çöpçüler Kralı” Filminin Marksist İdeoloji Bağlamında İncelenmesi
Özet
Bu film analizinde ideoloji kavramının kuramsal temelleri baz alınmaktadır. İdeoloji denilince daha çok Marksist bir pencereden nasıl tanımlandığına odaklanılmıştır. Öncelikle ideolojinin ne olduğu, tarihsel süreçteki konumu ve topluma katkısı ele alınmaktadır. Marx’ın altyapı–üstyapı perspektifiyle açıkladığı ideoloji; sınıf bilinci, üretim ilişkileri ve egemen düşüncenin yeniden üretilmesi benzeri kavramlarla birlikte detaylı olarak bu çalışmada incelenmiştir. Bu yolla Marksist ideolojinin sınırları ve işlevlerinin ne olduğu açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmada yukarıda sözü edilen kuramsal yaklaşımdan yola çıkılarak Zeki Ökten’in yönetmenliğini yaptığı “Çöpçüler Kralı” filmi doğrudan Marksist ideoloji bağlamında incelenmektedir. Temsil edilen sınıf ilişkileri, emek üretimi, yoksulluk ve iktidar benzeri unsurlar karakterler arasındaki diyaloglar yoluyla detaylı şekilde ele alınmaktadır. Bu diyaloglarda ortaya konan çatışmalar, beklentiler, egemen düşünce karşısındaki duruş ve yaşamın kısıtlayıcı şartları incelenmektedir. Marx tarafından gündeme getirilen sınıfsal çatışma, yabancılaşma, meta sevicilik ve ana akım düşüncenin yeniden üretimi gibi ana unsurlara odaklanılmaktadır. Buradan yola çıkılarak filmdeki diyalogların ne türden ideolojik düşünceleri temsil ettiğini ortaya koyan yaklaşımla sonuçlar alt başlıklar halinde ortaya çıkarılmaktadır. Bu çalışma “Çöpçüler Kralı” filminin Türk sinemasındaki sınıf farklılıkları açıkça ortaya koyduğunu aktarırken diğer yandan Marksist ideolojinin sinema metinleri üzerinden yorumlanmasını ve uygulanabilirliğini göstermektedir. Böylece teori ve pratik arasında bir bağ kurulmakta okur için düşünsel bir zenginlik ve metne dayandırılan detaylı bir analiz sunulmaktadır.
Referanslar
Ally, R. R., & Kasih, E. N. E. W. (2021). Class Struggle in Detroit (2017) Film. Linguist. Lit. J, 2(2), 108-114.
Aşlakcı, F. (2022). Sosyal Medya’da Gösteri Ve Dijital Dezenformasyon Üzerine Bir Değerlendirme, Injocmer, 2(2), 88-99.
Aşlakcı, F. ve Öztekin, A. (2021). Siyasal söylem ve ideolojilerin gazete karikatürlerinde yeniden üretimi: 7 Haziran 2015 ve 1 Kasım 2015 genel seçimleri örneği. İNİF E- Dergi, 6(1), 485 -508.
Aytekin, M. (2018). Sinemada söylem ve ideoloji: Samira Makhmalbaf filmleri üzerine bir inceleme – Discourse and ideology in cinema: A review on the films of Samira Makhmalbaf. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 1(1), 59–76.
Aziz, A. (2010). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri ve teknikleri. Ankara: Nobel Yayınları.
Balcı, Ş., & Kocaman, M. T. (2022). Irkçı ideolojinin söylemsel ve eylemsel düzeyde üretimine bir ayna: When They See Us dizisi üzerine bir inceleme. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(4), 1528–1541.
Bayraktar, Ü. A. (2022). 2020 KKTC Cumhurbaşkanlığı Seçim Sürecinde Kapalı Maraş’ın Yeniden Açılması Kararının KKTC Basınındaki Sunumunun Eleştirel Söylem Analizi. Turkish Studies-Social Sciences, 17(1).
Burks, R. V. (1949). A conception of ideology for historians. Journal of the History of Ideas, 10(2), 183–198.
Ceran, M. (2023). Marx’ın cevapsız çağrısı: Eve Dönüş filminin eleştirel söylem analizi. Sekans Film Eleştirisi ve Film Çözümlemesi Yarışması 2023 Sonuçlandı, 13.
Cranston, M. (1979). That is an ideology? Revue européenne des sciences sociales, 17(46), 59–63.
Dilek, E., İnce, M., Koçak, M. C., Laçinkaya, T. D., & Öztürk, B. (2025). Ayrılık Çeşmesi Metro İstasyonu’ndaki İntihar Vakaları Hakkında Yayınlanan Haberler Üzerine Bir İnceleme. Turkish Academic Research Review, 10(2), 550-563.
Forsyth, S. (1997). Marxism, film and theory: From the barricades to postmodernism. Socialist Register, 33.
Fromm, E. (2004). Marx’ın insan anlayışı (K. H. Ökten, Çev.). İstanbul: Arıtan Yayınları.
Günay, İ. E. (2022). Van Dijk’in eleştirel söylem analizi bağlamında Azerbaycan ve Ermenistan arasındaki savaşa ilişkin Le Monde ve Le Figaro’da kullanılan haber başlık ve girişlerinin analizi. Aksaray İletişim Dergisi, 4(1), 46–65.
Güngör, M., & Serarslan, M. (2024). İdeolojiyi meşrulaştırma ve kamuoyu oluşturma aracı olarak sinema. Konya Sanat, (7), 305–326.
