Kanatlı Hayvanlarda Ayak Tabanı (Footpad) Dermatiti
Özet
Footpad dermatiti (FPD), özellikle etlik piliç ve hindi yetiştiriciliğinde sık karşılaşılan, ayak tabanında ağrılı lezyonlarla seyreden ve hayvan refahını doğrudan etkileyen önemli bir sağlık sorunudur. FPD; deri yüzeyinde hafif hiperemi ve kalınlaşmayla başlayan, ilerleyici ülserasyon ve nekroza kadar ulaşabilen bir süreçtir. Hastalığın gelişiminde başta altlık kalitesi, kümes içi nem ve amonyak birikimi olmak üzere çevresel faktörlerin yanı sıra, beslenme yetersizlikleri ve metabolik stres gibi içsel etkenler de kritiktir. Bu kitap bölümünde, FPD’nin oluşumunda etkili olan metabolik değişiklikler, patolojik süreçler, risk faktörleri ve koruyucu yaklaşımlar bütüncül bir şekilde değerlendirilmiştir. Özellikle çinko, metiyonin, biyotin ve A vitamini gibi deri bütünlüğü ve bağışıklık fonksiyonları için temel olan mikrobesinlerin eksiklikleri, epitel doku yenilenmesini olumsuz etkileyerek, FPD’ye duyarlılığı artırmaktadır. Ayrıca, toplam protein düzeyinin azaltıldığı ancak esansiyel amino asit dengesinin korunduğu rasyonların FPD riskini düşürdüğü, performansı ise koruduğu çeşitli deneysel çalışmalarla gösterilmiştir. Fonksiyonel yem katkı maddeleri (örneğin probiyotikler, prebiyotikler, enzimler, organik asitler, antioksidanlar ve iz mineral şelatları) sindirim sağlığını düzenleyerek dışkı kıvamını iyileştirmekte, altlık nemini düşürmekte ve sonuçta FPD lezyonlarının şiddetini azaltmaktadır. Bununla birlikte, lezyonların skorlama sistemleriyle değerlendirilebilmesi, hastalığın izlenebilirliğini ve yönetimini kolaylaştırmaktadır. Sonuç olarak, FPD’nin önlenmesi için yalnızca çevresel iyileştirmeler değil, aynı zamanda hayvanın metabolik ve immün yanıtlarını destekleyecek besleme stratejileri de uygulanmalıdır.
Referanslar
Shepherd EM & Fairchild BD. Footpad dermatitis in poultry. Poultry Science; 2010; 89(10): 2043–2051. https://doi.org/10.3382/ps.2010-00744
Haslam SM, Knowles TG, Brown SN, et al. Factors affecting the prevalence of foot pad dermatitis, hock burn and breast burn in broiler chicken. British Poultry Science; 2007; 48(3): 264–275. https://doi.org/10.1080/00071660701371341
Mayne RK. A review of the aetiology and possible causative factors of foot pad dermatitis in growing turkeys and broilers. World's Poultry Science Journal; 2005; 61(2): 256–267. https://doi.org/10.1079/WPS200458
Kaukonen E, Norring M & Valros A. Effect of litter quality on foot pad dermatitis, hock burns and breast blisters in broiler breeders during the production period. Avian Pathology; 2016; 45, 667–673. DOI: 10.1080/03079457.2016.1197377
Shao D, Shen Y, Zhao X, et al. Low-protein diets with balanced amino acids reduce nitrogen excretion and foot pad dermatitis without affecting the growth performance and meat quality of free-range yellow broilers. Italian Journal of Animal Science; 2018; 17(3), 698-705. DOI: 10.1080/1828051X.2017.1400414
Świątkiewicz S, Arczewska-Włosek A & Józefiak D. The nutrition of poultry as a factor affecting litter quality and foot pad dermatitis–an updated review. Journal of Animal Physiology and Animal Nutrition; 2017; 101(5): e14–e20. https://doi.org/10.1111/jpn.12630
Abd El-Hack ME, El‐Saadony MT, Shafi ME, et al. Probiotics in poultry feed: A comprehensive review. Journal of Animal Physiology and Animal Nutrition; 2020; 104(6): 1835–1850. https://doi.org/10.1111/jpn.13454
Vieira R, Ferket P, Malheiros R. Feeding low dietary levels of organic trace minerals improves broiler performance and reduces excretion of minerals in litter. British poultry science; 2020; 61(5): 574-582. https://doi.org/10.1080/00071668.2020.1764908
Ayala DI, Grum DS, Evans NP, et al. Identification and characterization of the causative agents of Focal Ulcerative Dermatitis in commercial laying hens. Frontiers in Veterinary Science; 2023; 10, 1110573. https://doi.org/10.3389/fvets.2023.1110573
Mayne RK, Powell F, Else RW, et al. Foot pad dermatitis in growing turkeys is associated with cytokine and cellular changes indicative of an inflammatory immune response. Avian Pathology; 2007a; 36(6): 453-459. https://doi.org/10.1080/03079450701639327
Surai PF. Antioxidant systems in poultry biology: superoxide dismutase. Journal of Animal Research and Nutrition, 2016; 1(1): 8. DOI: 10.21767/2572-5459.100008
Mayne RK, Else RW & Hocking PM. High litter moisture alone is sufficient to cause footpad dermatitis in growing turkeys. British Poultry Science; 2007; 48(5): 538–545.
