Nörogelişimsel Bozukluklar / Otizm Spektrum Bozukluğu ve Hemşirelik Bakımı
Özet
Bu bölüm, otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanısı şüphesiyle değerlendirilen dört yaşındaki bir çocuk olgusu üzerinden nörogelişimsel bozuklukların özelliklerini ve hemşirelik bakım sürecini ele almaktadır. Olgu sunumunda çocuğun sosyal etkileşim, iletişim ve yineleyici davranış alanlarındaki güçlükleri ile fiziksel ve ruhsal durum muayenesi bulguları birlikte değerlendirilmekte, elde edilen veriler DSM-5’te yer alan OSB tanı ölçütleriyle ilişkilendirilmektedir. Çocuk ve ailesi için belirlenen hemşirelik tanılarından hareketle, sosyal etkileşimde bozulma, sözel iletişimde bozulma ve ebeveyn anksiyetesi gibi durumlara ilişkin amaçlar, beklenen sonuçlar ve hemşirelik girişimleri yapılandırılmış bakım planı biçiminde sunulmaktadır. Bölümde ayrıca ruh sağlığı ve psikiyatri hemşiresinin erken tanı sürecine katkısı, aileye verilen psikoeğitim ve multidisipliner ekip ile iş birliği içindeki rolleri öne çıkarılmaktadır. Anahtar noktalarda bu rollere ilişkin temel hatırlatmalara yer verilmektedir. Bu yönüyle bölüm, hemşirelik öğrencileri ve hemşirelerin otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara yönelik klinik düşünme, hemşirelik bakımını planlama ve aile merkezli yaklaşım becerilerinin gelişimine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Referanslar
American Psychiatric Association. Mental Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı (DSM-5). Köroğlu E, trans. Ankara: Hekimler Yayın Birliği; 2013.
Wright B, Dave S, Dogra N. 100 Cases in Psychiatry. 2nd ed. Boca Raton, FL: CRC Press; 2017. doi:10.1201/9781315380483
Tafolla M, Singer H, Lord C. Autism Spectrum Disorder Across the Lifespan. Annu Rev Clin Psychol. 2025;21(1):193-220. doi:10.1146/annurev-clinpsy-081423-031110
Voelker R. What Is Autism Spectrum Disorder?. JAMA. 2024;331(19):1686. doi:10.1001/jama.2024.3041
Martos Pérez J, Llorente Comí M. Inflexibilidad en el trastorno del espectro autista [Inflexibility in autism spectrum disorder]. Medicina (B Aires). 2025;85 Suppl 1:57-62.
Colombi C, Chericoni N, Bargagna S, Costanzo V, Devescovi R, Lecciso F, Pierotti C, Prosperi M, Contaldo A. Case report: Preemptive intervention for an infant with early signs of autism spectrum disorder during the first year of life. Front Psychiatry. 2023;14:1105253. doi:10.3389/fpsyt.2023.1105253
Keskin G. Çocukluk dönemi ruh sağlığı ve hastalıkları. In: Çam O, Engin E, eds. Ruh Sağlığı ve Hastalıkları: Psikiyatri Hemşireliği Bakım Sanatı. 3rd ed. İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevleri; 2021:610-663.
Morrell M, Palmer A. Parenting Across the Autism Spectrum: Unexpected Lessons We Have Learned. London: Jessica Kingsley Publishers; 2006.
Kaya F. Nörogelişimsel bozukluklar ve hemşirelik yaklaşımı. In: Batmaz M, Yazıcı HG, eds. Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2021:79-101.
Başoğul C. Nörogelişimsel bozukluklar ve hemşirelik bakımı. In: Arabacı LB, ed. Ruh Sağlığı ve Hastalıklarında Temel Hemşirelik Bakımı. 2nd ed. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 2022:84-114.
Öztürk M. Çocukluk çağı ruhsal sorunları ve bozuklukları. In: Öztürk MO, Uluşahin NA, eds. Ruh Sağlığı ve Bozuklukları. 18th ed. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 2023:565-626.
Ozonoff S, Heung K, Byrd R, Hansen R, Hertz-Picciotto I. The onset of autism: patterns of symptom emergence in the first years of life. Autism Res. 2008;1(6):320-328.
Karakaya D, Özparlak A. Nörogelişimsel bozukluklarda hemşirelik bakımı. In: Arabacı LB, ed. 500 Soru Yanıt Psikiyatri Hemşireliği. Çukurova: Nobel Tıp Kitabevi; 2021:85-110.
Anixt JS, Ehrhardt J, Duncan A. Evidence-Based Interventions in Autism. Pediatr Clin North Am. 2024;71(2):199-221. doi:10.1016/j.pcl.2024.01.001
Sayan A, Durat G. Risk tanılaması yoluyla otizmin erken teşhisi: hemşirenin rolü. J Anatolia Nurs Health Sci. 2007;10(4):105-113.
Haglund N, Dahlgren SO, Källén K, Gustafsson P, Råstam M. The Observation Scale for Autism (OSA): a new screening method to detect autism spectrum disorder before age three years. J Intellect Disabil Diagn Treat. 2015;3(4):230-237.
Tar E. Orem Öz-bakım teorisine göre otizm spektrum bozukluğu olan çocuk ve ailesini tanılama süreci: olgu sunumu. Guncel Hemsirelik Arastirmalari Derg. 2021;1(3):126-134.
Salari N, Rasoulpoor S, Rasoulpoor S, Shohaimi S, Jafarpour S, Abdoli N, et al. The global prevalence of autism spectrum disorder: a comprehensive systematic review and meta-analysis. Ital J Pediatr. 2022;48(1):112.
Lord C, Elsabbagh M, Baird G, Veenstra-Vanderweele J. Autism spectrum disorder. Lancet. 2018;392(10146):508-520. doi:10.1016/S0140-6736(18)31129-2
Genovese A, Butler MG. Clinical assessment, genetics, and treatment approaches in autism spectrum disorder (ASD). Int J Mol Sci. 2020;21(13):4726. doi:10.3390/ijms21134726
