Sinemadaki Milliyetçilik Temsillerinin Etno-Sembolik Kuram Bağlamında Eleştirel Bir İncelemesi: “Lepa Sela Lepo Gore” (Güzel Köyler Güzel Yanar) Filmi Örneği
Özet
Bu çalışma, Srdjan Dragojevic’in yönettiği Lepa Sela Lepo Gore (1996) filmini, Anthony D. Smith’in etno-sembolizm kuramı ve Lale Kabadayı’nın sosyolojik film eleştirisi yaklaşımı çerçevesinde incelemektedir. Araştırma, Yugoslavya’nın dağılması ve Bosna Savaşı sürecinde ulusal kimliklerin inşasında, modern öncesi etnik kökenlerin, mitlerin ve sembollerin nasıl araçsallaştırıldığını sinematik anlatı üzerinden çözümlemeyi hedeflemektedir. Nitel araştırma yöntemleri ve sistematik sahne analizi tekniklerinin kullanıldığı çalışmada; filmdeki tünel metaforu, çocukluk oyunları ve karakterlerin yaşadığı travmalar, Yugoslavya’nın "Kardeşlik ve Birlik" idealinin çöküşünün sembolik iz düşümleri olarak ele alınmıştır. Yapılan göstergebilimsel analizler, barış döneminde birleştirici işlev gören kültürel kodların ve kolektif hafızanın, kriz anlarında manipüle edilerek nasıl şiddet, nefret ve etnik ayrışma gerekçesine dönüştürüldüğünü göstermektedir. Film, estetik bir üretim olmanın ötesinde, toplumsal belleğin yeniden kurgulanışını ve etnik kimlik çatışmalarının sosyo-psikolojik boyutlarını yansıtan tarihsel bir belge olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak çalışma, sinemanın ideolojileri yeniden üretme gücünü ve etno-sembolik unsurların savaşın meşrulaştırılmasındaki rolünü eleştirel bir bakışla ortaya koymaktadır.
Referanslar
Anderson, B. (1983). Imagined communities: Reflections on the origin and spread of nationalism. (Revised Edition). Verso.
Barthes, R. (1977). Image-music-text (S. Heath, Trans.). Hill and Wang.
Bordwell, D., & Thompson, K. (2008). Film art: An introduction (8th ed.). McGraw-Hill Higher Education.
Brubaker, R., & Laitin, D. D. (1998). Ethnic and nationalist violence. Annual Review of Sociology, 24, 423-452.
Dragojevic, S. (Yönetmen). (1996). Lepa Sela Lepo Gore (Film). Cobra Films.
Eco, U. (1976). A theory of semiotics. Indiana University Press.
Emgili, F. (2012). Bosna-Hersek trajedisinde (1992-1995) Türk birliği. Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, (21), 57-65.
Freud, S. (1920). Beyond the pleasure principle. (J. Strachey, Trans.). The Hogarth Press.
Guibernau, M. (1996). Nationalisms: The nation-state and nationalism in the twentieth century. Polity.
Kabadayı, L. (2013). Film eleştirisi: Kuramsal çerçeve ve sinemamızdan örnek çözümlemeler. Ayrıntı Yayınları.
Kaufman, S. J. (1996). Spiraling to ethnic war: Elites, masses, and Moscow in Moldova’s civil war. International Security, 21(2), 108-138.
Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd ed.). Sage Publications
Monaco, J. (2009). How to read a film: Movies, media, and beyond (4th ed.). Oxford University Press.
Nichols, B. (2010). Introduction to documentary. Indiana University Press.
Özer, N. P. (2019). İdeoloji iktidar medya söylem. Çizgi Kitabevi.
Özer, B. (2021). Toplumsal hafıza bağlamında anlatıcılar ve müzik. Kritik İletişim Çalışmaları Dergisi, 3(2), 100-120.
Özkırımlı, U. (2003). The nation as an artichoke? A critique of ethnosymbolist interpretations of nationalism. Nations and Nationalism, 9(3), 339-355.
Patton, M. Q. (2002). Qualitative research & evaluation methods (3rd ed.). Sage Publications.
Rosenstone, R. A. (1995). Visions of the past: The challenge of film to our idea of history. Harvard University Press.
Shohat, E., & Stam, R. (1994). Unthinking Eurocentrism: Multiculturalism and the Media. Routledge.
Smelser, N. J. (1962). Theory of collective behavior. Free Press.
Smith, A. D. (1986). The ethnic origins of nations. Blackwell.
Smith, A. D. (1991). National identity. University of Nevada Press.
Smith, A. D. (1998). Nationalism and Modernism: A critical survey of recent theories of nations and nationalism. Routledge.
Smith, A. D. (2009). Ethno-symbolism and nationalism: A cultural approach. Routledge.
Srdan Dragojevic. (2025, Mart 9). Wikipedia. Erişim adresi: https://en.wikipedia.org/wiki/Sr%C4%91an_Dragojevi%C4%87 .
White, H.V. (1988). Historiography and historiophoty. The American Historical Review, 93, 1193-1199.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (8. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