Gürbüz, S., Koçak, M. C., & Türten, B. (2025). Morality that is ignored: Examining the movie Davaro in the context of Marxist morality. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 15(2), 1124–1152.
Hall, S., Lumley, B., & McLennan, G. (1985). Siyaset ve ideoloji “Gramsci” (S. Emrealp, Çev.). Ankara: Birey ve Toplum Yayınları.
İnce, M., & Koçak, M. C. (2018). Rus savaş uçağının düşürülmesi ile ilgili yayınlanan haberlerde söylem ve ideoloji. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(3), 1969–1999.
Kellner, D. (1981). Marxism, morality, and ideology. Canadian Journal of Philosophy Supplementary Volume, 7, 93–120.
Kleinhans, C. (2010). Marksizm ve Film. (Çev: Ö. Yaren). Sinecine, 1(2), 109-118.
Koçak, M. C., & Küçük, O. (2020). TV dizilerinde apartman görevlilerinin konumlandırılışı: Adını Feriha Koydum dizisi örneği. In A. İşman, A. Z. Özgür, & M. Öztunç (Eds.), İletişim çalışmaları (pp. 202–215). Sakarya: Sakarya Üniversitesi Yayınları.
Koçak, M. C., & Küçük, O. (2022). Frankfurt Okulu ve eleştirel medya. Ankara: Akademisyen Yayınevi.
Koçak, M. C., Küçük, O. & Gürbüz, S. (2024). Gazete haberlerinde seri cinayet söylemi. International Journal of Language Academy, 12 (4), 68-82.
Küçük, O., & Koçak, M. C. (2023). Lukacs ve Gramsci: Politika, kültür, sanat ve ideoloji. Ankara: Akademisyen Yayınevi.
Küçük, O., & Koçak, M. C. (2024). Sanat ve estetik üzerine düşünceler I. Ankara: Akademisyen Yayınları.
Larrain, J. (1995). İdeoloji ve kültürel kimlik (N. N. Domaniç, Çev.). İstanbul: Sarmal Yayınevi.
Leśniak, T. (2012). Ideology, politics and society in Antonio Gramsci's theory of hegemony. Internetowy Magazyn Filozoficzny Hybris, (16), 82–92.
Lichtheim, G. (1965). The concept of ideology. History and Theory, 4(2), 164–195.
Marx, K. (2013). Yabancılaşma (K. Somer, A. Kardam, S. Belli, A. Gelen, Y. Fincancı & A. Bilgi, Çev.; B. Erdost, Der.). Ankara: Sol Yayınları.
Marx, K., & Engels, F. (1976). Komünist Partisi Manifestosu. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.
Marx, K., & Engels, F. (2013). Devlet ve hukuk üzerine (R. Serozan, Der. & Çev.). İstanbul: Çağdaş Hukukçular Derneği Yayınları.
McLellan, D. (2005). İdeoloji (B. Yıldırım, Çev.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Mutiara, G., Mulyati, S., & Manar, M. (2022). Class Conflict in Parasite Film Using Marxist Criticism. Akrab Juara: Jurnal Ilmu-ilmu Sosial, 7(2), 180-194.
Nergiz, E., & Akın, N. (2021). Kadına yönelik şiddet haberlerinin eleştirel söylem analizi: Mutlu Kaya örneği. Middle Black Sea Journal of Communication Studies, 6(1), 1-16.
Nielsen, K. (1980). Marxism, ideology, and moral philosophy. Social Theory and Practice, 6(1), 53–68.
Peffer, R. G. (1981). Morality and the Marxist concept of ideology. Canadian Journal of Philosophy Supplementary Volume, 7, 67–91.
Platon. (2010). Devlet (S. Eyüboğlu & M. A. Cimcoz, Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
Roucek, J. S. (1944). A history of the concept of ideology. Journal of the History of Ideas, 5(4), 479–488.
Silalahi, T. S., Rafli, Z., & Dewanti, R. (2021). Discourse strategy in The Great Debaters film dialogue (critical discourse analysis). Bahtera: Jurnal Pendidikan Bahasa dan Sastra, 20(1), 109–122
Timur, T. (2007). Marksizm, insan ve toplum: Balibar, Seve, Althusser, Bourdieu. İstanbul: Yordam Kitapevi.
Tok, İ. (2025). Haber Üretiminde İdeolojinin Rolü: Suriyeli Sığınmacıları Hedef Alan Şiddet Olayları Haberlerinin Eleştirel Söylem Çözümlemesi. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 13(1), 141-162.
Triece, M. E. (2018). Ideology in Marxist traditions. In Oxford Research Encyclopedia of Communication. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acrefore/9780190228613.013.581
Türten, B., İnce, M., & Küçük, O. (2024). Marxist Ideology in Turkish Cinema: The Ideological Analysis of the'Kibar Feyzo'Movie. Electronic Turkish Studies, 19(3).
Tyson, L., & Turan, Ç. U. (2014). Marksist eleştiri (U. Turan, Çev.). Journal of History Culture and Art Research, 3(3).
Van Dijk, T. A. (1989). Structures of discourse and structures of power. Annals of the International Communication Association, 12(1), 18–59. https://doi.org/10.1080/23808985.1989.11678711
Van Dijk, T. A. (1993). Principles of critical discourse analysis. Discourse & Society, 4(2), 249–283.
Weikart, R. (1994). Marx, Engels, and the abolition of the family. History of European Ideas, 18(5), 657–672.
Yılmaz, M. (2021). Etik açısından Sabah gazetesi üzerine bir inceleme. International Journal of Communication and Media Research, 1(1), 43–64.