https://doi.org/10.1080/00071660701573045
Allain V, Mirabito L, Arnould C, et al. Skin lesions in broiler chickens measured at the slaughterhouse: relationships between lesions and between their prevalence and rearing factors. British Poultry Science; 2009; 50(4): 407-417. https://doi.org/10.1080/00071660903110901
Estevez I. Density allowances for broilers: where to set the limits? Poultry Science; 2007; 86(6): 1265–1272.
https://doi.org/10.1093/ps/86.6.1265
Freihold D, Bartels T, Bergmann S, et al. Animal Well-Being and Behavior. Poultry Science; 2019; 98: 18.
http://dx.doi.org/10.3382/ps/pey473
Taira K, Nagai T, Obi T, et al. Effect of litter moisture on the development of footpad dermatitis in broiler chickens. Journal of Veterinary Medical Science; 2014; 76(4): 583-586.
https://doi.org/10.1292/jvms.13-0321
Ekstrand C, Carpenter TE, Andersson I. Prevalence and control of foot-pad dermatitis in broilers in Sweden. British Poultry Science; 1998; 38(4): 355-362. https://doi.org/10.1080/00071669888845
Mangus LM, França MS, Shivaprasad HL, et al. Relevant background lesions and conditions in common avian and aquatic species. ILAR journal; 2021; 62(1-2): 169-202. https://doi.org/10.1093/ilar/ilab008
Yilmaz E. Nutritional manipulations for preventing contact dermatitis in poultry–A review. CABI Reviews; 2024; 19(1). https://doi.org/10.1079/cabireviews.2024.0003
Wijesurendra DS, Chamings AN, Bushell et al. Pathological and microbiological investigations into cases of bacterial chondronecrosis and osteomyelitis in broiler poultry. Avian pathology; 2017; 46(6): 683-694. https://doi.org/10.1080/03079457.2017.1349872
Shi L, Jin X, Xu Y, et al. Effects of total flavonoids of artemisia ordosica on growth performance, oxidative stress, and antioxidant status of lipopolysaccharide-challenged broilers. Antioxidants; 2022; 11(10): 1985. https://doi.org/10.3390/antiox11101985
Brenes A & Roura E. Essential oils in poultry nutrition: Main effects and modes of action. Animal Feed Science and Technology; 2010; 158 (1-2): 1-14. https://doi.org/10.1016/j.anifeedsci.2010.03.007
Zhang C, Wang C, Zhao X, et al. Effect of l‐theanine on meat quality, muscle amino acid profiles, and antioxidant status of broilers. Animal Science Journal; 2020; 91(1): e13351. https://doi.org/10.1111/asj.13351
Leeson S & Summers JD. Commercial Poultry Nutrition; 2005; Nottingham University Press.
Mujahid A, Yoshiki Y, Akiba Y, et al. Superoxide radical production in chicken skeletal muscle induced by acute heat stress. Poultry Science; 2005; 86(3): 608–614. https://doi.org/10.1093/ps/84.2.307
Brugaletta G, De Cesare A, Zampiga M, et al. Effects of alternative administration programs of a synbiotic supplement on broiler performance, foot pad dermatitis, caecal microbiota, and blood metabolites. Animals; 2020; 10(3): 522. https://doi.org/10.3390/ani10030522
Soltan MA, Shewita RS, Matroud OA, et al. Lignocellulose and probiotic supplementation in broiler chicken diet: effect on growth performance, digestive health, litter quality, and genes expression. Poultry Science; 2024; 103(6): 103735. https://doi.org/10.1016/j.psj.2024.103735
